بررسی و ارزیابی خدمات و زیرساخت های شهری با رویکرد عدالت فضایی مورد مطالعه: نواحی شهر ایلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران شمال

چکیده

سازمان فضایی متعادل در شهرها، نوعی از پایداری شهری است و این پایداری زمانی ایجاد می‌شود که هماهنگی و سازگاری منطقی بین پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در شهرها به وجود آید. مهم‌ترین عاملی که بر توزیع فضایی جمعیت در مناطق شهری مؤثر است، توزیع خدمات در شهرها می‌باشد.هدف این پژوهش بررسی توزیع فضایی خدمات و زیرساخت‌های شهری در نواحی شهر ایلام می‌باشد. روش مورد استفاده در این پژوهش توصیفی- تحلیلی و رویکرد حاکم بر آن کاربردی است. داده-های مورد نیاز به روش کتابخانه‌ای استخراج گردیده و جهت ارزیابی نواحی شهری ایلام از لحاظ برخورداری از شاخص‌های خدمات از 10 معیار استفاده گردیده است. وزن‌دهی داده‌ها با استفاده از تکنیک آنتروپی شانون و تحلیل داده‌ها با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند معیاره تاپسیس (TOPSIS) و ساو(SAW) با استفاده از نرم افزار صفحه گسترده Excel و SPSSصورت پذیرفته و به منظور ترسیم نقشه‌ها از نرم افزار Arc GIS استفاده گردیده است. پراکنش شاخص‌های توسعه خدمات در سطح نواحی شهر ایلام به صورت ناموزون است و رابطه‌ای منطقی بین پراکنش شاخص‌های توسعه خدمات برقرار نیست. نتایج تکنیک میانگین نشان می‌دهد که نواحی 14 و 11 در وضعیت کاملا برخوردار، نواحی،2،12،13 و 5 در وضعیت برخوردار، نواحی 3،1، 6 و 7 در وضعیت نیمه‌برخوردار و در نهایت نواحی8، 4، 9 و 10 رتبه‌های آخر را در بین نواحی دیگر از لحاظ برخورداری از شاخص‌های خدمات و امکانات شهری را به خود اختصاص داده و در وضعیت کم‌برخوردار قرار دارند. نتایج پژوهش حاضر لزوم رویکرد عدالت فضایی را در عرصه برنامه‌های شهری و آتی علی‌الخصوص برنامه راهبردی – اجرایی شهر ایلام جهت استقرار فضایی بهینه‌تر این خدمات و شاخص‌ها را در سطح نواحی شهر ایلام آشکار می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Review and Evaluation of Urban Services and Infrastructures with the Spatial Justice Approach Case Study: Districts of Ilam

نویسنده [English]

  • Sara Soukhtezari
PhD student in Geography and Urban Planning, Islamic Azad University, North Tehran
چکیده [English]

Balanced spatial organization in cities is a kind of urban sustainability, which is created when there is reasonable coordination between population distribution and the distribution of services in cities. The most important factor affecting the spatial distribution of population in urban areas is the distribution of services in cities. The purpose of this study is to investigate the spatial distribution of urban services and infrastructures in Ilam. The method used in this study is descriptive-analytical and its approach is applied. The required data were extracted through the library method and 10 criteria were used to evaluate the Ilam urban areas in terms of service indexes. Data were weighted using Shannon entropy technique and data were analyzed by TOPSIS and SAW (SAW) multivariate decision making techniques using Excel and SPSS spreadsheet software. Arc GIS software was used to draw the maps. Distribution of service development indices in the Ilam districts is uneven and there is no logical relationship between the distribution of service development indices. Mean technique results show that zones 14 and 11 are in full condition, zones 2, 12, 13 and 5 are in full condition, zones 3,1, 6 and 7 are in semiquantified state and finally, 8, 4, 9th and 10th rank last among other regions in terms of services and urban facilities and are in poor condition. The results of the present study reveal the necessity of spatial justice approach in urban and future plans especially for Ilam strategic-executive plan for better spatial deployment of these services and indicators in Ilam city areas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Utilities
  • Spatial justice
  • Multi-Criteria Decision Making Techniques
  • Ilam City Areas
زیاری، کرامت ا...(1388)، اصول و روش های برنامه ریزی منطقه ای، انتشارات دانشگاه تهران.
محبوب،سیامک؛ قشقایی، علی(1388) رتبه بندی کتابخانه­های عمومی جهان مبتنی بر شاخص­های عملکرد کمی با استفاده از رویکرد MADM و مدل SAW،  تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه­های عمومی(پیام کتابخانه سابق)، سال پانزدهم، تابستان 1388، شماره57.
ملکی­پور،موسی؛ حکمت­نیا، حسن؛ مختاری، رضا؛ علی­اکبری، اسماعیل(1392) سنجش پایداری محلات شهری ایلام با تاکید بر عدالت اجتماعی، پایان نامه دکتری جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشگاه پیام نور تهران.
مومنی، منصور(1391) مباحث نوین تحقیق در عملیات، انتشارات دانشگاه تهران.
داداش­پور، هاشم؛ الوندی­پور، نینا(1395) عدالت فضایی در مقیاس شهر در ایران، فرامطالعه چارچوب نظری مقاله­های علمی موجود، نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، دوره21، شماره3، صفحات 67-80.
ستاوند، محمدهادی؛ حاجی­زاده، فاضل؛ یغفوری، حسین(1398) واکاوی فضایی مناطق شهری شیراز از منظر عدالت اجتماعی با تاکید بر خدمات عمومی، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال نوزدهم، شماره52.
ملکی، محمد؛حکمت نیا،حسن؛ موسوی، میرنجف(1395) توانمندسازی سکونتگاه­های غیررسمی با رویکرد حکمروایی خوب شهری(نمونه موردی: شهر ایلام)، رساله دکتری رشته جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشگاه پیام نور.
امانپور،سعید؛ملکی، سعید؛ نبی­الله­حسیسنی­شه پریان(1396) تحلیل فضایی پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در مناطق کلانشهر اهواز، جغرافیا و آمایش شهری و منطقه ای، 22، 116.99.
کلانتری ، خلیل (1380) ، برنامه ریزی و توسعه منطقه ای ( تئوری ها و تکنیک ها) ، چاپ اول ، تهران ، انتشارات خوشبین .
حکمت­نیا، حسن؛ موسوی، میرنجف(1397) کاربرد مدل در جغرافیا با تاکید بر برنامه­ریزی شهری و منطقه­ای، انتشارات حکمت، تهران. ایران
رهنمائی، محمدتقی؛ منوچهری­میاندوآب، ایوب؛ فرجی­ملایی، امین(1390) تحلیل کیفیت زندگی شهری در بافت فرسوده شهری میاندوآب، مدیریت شهری، شماره 28، ص 240-223.
شایان، حمید (1383)؛ «تنگناهای توسعه در استان­های مرزی کشور»؛ پژوهش­های جغرافیایی، شماره 47، صص 80- 71.
قادری حاجت، مصطفی.، عبدی، عرفان.، جلیلی پروانه، زهرا و ناصر باقری سرنجیانه (1389)؛ «تبیین نقش بازارچه های مرزی در امنیت و توسعة پایدار نواحی پیرامون مطالعه موردی: بازارچه‌های مرزی استان خراسان جنوبی»؛ فصلنامه ژئوپلیتیک، سال ششم، شماره سوم، پاییز 1389،  صص 151- 121.
مخدوم، مجید (1390)؛ شالوده آمایش سرزمین؛ چاپ دوازدهم، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
موسوی، میرنجف.، منوچهری میاندوآب، ایوب و زهرا ادیب نیا (1393)؛ «نقش مرز و قومیت در عملکرد نقاط شهری مطالعة موردی: منطقة آذربایجان»؛ فصلنامة ژئوپلیتیک، سال دهم، شماره اول، صص 220- 190.
هاکوپیان، لینا.، خیراندیش، سالی.، محقق، کاظم و نوشین بامداد (1389)؛ «اصلاح الگوی استقرار جمعیت، گامی به سوی توسعة پایدار»؛ مرکز آموزش علمی ـ کاربردی گروه بین المللی ره شهر (کوییک بیلد)، شمارة 119.
زیاری، کرامت اله، (1398)، برنامه ریزی کاربری اراضی شهری، انتشارات دانشگاه تهران.
پورمحمدی، محمدرضا(1398)، برنامه­ریزی کاربری اراضی شهری، سمت.
رضویان، محمدتقی(1381) برنامه­ریزی کاربری اراضی شهری، انتشارات منشی.
شاه حسینی، پروانه ، (1384)، سکونتگاه خودرو و امنیت اجتماعی، مورد: پاکدشت، مجله جغرافیا و توسعه، سال سوم، شماره6.
شریفی، عبدالنبی، (1385)، عدالت اجتماعی و شهر، تحلیلی بر نابرابری های منطقه ای، مورد: اهواز، پایان نامه دکتری جغرافیا.
عبدی دانشپور، زهره، (1378)، تحلیل عدم تعادل فضایی در شهرها، مورد: تهران، مجله صفه، سال نهم، شماره 29.
ساوج، مایک ؛ وارد،آلن (1380)؛ جامعه‌شناسی شهری، ترجمه: ابوالقاسم پور رضا، تهران: انتشارات سمت.
ضرابی، اصغر؛ موسوی، میر. نجف (1389)؛ «تحلیل فضایی پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در نواحی شهری یزد»، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، ش 97.
خاکپور،براتعلی؛ صیاد سالار، یاسین؛ معمری، ابراهیم؛ عبدل آبادی، احمد(1397) پایش فضای شهری با رویکرد عدالت فضایی (پژوهش موردی: مناطق ۱۳ گانه کلانشهر مشهد) نشریه کاوش های جغرافیایی مناطق بیابانی، سال ششم شماره ۲ (پاییز و زمستان ۱۳۹۷)، صص ۱۸۷ -۲۱۴.
کوینجی، کوین ؛ پاور، جو (1388)، راهنمای برنامه­ریزان در توسعه پایدار، ترجمه از سهراب امیریان و حسین حاتمی نژاد، انتشارات چرخ نیلوفری، چاپ اول، مشهد.
کیخا، نجمه (1383)، مفهوم و سازوکارهای تحقق عدالت اجتماعی، سال هشتم، شمارة 2.
مرصوصی، نفیسه (1383)؛ تحلیل فضایی عدالت اجتماعی در شهر تهران، ماهنامه پژوهشی آموزشی شهرداری­ها، تهران: انتشارات سازمان شهرداری­ها، ش 65، ص 91.
نظم فر، حسین؛ عشقی چهار برج، علی؛ منتظر، فریبا (1395)، سنجش عدالت فضایی در پراکنش توسعه (مطالعه موردی: شهرستان‌های استان اردبیل)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال 5، شماره 19، صص 7-22.
یعقوبی، داریوش (1368)؛ درک ایرانیان از عدالت، چاپ اول، انتشارات جامعه شناسان، تهران.
 
Bromberg, A., Morrow, G. D., & Pfeiffer, D. (2007). Editorial note: Why spatial justice. Critical Planning, 14, 1-6.‏
Dufaux, F. (2008). Birth announcement, justice spatial/spatial justice. Available in: www. jssj. org.‏
Hewko, J. N. (2001). Spatial equity in the urban environment: assessing neighbourhood accessibility to public amenities.‏
Lees, N. (2010). Inequality as an Obstacle to World Political Community and Global Social Justice. Oxford University, Paper to be Presented at the SGIR 7th Annual Conference on International Relations, Sweden, September.‏
Liao, C. H., Hsueh-Sheng, C., & Tsou, K. W. (2009). Explore the spatial equity of urban public facility allocation based on sustainable development viewpoint. na.‏
Lynch, K. (2002). A Theory of Good City. (Translated by Bahrini, H, second edition, Tehran University Press.
Prang, J. (2009). Spatial justice: Anew Frontier in Planing For just. Sustainable Commuities, Tuftsunivrsity.‏
 Soja, E(2008), The city and justice spatial, The conference spatial justice, Paris, Nanterra.
Talen, E. (1998). Visualizing fairness: Equity maps for planners. Journal of the American Planning Association, 64(1), 22-38.‏
Vlahov, D. Galea. S. Gibble, E., Freudenberg, N.(2005), "Perspectives on urban health condition and population health", Cadernos de Saude Public, 21: 949 -957.
Yeftchel, G., & Norman, P. (2001). Longitudinal environmental justice analysis: Co-evolution of environmental quality and deprivation in England, 1960–2001. Geoforum, 43, 44-57.‏
Young, I. M. (2011). Justice and the Politics of Difference. Princeton University Press.‏