تبیین علل شکل گیری اسکان‌های غیررسمی و ارائه راهکارهای بهینه جهت ساماندهی آنها(مطالعه موردی: محله علی آباد بوکان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیای دانشگاه مراغه

2 کارشناس ارشد برزنامه ریزی شهری دانشگاه مراغه

چکیده

سکونتگاه‌های غیررسمی به عنوان پدیده‌ای با ابعاد کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و فضایی گسترده، معلول شهرنشینی مدرن و گفتمان پیشرفت در عصر روشنگری است که الگوی توسعه پایدار شهری را به چالش می‌کشد و سبب توسعه ناهمگون و نابرابری مناطق شهری نسبت به امکانات و تسهیلات موجود می‌شود. در ایران نیز همانند بسیاری از کشورهای جهان، این پدیده‌ رو به رشد می‌باشد و شهرهای کشور را با مسایل جدی روبرو ساخته است. شهر بوکان نیز از این قاعده مستثنی نیست. از جمله سکونتگاه‌های غیررسمی در بوکان محله علی‌آباد می‌باشد. هدف این پژوهش شناسایی و تبیین علل شکل‌گیری این محدوه اسکان غیررسمی می‌باشد. روش تحقیق علی- پیمایشی است و داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی و میدانی به دست آمده‌اند. به منظور پاسخگویی به فرضیه پژوهش از روش‌های آماری (تی تک نمونه‌ای، رگرسیون گام به گام، تحلیل مسیر) و مدل سوات استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش مشتمل بر 4259 خانوار می‌باشد که 360 خانوار به عنوان نمونه انتخاب شدند. پایایی مقیاس اصلی پرسشنامه با محاسبه آلفای کرونباخ 73/0 به دست آمد. نتایج حاکی از آن است که عوامل اقتصادی به ویژه اشتغال و وضعیت توزیع درآمد، با بتای 78% دارای بیشترین تاثیر، عوامل اجتماعی با بتای 49% و عوامل سیاسی با بتای 28% در شکل‌گیری محله علی‌آباد نقش داشته‌اند. همچین این پژوهش با استفاده از مدل سوات پس از شناسایی، ارزیابی و طبقه‌بندی عوامل (نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها) و تشکیل ماتریس ارزیابی عوامل داخلی(با امتیاز694/2) و عوامل خارجی (با امتیاز427/2) استراتژی بازنگری را جهت ساماندهی ابعاد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی شهر، ارائه می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining causes of the formation of informal settlements and providing optimal solutions to organize them (Case Study: Boukan- Aliabad Neighborhood)

نویسندگان [English]

  • Houshang sarvar 1
  • siamak aminzadeh 2
1 Assistant Professor of Geography, University of Maragheh
2 Master of Urban Planning, University of Maragheh
چکیده [English]

Informal settlements, as a phenomenon with physical, social, economic and wide spatial dimensions, are the results of modern urbanization and the discourse of progress in the Enlightenment age which challenges the pattern of sustainable urban development and causes heterogeneous development and inequality of urban areas in relation to existing facilities and convenience. This phenomenon in Iran as many other countries in the world, is growing and encountered the cities of the country with serious problems. Boukan is not exceptional. One of the informal settlements of Boukan is Aliabad Neighborhood. The aim of this study is to identify and explain the reasons for the formation of these informal settlements. The research method of Aliabad is survey and the data are obtained through documentary and field studies. To answer the research hypothesis, statistical methods (single sample t-test, stepwise regression, path analysis) and SWOT model have been used. The Statistical Society of the study consisted of 4259 households which 360 households were selected as sample. The reliability of the main scale of the questionnaire was obtained by calculating Cronbach's alpha of 0.73. The results indicate that economic factors, especially employment and income distribution, have the highest impact with beta 78%, social factors with beta of 49% and political factors with beta of 28% in the formation of Aliabad Neighborhood. Also this study, using Swat model after identification, evaluation and classification of factors (strengths, weaknesses, opportunities and threats), and the formation of internal factors evaluation matrix (with a score of 2/694) and external factors (with a score of 2/427) Provides a review strategy for organizing the city's economic, social and political dimensions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Informal Settlement
  • urban management
  • Organizing
  • Aliabad
  • SWOT
-        جواهری، مهرداد (1373)، ساخت و ساز مسکن و تفکیک غیر رسمی در کشورهای جهان سوم، نشریه آبادی، سال چهارم، شماره 15.

-        حاتمی نژاد، حسین، سیف الدینی، فرانک و میره، محمد (1385) بررسی شاخص­های مسکن غیر رسمی در ایران نمونه موردی: محله شیخ آباد قم، مجله پژوهش­های جغرافیایی، شماره 58، صص 145-129، زمستان 85.

-        شکویی، حسین و کاظمی، مهدی (1384)، مبانی جغرافیای شهری. تهران: انتشارات پیام نور.

-        کاظمی، لیلا (1383) نگاهی به پدیده حاشیه نشینی و علل آن، مجموعه مقالات همایش مسایل شهرسازی ایران، جلد دوم- مدیریت شهری، دانشکده هنر و معماری دانشگاه شیراز، 389-374.

-        هادیزاده بزاز، مریم (1382) حاشیه نشینی و راهکارهای ساماندهی ان در جهان، شهرداری مشهد، چاپ اول، مشهد.

-        صالحی امیری، سیدرضا و خدائی، زهرا (1389) ویژگی­ها و پیامد اسکان غیررسمی و حاشیه نشینی شهری، نمونه موردی؛ کلانشهر تهران، مجله بررسی مسائل اجتماعی ایران، شماره 3، صص 80-65.

-        صابری­فر، رستم (1388) بررسی تحلیلی حاشیه نشینی در شهر بیرجند؛ مطالعه موردی منطقه کارگران، فصلنامه تحقیقات جغرافیاییف شماره 92، دوره 24، صص 52-29.

-        کوکبی، افشین (1386) معیارهای ارزیابی کیفیت زندگی در کراکز شهری، نشریه هویت شهر، شماره 1، صص 75-87.

-        محمدی، یاسر؛ رحیمیان، مهدی؛ موحد محمدی، وحید و طرفی، عبدالحسین (1387) بررسی چالش­های حاشیه نشینی در شهرستان کوهدشت، استان لرستان، پژوهش­های جغرافیای انسانی، زمستان 1387 شماره 66، صص 98- 85.

-        نقدی، اسدالله و زارع، صادق (1389) جهان چهارم ایرانی سیمای زیست حاشیه­ای و مسائل شهری در همدان و برخی راه چاره­ها، مجله بررسی مسائل اجتماعی ایران، شماره 1،دوره 3، صص 166- 145.

-        بزی، خدارحم؛ کیانی، اکبر و زارعی، یعقوب (1390) بررسی ارتباط اسکان غیررسمی با افتراق مکانی در افزایش میزان جرم و امنیت اجتماعی شهر بوشهر، فصلنامه علمی- پزوهشی رفاه اجتماعی، سال دوازدهم، شماره 44، صص 257-231.

-        ایمانی جاجرمی، حسین (1381) حاشیه­نشینان حرم نگاهی به مساله اسکان غیر رسمی در مشهد، فصلنامه مدیریت شهری، انتشارات سازمان شهرداری­های کشور، شماره دهم.

-        اسداللهی، عبدالرحیم و ناطق­پور، محمدجواد (1385) بررسی ساختار اجتماعی مناطق حاشیه­نشین شهر ایلام (بان پور، بان چرمگ و کمربندی)، نشریه علمی و جامعه شناسی ایران.

-        برغمدی، هادی (1387) تاثیر تخریب محله غربت بر سرمایه اجتماعی اهالی محله خاک سفید، فصلنامه علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی، سال 17، شماره 28، صص 283-263.

-        نقدی، اسدالله (1382) مهاجرت و حاشیه نشینی در ایران، فصلنامه جمعیت شماره 73و 74، صص 104-85.

-        پارساپژوه، سپیده (1381) نگرشی از درون به پدیده حاشیه نشینی، مطالع موردی اسلام­اباد کرج، فصلنامه علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی، سال دوم، شماره 6، صص 198-161.

-        حاج­یوسفی، علی (1382)، پدیده حاشیه نشینی شهری قبل از انقلاب، مجموعه مقالات حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی، جلد اول، تهران: انتشارات دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، صص 177- 206.

-        پورآقایی، عبدالله (1383)، بررسی و تحلیل اسکان غیررسمی در شهر رشت و راهکارهای مناسب برای بهبود روند آن، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

-        هادی زاده، مریم (1384)، حاشیه­نشینی و راهکارهای ساماندهی آن در جهان. تهران: انتشارات آذربرزین.

-        پیران، پرویز (1381)، باز هم در باب اسکان غیررسمی؛ شیرآباد زاهدان، فصلنامه هفت شهر، شماره 10.

-        عبدالهی، عبدالله (1388)، حاشیه و حاشیه­نشینی. تهران: انتشارات پردازش.

-        قربانی، رسول؛ کلانتری، صمد و یاوری، نفیسه (1383)، پدیده حاشیه نشینی و پیامدهای اجتماعی و فرهنگی ان، مجله پژوهشی علوم انسانی، دوره 17، شماره 2.

-        عزیزپور، مهدی (1380)، بحثی پیرامون حاشیه­نشینی، نشریه جغرافیا و برنامه ریزی، سال 3، دوره 5، صص 148-134.

-        گیلبرت، آلن و گالگر، ژوزف (1375)، شهرها، فقر و توسعه، شهرنشینی در جهان سوم، ترجمه پرویز کریمی ناصری. تهران: انتشارات اداره کل روابط عمومی و بین­المللی شهرداری تهران.

-        پیران، پرویز (1367)، آلونک نشینی در تهران ]شهرنشینی شتابان و ناهمگون[، نشریه اطلاعات سیاسی-اقتصادی، سال 2، شماره 6، 55-51.

-        کرباسی فروش، پوران (1395)، تبیین دلایل نهادی- مدیریتی در شکل­گیری سکونتگاه­های غیررسمی ]مطالعه موردی: محله انزاب مراغه[، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.

-        پاتر، رابرت و ایوانز، سلی لوید (1384)، شهر در جهان در حال توسعه. ترجمه کیومرث ایران­دوست؛ مهدی دهقان­منشادی و میترا احمدی، (چاپ او.ل)، انتشارات سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های کشور.

-     Faraone, S. V., Perlis, R. H., Doyle, A. E., Smoller, J. W., Goralnick, J. J., Holmgren, M. A., & Sklar, P. (2005). Molecular genetics of attention-deficit/ hyperactivity disorder. Biological psychiatry, 57(11), 1313-1323.

-     Dubovyk, O., Sliuzas, R. & Flacke, J. (2011). Spatio-temporal modelling of informal settlement development in Sancaktepe district, Istanbul, Turkey. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing. 66(2): 235-246.

-     Abbott, J. (2002). A method-based planning framework for informal settlement upgrading. Habitate International. 26(3):452-303.

-     Caradia, N. (2000) Urban Violence in São Paulo. Woodrow Wilson international center for scholars Washington, d.c .number 33.p4.

-     Hern, M. (2008) Urban Malignancy: Similarity in the Fractal Dimensions of Urban Morphology and Malignant Neoplasms, International journal of anthropology .Vol. 23(1-2): 1-19.

-     Harvey, D. (1973). Social Justice and the City. Georgia: University of Georgia Press.

-     Fly, G. (2005). Environmental health project health of children living in urban slums in Asia & the near east, Activity Report 109.

-     Gilbert, A., & Gugler, J. (1994). Cities, Poverty, and development: urbanization in the third world, Oxford University Press, New York.

-     Guander, F.  (1982). Souse development an amorous Latin. Paris: Maspero.