آئیژ عزمی جغرافیا و روابط انسانی 2645-3851 مقالات آماده انتشار 2025 06 27 Spatial Assessment and Analysis of the Distribution of Cultural Centers from the Perspective of Spatial Justice: A Case Study of Zanjan City ارزیابی و تحلیل فضایی پراکنش مراکز فرهنگی از منظر عدالت فضایی (مطالعه موردی: شهر زنجان) 223608 10.22034/gahr.2025.526432.2490 FA حسین حاتمی نژاد جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-6896-7141 زهرا خالصی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0001-9954-2218 امیرحسین محمدی گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0009-0005-5685-5985 Journal Article 2025 05 27 Spatial justice, as a key concept in urban planning, emphasizes the equitable distribution of facilities and services across different urban areas and plays a crucial role in reducing social inequalities and enhancing the quality of life for citizens. Attention to spatial justice in the distribution of cultural centers, especially in developing cities, can facilitate sustainable development and strengthen social and cultural capital. This study examines and analyzes the spatial distribution of cultural centers in Zanjan city with an emphasis on spatial justice. Spatial data related to cultural centers were extracted from sources such as OpenStreetMap, Overpass Turbo, and Google Earth, and after refinement and classification, these centers were categorized into different groups. To analyze the spatial structure and distribution patterns, Moran’s I spatial autocorrelation index was employed using GIS software. The results indicate that the distribution of some cultural centers, such as mosques and language institutes, exhibits significant and concentrated clustering patterns, whereas other centers, including cinemas and art galleries, show dispersed and random distributions. This spatial inequality can adversely affect equitable access to cultural facilities. The study highlights the necessity of implementing distributive and procedural justice in urban planning to ensure a balanced distribution of cultural centers, thereby improving quality of life, reducing social gaps, and reinforcing cultural capital. عدالت فضایی به‌عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در برنامه‌ریزی شهری، بر توزیع عادلانه امکانات و خدمات در مناطق مختلف شهری تأکید دارد و نقش مهمی در کاهش نابرابری‌های اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا می‌کند. توجه به عدالت فضایی در توزیع مراکز فرهنگی، به ویژه در شهرهای در حال توسعه، می‌تواند زمینه‌ساز تحقق توسعه پایدار و تقویت سرمایه اجتماعی و فرهنگی باشد.این مطالعه به بررسی و تحلیل فضایی پراکنش مراکز فرهنگی در شهر زنجان با تأکید بر عدالت فضایی می‌پردازد. داده‌های مکانی مرتبط با مراکز فرهنگی از منابعی مانند OpenStreetMap، Overpass Turbo و Google Earth استخراج شده و پس از پالایش و تفکیک به گروه‌های مختلف دسته‌بندی شدند. برای تحلیل ساختار فضایی و الگوهای توزیع مراکز، از شاخص خودهمبستگی فضایی موران (Moran’s I) در نرم‌افزار GIS استفاده گردید. نتایج نشان می‌دهد که توزیع برخی مراکز فرهنگی مانند مساجد و آموزشگاه‌های زبان دارای الگوی خوشه‌ای معنادار و متمرکز است، در حالی که مراکز دیگری مانند سینماها و گالری‌های هنر پراکنده و تصادفی توزیع شده‌اند. این نابرابری فضایی می‌تواند دسترسی برابر به امکانات فرهنگی را تحت تأثیر قرار دهد. مطالعه بر ضرورت اعمال عدالت توزیعی و رویه‌ای در برنامه‌ریزی شهری برای توزیع متوازن مراکز فرهنگی تأکید دارد تا ضمن ارتقاء کیفیت زندگی، شکاف‌های اجتماعی کاهش یافته و سرمایه فرهنگی تقویت شود.