آئیژ عزمی جغرافیا و روابط انسانی 2645-3851 مقالات آماده انتشار 2025 10 20 Modeling the Optimal Export Path of East Azerbaijan’s Agricultural Products with a Focus on Comparative Advantage and Target Market Selection مدل‌سازی مسیر بهینه صادرات محصولات کشاورزی آذربایجان شرقی با محوریت مزیت نسبی و انتخاب بازارهای هدف 232559 10.22034/gahr.2025.537842.2602 FA میرجلال الدین موسوی دانشجوی دکتری توسعه کشاورزی پردیس ارس ، دانشگاه تبریز حسین راحلی گروه ترویج و توسعه روستایی ، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز ، تبریز، ایـران. حسین یادآور دانشیار گروه ترویج و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز فاطمه کاظمیه دانشیار گروه ترویج و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز 0000-0001-5525-6992 Journal Article 2025 09 29 Given the vital role of agricultural exports in economic development and increasing provincial foreign exchange revenues, identifying target markets and products with comparative advantage is of high importance. Prioritizing markets and products can help reduce trade risks, optimize resources, and enhance export competitiveness. This study aims to identify and prioritize the target export markets of East Azerbaijan’s agricultural products, focusing on those with high comparative advantage. To achieve this, quantitative indicators—including average imports, share of national and global imports, import advantage, and import growth rate—along with qualitative factors such as political, economic, infrastructural, and legal conditions, were used to rank markets in a multidimensional manner. Results indicate that grapes, onions, medicinal plants, bell peppers, potatoes, and apricots have the highest export advantage and significant shares in international markets. Primary and secondary markets were identified for each product; for example, grape markets include the USA, Germany, and the UK as primary, and Russia, the Netherlands, France, and Spain as secondary. Apricots, onions, potatoes, bell peppers, and medicinal plants also have clearly defined target markets based on import volume, market growth, and competitive advantage. Eggplant, cucumber, tomato, and apple, due to medium to low comparative advantage, were placed at lower priority. Operational recommendations include focusing on production and standardization of high-advantage products, developing export infrastructure and logistics, improving packaging and branding, managing market regulations and standards, utilizing smart decision-making tools, promoting processing and value addition, and strengthening international cooperation and economic diplomacy. This multidimensional strategy, integrating quantitative and qualitative indicators and expert opinions, can enhance the province’s share in global markets and ensure sustainable export of East Azerbaijan’s agricultural products. با توجه به نقش حیاتی صادرات کشاورزی در توسعه اقتصادی و افزایش درآمدهای ارزی استان‌ها، شناسایی بازارهای هدف و محصولات دارای مزیت نسبی از اهمیت بالایی برخوردار است. تعیین اولویت بازارها و محصولات می‌تواند به کاهش ریسک تجاری، بهینه‌سازی منابع و افزایش رقابت‌پذیری صادراتی کمک کند. پژوهش حاضر به شناسایی و اولویت‌بندی بازارهای هدف صادراتی محصولات کشاورزی استان آذربایجان شرقی با تمرکز بر محصولات دارای مزیت نسبی بالا پرداخته است. برای این منظور، شاخص‌های کمی شامل متوسط واردات، سهم واردات کشوری و جهانی، مزیت وارداتی و نرخ رشد واردات، و شاخص‌های کیفی شامل عوامل سیاسی، اقتصادی، زیرساختی و قانونی مورد استفاده قرار گرفت و بازارها به صورت چندبعدی رتبه‌بندی شدند. نتایج نشان داد که محصولات انگور، پیاز، گیاهان دارویی، فلفل دلمه‌ای، سیب‌زمینی و زردآلو دارای بیشترین مزیت صادراتی و سهم قابل توجه در بازارهای بین‌المللی هستند. بازارهای اصلی و ثانویه برای هر محصول مشخص شد؛ به عنوان مثال، بازارهای انگور شامل آمریکا، آلمان و بریتانیا به عنوان اصلی و روسیه، هلند، فرانسه و اسپانیا به عنوان ثانویه بودند. زردآلو، پیاز، سیب‌زمینی، فلفل دلمه‌ای و گیاهان دارویی نیز با توجه به حجم واردات، رشد بازار و مزیت رقابتی، بازارهای هدف مشخصی داشتند. محصولات بادمجان، خیار، گوجه‌فرنگی و سیب به دلیل مزیت نسبی متوسط تا ضعیف، در اولویت پایین‌تر قرار گرفتند. بر اساس این تحلیل، پیشنهادهای عملیاتی شامل تمرکز بر تولید و استانداردسازی محصولات دارای مزیت، توسعه زیرساخت‌ها و لجستیک صادراتی، بهبود بسته‌بندی و برندینگ، مدیریت مقررات و استانداردهای بازار، استفاده از ابزارهای هوشمند برای تصمیم‌گیری صادراتی، توسعه فرآوری و ایجاد ارزش افزوده، و تقویت همکاری‌های بین‌المللی و دیپلماسی اقتصادی است. این راهبرد چندبعدی، با تلفیق شاخص‌های کمی و کیفی و بهره‌گیری از نظرات خبرگان، می‌تواند سهم استان در بازارهای جهانی را افزایش داده و صادرات پایدار محصولات کشاورزی آذربایجان شرقی را تضمین کند.