آئیژ عزمی جغرافیا و روابط انسانی 2645-3851 مقالات آماده انتشار 2026 04 07 Assessing the Effects of Rural Land Use Change on Ambient Temperature Increase in Lahijan County ارزیابی اثرهای تغییر کاربری اراضی روستایی بر افزایش دمای محیطی ناحیه مورد شهرستان لاهیجان 242206 10.22034/gahr.2026.578683.2699 FA ساره پاکاریان .. 0009-0007-8846-5038 محدثه بناساز دانشجو کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری Journal Article 2026 03 26 This research assesses the impact of land use changes on Land Surface Temperature (LST) in Lahijan County, utilizing remote sensing data and a Geographic Information System (GIS) from 2000 to 2025. Land use change analysis indicates a significant decrease of 17.8% (24.71 km²) in forest areas and an increase of 24.17 km² in agricultural lands. However, the transition matrix reveals the conversion of 3.28 km² of prime agricultural land to built-up areas and 1.13 km² of forests to agricultural lands, illustrating phenomena of rural encroachment and gentrification. Regional thermal analysis showed that built-up and barren lands had the highest average temperatures (mean LST for built-up areas in 2025: 29.90°C), while forests exhibited the most stable and coolest thermal behavior (0.5 to 1.5°C cooler than anthropogenic surfaces). A strong and significant linear correlation was observed between the increase in built-up land area and the intensity of the Urban Heat Island (UHI) effect, with the UHI intensity rising from 0.06°C in 2000 to 1.37°C in 2010. Spatial analysis using Moran’s I (Moran’s I = 0.976) and Local Indicators of Spatial Association (LISA) confirmed a clustered pattern of LST distribution with high spatial autocorrelation. Thermal hot spots were not only found in urban areas but also extended along roads and in rural settlements that had undergone land use changes, whereas cold spots precisely corresponded with forested regions. The findings suggest that land use changes, including the conversion of forests and agricultural lands into impervious surfaces, have led to reduced albedo and evapotranspiration, consequently increasing sensible heat flux. This physical process is the primary driver of micro-heat island formation in rural areas and the intensification of the heat island effect in Lahijan, underscoring the importance of land use planning for mitigating thermal impacts. این پژوهش به ارزیابی تاثیر تغییرات کاربری اراضی بر افزایش دمای سطح زمین در شهرستان لاهیجان، با استفاده از داده‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ می‌پردازد. تحلیل تغییرات کاربری اراضی نشان‌دهنده کاهش قابل توجه ۱۷.۸ درصدی (۲۴.۷۱ کیلومترمربع) مساحت جنگل‌ها و افزایش ۲۴.۱۷ کیلومترمربعی اراضی زراعی است. با این حال، ماتریس انتقال حاکی از تبدیل ۳.۲۸ کیلومترمربع از بهترین اراضی زراعی به مناطق ساخته‌شده و تبدیل ۱.۱۳ کیلومترمربع از جنگل‌ها به اراضی زراعی است که پدیده‌های خزش روستایی و اعیان‌سازی را نمایان می‌سازد. تحلیل حرارتی منطقه‌ای نشان داد که اراضی ساخته‌شده و بایر بالاترین میانگین دما را داشته‌اند (میانگین LST ساخته‌شده در ۲۰۲۵: ۲۹.۹۰° C)، در حالی که جنگل‌ها پایدارترین و خنک‌ترین رفتار حرارتی را (۰.۵ تا ۱.۵ درجه سلسیوس خنک‌تر از سطوح انسان‌ساز) از خود بروز دادند. همبستگی خطی قوی و معناداری بین افزایش مساحت اراضی ساخته‌شده و شدت جزیره حرارتی شهری (SUHII) مشاهده شد، به طوری که شدت جزیره حرارتی از ۰.۰۶°C در سال ۲۰۰۰ به ۱.۳۷° C در سال ۲۰۱۰ افزایش یافت. تحلیل فضایی با استفاده از شاخص موران (Moran’s I = 0.976) و تحلیل نقاط داغ و سرد محلی (LISA) الگوی خوشه‌ای توزیع LST را با خودهمبستگی فضایی بالا تایید کرد. خوشه‌های داغ حرارتی نه تنها در مناطق شهری، بلکه در امتداد راه‌ها و سکونتگاه‌های روستایی که دچار تغییر کاربری شده بودند، گسترش یافتند، در حالی که خوشه‌های سرد کاملا با مناطق جنگلی مطابقت داشتند. یافته‌ها حاکی از آن است که تغییرات کاربری اراضی، از جمله تبدیل جنگل‌ها و اراضی کشاورزی به سطوح نفوذناپذیر، منجر به کاهش آلبدو و تبخیر و تعرق و در نتیجه افزایش شار گرمای محسوس شده است. این فرآیند فیزیکی، عامل اصلی تشکیل خرده‌جزایر حرارتی در مناطق روستایی و تشدید جزیره حرارتی در لاهیجان بوده و بر اهمیت برنامه‌ریزی کاربری اراضی تاکید دارد.