Geography and Human Relationships

Geography and Human Relationships

Structural Analysis and Structural Analysis and Pathology of Development Programs in Iran:A Comparative Study of Programs Before and After the Islamic Revolution

Document Type : Original Article

Authors
shahram roostaei 1
masoumeh Alirezaei 2
Ali Zarei 3
1 Tabriz University professor
2 PhD Student
3 phd student
10.22034/gahr.2026.588826.2798
Abstract
It examines the pre-revolutionary development plans and the post–Islamic Revolution economic, social, and cultural development plans. Using a comparative approach, the study analyzes their overarching objectives, implementation mechanisms, degree of goal attainment, and structural challenges. Furthermore, to explain the relative underdevelopment and the partial failure of certain plans, managerial, economic, and social factors influencing the planning and implementation processes were evaluated.



The findings indicate that pre-revolutionary plans primarily focused on economic growth, industrialization, and infrastructure development. Although these plans improved certain economic indicators, they faced limitations in ensuring social justice and the equitable distribution of resources and facilities. In contrast, post-revolutionary plans were formulated with greater emphasis on social justice, human development, and the expansion of public services. However, the achievement of their objectives was affected by factors such as dependence on oil revenues, weak executive management, institutional incoherence, the gap between planning and implementation, and the inefficiency of monitoring and evaluation systems.



The results suggest that the relative failure of some development plans in Iran stems less from deficiencies in goal formulation than from structural problems within the implementation system, weak institutional coordination, and the lack of efficient managerial infrastructure. Therefore, improving the quality of governance, strengthening merit-based management, reforming monitoring and evaluation systems, and establishing an effective link between planning and implementation can play an important role in enhancing the efficiency of development plans and achieving the country’s major economic and social objectives.
Keywords
Development programs
executive management
social justice
development planning
Iran
Subjects
-        ابتهاج، ابوالحسن. (۱۳۷۰). خاطرات ابوالحسن ابتهاج. تهران، انتشارات کتاب سیاسی.
-        برنامة پنجم عمرانی کشور (تجدیدنظرشده). (1353). تهران، انتشارات سازمان برنامه.
-        درباره برنامه پنجم توسعه.(1388). آسیب شناسی برنامه های توسعه در ایران، دفتر مطالعات برنامه و بودجه، شماره مسلسل ۹۷۰۷.
-        سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور. قانون برنامۀ چهارم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1384- 1388). تهران، مرکز مدارک علمی، موزه و انتشارات، چاپ دوم، 1384.
-        سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور. قانون برنامۀ سوم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1383- (1379). تهران، مرکز مدارک علمی، موزه و انتشارات، چاپ دوم، 1383.
-        سازمان برنامه و بودجه. (1329)، برنامة اول عمرانی، خلاصة تجدیدنظرشده، تهران، انتشارات سازمان برنامه و بودجه.
-        صالحی اصفهانی، دلاور. (۱۳۷۰). رونق نفتی و اقتصاد ایران. مجله خاورمیانه، ۴۵(۱)، ۴۵–۶۲.
-        صالحی اصفهانی، دلاور. (۱۳۹۹). توسعه انسانی در خاورمیانه و شمال آفریقا. توسعه جهانی، ۱۲۳، ۱۰۴۶۰۹.https:// doi.org/10.1016/j.worlddev.2019.104609.
-        کوهی، محمدکاظم و موسوی، سید محمد. (۱۴۰۱). تحلیل ساختاری نارسایی‌های برنامه‌ریزی توسعه در ایران با تأکید بر شکاف‌های منطقه‌ای. فصلنامه مدیریت شهری و روستایی، ۲۱(۶۸).
-        کریمی، زهرا. (۱۴۰۳). ارزیابی پیوند میان برنامه‌های توسعه و توازن منطقه‌ای: از آرمان تا واقعیت. فصلنامه برنامه‌ریزی و بودجه، ۲۹(۲).
-        کاتوزیان، همایون. (۱۳۹۳). اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی. ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی. تهران: نشر مرکز.
-        گزارش عملکرد برنامه عمرانی سوم (1341- 1346). سازمان برنامه، بی تا.
-        فوکویاما، فرانسیس. (۱۴۰۱). لیبرالیسم و نارضایتی‌های آن. نیویورک: فارار، استراس و ژیرو.
-        قانون برنامة عمرانی دوم کشور.(1343). تهران، انتشارات سازمان برنامه .
-        قانون برنامة عمرانی سوم کشور. (1346). تهران، انتشارات سازمان برنامه .
-        قانون برنامة چهارم عمرانی کشور.(1347). تهران، انتشارات سازمان برنامه.
-        قانون برنامة پنجم عمرانی کشور.(1352). تهران،انتشارات سازمان برنامه.
-        قانون برنامة اول توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران .(1368).  
-        قانون برنامة دوم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (1375).
-        قانون برنامة سوم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (1379).
-        قانون برنامة چهارم توسعة اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی  جمهوری اسلامی ایران. (1384). تهران، انتشارات سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور.
-        قاسمی، محمد. (۱۴۰۴). گسست برنامه و بودجه: آسیب‌شناسی مالی نظام توسعه ایران، گزارش‌های پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس.
-        مهدوی، عبدالرسول و رضایی، حسن.(۱۳۹۲).تحلیل عملکرد برنامه‌های توسعه پس از انقلاب اسلامی و اثر آن بر نابرابری‌های فضایی، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای،3(11) ۱–۱۴.
-        مرکز پژ هش ها. (1389). ارزیایی کلی یرنامه های توسعه یعد از انقلاب، مسلسل10299، دفتر مطالعات یرنامه یودجه، مجلس شورای اسلامی.
-        مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.(1383). برنامة پنجم عمرانی کشور (تجدیدنظرشده) 1352- 1356، تهران، انتشارات مجلس شورای اسلامی.
-        مستندات برنامه های عمرانی و توسعه.(سال های مختلف). تهران، انتشارات سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور.
-       Acemoglu, D., & Johnson, S. (2023). Power and progress: Our thousand-year struggle over technology and prosperity. PublicAffairs. https://doi.org/10.2307/j.ctv2vr9cfz.
-       Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). The narrow corridor: States, societies, and the fate of liberty. Penguin Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226733999.001.0001.
-           Chang, H. J. (2011). Institutions and economic development: Theory, policy and history. Journal of Institutional Economics, 7(4), 473‑498. https://doi.org/10.1017/S1744137410000378
-       Farzanegan, M. R. (2020). Political institutions and economic development in Iran. Economic Systems, 44(4), 100816. https://doi.org/10.1016/j.ecosys.2020.100816.
-       Fukuyama, F. (2022). Liberalism and its discontents. Farrar, Straus and Giroux. https://doi.org/10.1353/book.103808.
-       Galli, A., & Nord, A. (2020). Governance and spatial planning in contemporary development policy. European Planning Studies, 28(11), 2145–2162. https://doi.org/10. 1080/09654313.2020.1738550.
-       Harris, K. (2017). A social revolution: Politics and the welfare state in Iran. University of California Press. https://doi.org/10.1525/luminos.28.
-       Harris, N. (2023). The spatial, material and temporal dimensions of planning regulations: A legal geography perspective. Planning Theory & Practice, 24(1), 80–96. https://doi.org / 10.1080/14649357.2022.2154824.
-       Katouzian, H. (2003). State and society in Iran: The eclipse of the Qajars and the emergence of the Pahlavis. I.B. Tauris. https://doi.org/10.5040/9780755611829.
-       Katouzian, H. (1997). The Political Economy of Modern Iran: Despotism and Pseudo-Patrimonialism, 1926–1979. New York: New York University Press.
-       Karshenas, M., & Pesaran, M. H. (2015). Economic reform and structural change in the Middle East and North Africa. Middle East Development Journal,7(1),1‑26.https://doi.org/10. 1080/ 17938120.2015.1019298
-       OECD. (2022). Governing for resilience in vulnerable contexts. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/ab9e0cc0-en.
-       Pike, A., Rodríguez-Pose, A., & Tomaney, J. (2023). Local and regional development (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003100614.
-       Rodríguez-Pose, A. (2020). Institutions and the fortunes of territories. Regional Science Policy & Practice, 12(3), 371–386. https://doi.org/10.1111/rsp3.12277.
-       Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford University Press. https://doi.org/10. 1093/0198297580.001.0001.
-       Scott, A. J., & Storper, M. (2015). The nature of cities: The scope and limits of urban theory.International Journal of Urban and Regional Research,39(1), 1–15.https://doi.org /10.1111/1468-2427.12134.
-       Todaro, M. P., & Smith, S. C. (2021). Economic development (13th ed.). Pearson.
-       UNDP. (2023). Human development report 2023/2024. United Nations Development Programme. https://doi.org/10.18356/9789213587935.
-               World Bank. (2023). Iran economic monitor: Towards a resilient economy. World Bank Publications. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1990-0.
-       World Bank. (2021). Iran Economic Monitor: Mitigation of the COVID‑19 shock and economic recovery. World Bank. https://doi.org/10.1596/35665.
Geography and Human Relationships
Volume 9, Issue 2 - Serial Number 34
Summer 2026
Pages 842-882

  • Receive Date 27 June 2026
  • Revise Date 02 August 2026
  • Accept Date 25 August 2026