سنجش و ارزیابی تاب‌آوری اقتصادی محله‌های شهری در برابر خطر زلزله (مورد مطالعه: محله‌های منطقه سه شهر اردبیل)

هاشمی, عبدالرحیم; محمدی, چنور

doi:10.22034/gahr.2023.420357.1964

سنجش و ارزیابی تاب‌آوری اقتصادی محله‌های شهری در برابر خطر زلزله (مورد مطالعه: محله‌های منطقه سه شهر اردبیل)

نوع مقاله : طرح پژوهشی

نویسندگان

عبدالرحیم هاشمی ¹

چنور محمدی ²

¹ اردبیل دانشگاه محقق اردبیلی دانشکده علوم اجتماعی گروه اقتصاد

² دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

10.22034/gahr.2023.420357.1964

چکیده

بشر امروز با تمام پیشرفت‌های علمی در کنترل مخاطرات طبیعی چندان موفق نبوده است. مفهوم تاب‌آوری ارمغان تحول مدیریت مخاطرات در دهه حاضر می‌باشد. تاب‌آوری به منزله راهی برای تقویت جوامع با استفاده از ظرفیت‌های آن مطرح می‌شود. هدف اصلی این پژوهش سنجش و ارزیابی تاب‌آوری اقتصادی محله‌های منطقه سه شهر اردبیل در برابر خطر زلزله می‌باشد. پژوهش از نظر روش انجام توصیفی- تحلیلی و از نظر هدف کاربردی می‌باشد. روش جمع‌آوری داده و اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای و پرسشنامه‌ای که شامل سه شاخص تاب‌آوری اقتصادی، شدت (میزان) خسارات‌، ظرفیت یا توانایی جبران خسارات و توانایی برگشت به شرایط مناسب می‌باشد. برای مشخص شدن وزن شاخص‌ها از روش مرک و جهت سنجش و ارزیابی تاب‌آوری محله‌ها از روش کوکوسو استفاده شد. محاسبه استراتژی‌های سه‌گانه (Ka)، (Kb) و (Kc) نشان می‌دهد؛ در هر سه استراتژی مذکور محله شش دارای بیشترین امتیاز بوده و محله هشت دارای کمترین امتیاز بوده است. میزان (K) و رتبه محله‌های ده‌گانه نشان می‌دهد، محله شش با امتیاز 87/2، محله دو با امتیاز 80/2، محله هفت با امتیاز 65/2، محله ده با امتیاز 60/2، محله چهار با امتیاز 46/2، محله یک با امتیاز 23/2، محله نه با امتیاز 11/2، محله سه با امتیاز 92/1، محله پنج با امتیاز 76/1 و نهایتاً محله هشت با امتیاز 15/1 به ترتیب در رتبه‌های اول تا دهم قرار گرفته‌اند. در کل نتایج نشان دهنده این است که بین محله‌های ده‌گانه از نظر تاب‌آوری اقتصادی تفاوت وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

تاب‌آوری اقتصادی

خطر زلزله

محله‌های شهری

شهر اردبیل

موضوعات

جغرافیای انسانی

عنوان مقاله English

Measuring and evaluating the economic resilience of urban neighborhoods against earthquake risk (case of study: Neighborhoods of the three region of Ardabil city)

نویسندگان English

Abdulrahim Hashemi dizaj ¹

chnour mohammadi ²

¹ Associate professor Department of Economics. Faculty of Social Sciences.University of Mohaghegh Ardabili.Ardabil.Iran.

² PhD in geography and urban planning, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

چکیده English

Humanity today with all the scientific advances, has not been very successful in controlling natural hazards. The concept of resilience brings the evolution of risk management in the current decade. Resilience is proposed as a way to strengthen societies by using their capacities. The main goal of this research is to measure and evaluate the economic resilience of the Neighborhoods of the three region of Ardabil city against the risk of earthquake. The research is descriptive-analytical in terms of method and practical in terms of purpose. The method of collecting data and information in the form of a library and a questionnaire that includes three indicators of economic resilience, the severity (amount) of damages, the capacity or ability to compensate for damages and the ability to return to suitable conditions. MEREC method was used to determine the weight of the indicators and CoCoSo method was used to measure and evaluate the resilience of the neighborhoods. The calculation of three strategies (Ka), (Kb) and (Kc) shows; in all three mentioned strategies, neighborhood six has the highest score and neighborhood eight has the lowest score. The amount (K) and the ranking of the ten neighborhoods shows, neighborhood six with a score of 2.87, neighborhood two with a score of 2.80, neighborhood seven with a score of 2.65, neighborhood ten with a score of 2.60, neighborhood Four with a score of 2.46, neighborhood one with a score of 2.23, neighborhood nine with a score of 2/11, neighborhood three with a score of 1.92, neighborhood five with a score of 1.76 and finally neighborhood eight With a score of 1.15, they are ranked first to tenth respectively. Overall, the results show that there is a difference between ten neighborhoods in terms of economic resilience.

کلیدواژه‌ها English

Economic resilience

earthquake risk

urban neighborhoods

Ardabil city

اکبری، محمود و اکبری، مهران (1400)، سنجش شاخصهای بهزیستی اجتماعی در ایران به منظور برنامهریزی شهری ومنطقهای، فصلنامه جغرافیایی سرزمین، سال هجدهم، شماره ٧٠، صص 19-1.
اردلان، داریوش؛ داودپور، زهره و زیاری کرامتاله (۱۳۹۹)، تحلیل ساختار تابآوری نهادی برای گذار از مدیریت بحران به مدیریت شهری تابآور در برابر زلزله (نمونه موردی شهر قزوین)، نشریه مطالعات شهری، دوره 9، شماره 36، صص ۸۴-۶۹.
بهرهور، حامد؛ اصغری زمانی، اکبر و فیضیزاده، بختیار (1401)، مقایسه تطبیقی و سطحبندی تابآوری کالبدی محیطی بافتهای شهری مناطق دهگانه شهر تبریز در مواجهه زلزله با استفاده از تحلیلهای فضایی مدلهای ترکیبی تصمیمگیری، کاربرد سنجش از دور و GIS در علوم محیطی، شماره 5، سال دوم، صص 23-1.
دلشاد، مهدیه؛ بحرانی، حمید رضا؛ زارع، بهمن؛ کمالی، ماندانا و جعفری، معصومه (1402)، تبیین مدل آیندهمحور برنامهریزی فضایی تابآور در برابر زلزله (SRPF) و تدقیق آن با روش فراتحلیل و FAHP، فصلنامه چشمانداز شهرهای آینده، دوره چهارم، شماره اول، صص 23-1.
رضایی، محمدرضا (1389)، تبیین تابآوری اجتماعات شهری به منظور کاهش اثرات سوانح طبیعی (زلزله)؛ مطالعه موردی: کلانشهر تهران، رساله دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، اساتید راهنما دکتر علی عسکری و دکتر مجتبی رفیعیان، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.
زندمقدم، محمدرضا و ارجمندراد، بهروز (1402)، بررسی میزان تابآوری بافت فرسوده شهر در برابر مخاطرات طبیعی زلزله (مطالعه موردی شهر سمنان)، جغرافیا و روابط انسانی، دوره ۶، شماره ۱، صص 73-41.
سجادیان، ناهید؛ علیزاده؛ مهدی و پرویزیان، علیرضا (۱۳۹٦)، سنجش استقرار بیمارستانهای کلانشهر اهواز مبتنی بر اصول پدافند غیرعامل، آمایش جغرافیایی فضا، سال هفتم، شماره 24، صص 184-169.
صادقلو، طاهره؛ محمودی، حمیده و جعفری، فهیمه (۱۳۹۶)، تحلیل تابآوری کسب و کارهای گردشگری در نواحی روستایی مورد حوزه نفوذ گردشگاهی شهر مشهد، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ویژهنامه گردشگری روستایی، سال ششم، شماره ۱، صص ۲۲-۱.
صالحی، اسماعیل؛ آقابابایی، محمدتقی؛ سرمدی، هاجر و فرزاد بهتاش، محمدرضا (۱۳۹۰)، بررسی میزان تابآوری محیطی با استفاده از مدل شبکه علیت، نشریه محیطشناسی، دوره 37، شماره 59، صص 112-99.
عبدود، محسن؛ عباسپور، میلاد و فرخ، رضا (1400)، ارزیابی تابآوری کالبدی مسکن شهری در برابر زلزله (مورد مطالعاتی: منطقه ۴ شهر ارومیه)، معماریشناسی، سال سوم، شماره 17، صص 13-1.
فخر قاضی، منا؛ پوررمضان، عیسی و مولایی هشجین، نصراله (1401)، تابآوری اقتصادی سکونتگاههای روستایی شهرستان آوج در برابر مخاطرات محیطی با تأکید بر زلزله، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال یازدهم، شماره سوم، صص 76-57.
قاسمی، رضا؛ امیدوار، بابک و بهزادفر، مصطفی (1399)، مطالعه اثربخشی راهبردهای «فنی-کالبدی» و «اجتماعی- اقتصادی» در بهبود تابآوری شهری در برابر زلزله، پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری، دورۀ 8، شماره ۱، صص 114-99.
کمالی، ماندانا؛ طبیبیان، منوچهر و الهی، مسعود (1400)، واکاوی تابآوری کالبدی الگوهای محلات شهر زنجان با بهرهگیری از مدل NSFDSS، نشریه علمی برنامهریزی توسعه کالبدی، سال ششم، شماره، صص 148-133.
گرجی، مهشید؛ خادمالحسینی؛ احمد؛ اذانی، مهری و صابری، حمید (1400)، تبیین تابآوری کالبدی در بافت فرسوده شهری با بهرهگیری از معادلات ساختاری PLS نمونه موردی: محلههای منطقه سه شهر اصفهان)، جغرافیا و توسعه، سال نوزدهم، شماره 64، صص 164-143.
لطف اللهیان، حمید، غفاری گیلانده، عطا و یزدانی، محمد حسن (1402)، تعیین راهبردهای مؤثر جهت ارتقای کیفیت زندگی شهری با رویکرد آیندهنگری مورد مطالعه شهر اردبیل، فصلنامه جغرافیا، دوره 21، شماره 76، صص 113-83.
نصراللهی، اعظم؛ مؤمنی، مهدی؛ صابری، حمید و احمدی، فرشته (1400)، ارزیابی تابآوری و مؤلفههای آن در برابر مخاطرات طبیعی مطالعه موردی: شهر ایلام، فصلنامه شهر پایدار، دوره 4، شماره ۱، صص 123-105.
نیکپور، عامر، لطفی، صدیقه و یاراحمدی، منصوره (1400)، ارزیابی میزان تابآوری شهر نورآباد ممسنی در برابر سوانح طبیعی (زلزله)، دوفصلنامه پژوهشی مدیریت بحران، دوره 10، شماره 1، صص 71-57.
Ergün Konukcu, B. (2023). Istanbul Resilience Approach Against Earthquake. In Geohazards and Disaster Risk Reduction: Multidisciplinary and Integrated Approaches (pp. 427-456). Cham: Springer International Publishing.
Kafle, S.K. (2011). Measuring disaster-resilient communities: a case study of coastal communities in Indonesia. Journal of Business Continuity & Emergency planning, Vol.5, PP. 316-325.
Katarina Rus, Vojko Kilar, David Koren (2018), Resilience assessment of complex urban systems to natural disasters: A new literature review, International Journal of Disaster Risk Reduction ,31, 311–
Ma, Z., Zhou, W., Deng, X., & Xu, D. (2023). Community disaster resilience and risk perception in earthquake-stricken areas of China. Disaster medicine and public health preparedness, 17, e74.‏
Sanderson, D. (2000). “Cities, Disasters and Livelihood”, environment and urbanization, Vol. 12, No. 2, pp. 93-102.

Saretta, Y., Sbrogio, L., & Valluzzi, M. R. (2021). Seismic response of masonry buildings in historical centres struck by the 2016 Central Italy earthquake. Calibration of a vulnerability model for strengthened conditions. Construction and Building Materials, 299, 123911.‏