تحلیل روش‌های سن‌سنجی مورد استفاده در مطالعات دیرینه اقلیم‌شناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه آب و هواشناسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، گروه آب و هواشناسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

10.22034/gahr.2024.449473.2075

چکیده

این پژوهش به تحلیل روش‌های سن‌سنجی مورد استفاده در مطالعات دیرینه اقلیم‌شناسی پرداخته است. روش‌کار به‌صورت مروری، اسنادی و کتابخانه‌ای بوده است. جامعه آماری مورد مطالعه از بین 2579 آثار علمی معتبر، بین سال‌های 2023-1974 در بازه زمانی 49 ساله بوده، که از این بین 108 منبع علمی مرتبط با روش‌های سن‌سنجی در ایران و سطح بین‌الملل شناسایی و تحلیل شده است. مقالات از پایگاه‌های داخلی (ایرانداک، نورمگز، علم‌نت، مگ‌ایران، انسانی، SID) و پایگاه‌های بین‌الملل (Google Scholar, Semantic Scholar) دریافت شده است. کلمات کلیدی مورد جستجو در این پایگاه‌های داده شامل بازسازی اقلیمی، سن‌یابی و کواترنری بوده است. نتایج این پژوهش نشان داد که بیش‌ترین روش‌های سن‌سنجی در مطالعات دیرینه اقلیم شناسی به ترتیب کربن 14، ایزوتوپ اکسیژن، گاه‌شناسی درختی و لومینسانس بوده و بیش‌ترین مطالعات سن‌یابی، با روش کربن 14 انجام شده است. از نظر توزیع فضایی مطالعات انجام شده؛ در ایران بیش‌تر مطالعات به نوسانات تراز دریاچه ارومیه، و در سطح بین‌الملل در کشور چین (فلات تبت) پرداخته‌اند. بر اساس بررسی منابع اولین منطقه مورد مطالعه اقلیم دیرینه در ایران دریاچه زریبار و در سال 1961 انجام شده است. تمرکز بیش‌تر مطالعات از نظر موضوعی روی مباحث تغییر اقلیم، دوره‌های ترسالی و خشکسالی؛ و از نظر مقیاس زمانی به هولوسن و کواترنری است. بر اساس مطالعات مورد بررسی در این پژوهش، اقلیم ایران از دوره کرتاسه از اقلیم گرم و مرطوب به اقلیم معتدل تغییر یافته و در دوره پلیئستوسن دوره‌های خشک را در مناطق فلات مرکزی تجربه کرده است. از آن‌جا که تغییر اقلیم ناشی از گرمایش جهانی از دوره کواترنری شدت گرفته است، بنابراین بهره‌گیری از روش‌های سن‌سنجی برای مطالعات اقلیم دیرینه می‌تواند تا حدودی در امر برنامه‌ریزی و مدیریت ریسک با توجه به اقلیم جدید و پیش‌روی جهان مناسب باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of dating methods used in paleoclimatological studies

نویسندگان [English]

  • Mehry Akbary 1
  • Niloofar Mohammadi 2
1 Associate Professor, Department of Climatology, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 P.hd student in Climatology, Department of Climatology, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

This study has analyzed dating methods used in paleoclimatological studies. The method was review, document, and library. The statistical complex under study was among 2579 valid scientific works, between 1974-2023 in a period of 49 years, of which 108 scientific sources related to age measurement methods in Iran and internationally have been identified and analyzed. The articles have been received from domestic databases (Irandoc, Noormags, Elmnet, Magiran, Ensani, SID) and international databases (Google Scholar, Semantic Scholar). The keywords searched in these databases included climatic reconstruction, dating, and Quaternary. The results of this research showed that the most dating methods in paleoclimatology studies are carbon-14, oxygen isotope, tree chronology, and luminescence, respectively, and most dating studies have been done with the carbon-14 method. In terms of the spatial distribution of the conducted studies; In Iran, most of the studies have focused on the level fluctuations of Lake Urmia, and at the international level in China (Tibetan Plateau). Based on the review of sources, the first study area of paleoclimate in Iran was Zaribar Lake and it was done in 1961. Focusing more thematic studies on the topics of climate change, droughts, and droughts; in terms of time scale, it is Holocene and Quaternary. Based on the studies reviewed in this research, Iran's climate has changed from a hot and humid climate to a temperate climate since the Cretaceous period and experienced dry periods in the Central Plateau during the Pleistocene. Since the climate change caused by global warming has intensified since the Quaternary period, therefore, the use of dating methods for paleoclimate studies can be somewhat appropriate in terms of planning and risk management with regard to the new and advancing climate of the world.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Climatic Periods
  • Dating
  • Paleoclimate
  • Quaternary
  • Reconstruction
ارسلانی، محسن؛ عزیزی، قاسم و خوش اخلاق، فرامرز (1391)، بازسازی تغییرات دمای حداکثر استان کرمانشاه با استفاده از حلقه های درختی. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 1(1)،  صص 97-110.
امین رسولی، هادی؛ حقیقت جو، نسیم و مرادی، مهدی. (1400)، ژئوشیمی و سن‌سنجی 14C نهشته‌های گوانوی غار کرفتو، دیواندره، استان کردستان. علوم زمین، 31(120 )، صص 21-30.
اصغری مقدم، محمدرضا (1389)، نگرشی دیگر بر شرایط آب و هوایی ایران دوره یخچالی کواترنر. جغرافیا، 4(13)،  صص211-228.
اکبری، مهری و صیاد، وحیده (1400)، تحلیل مطالعات تغییر اقلیم در ایران. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی, 53(1)، صص 37-74.
اکبریان، محمد (1401)، روش‌های آب و هواشناسی دیرینه، دانشگاه هرمزگان.
بیگلری، فریدون (1379)، گزارش مکان‌های نویافته دیرینه سنگی در بیستون، باستان شناسی و تاریخ، 14(2)، صص 60 – 50.
بیگلری، فریدون (1377)، غار شکارچیان و کهن‌ترین بقایای انسانی کشف شده در ایران، اطلاعات علمی، 12(8)، صص 35 – 34.
بیات، مقصود؛ فتوحی، صمد؛ نگارش، حسین و محمدی، علی (1401)، ژئوشیمی‌رسوبی به عنوان شاخص تغییرات اقلیم کواترنری پایانی در پلایای جازموریان. فصلنامه کواترنری ایران. ۸ (۱ و ۲)، صص ۱۱۴۸-۱۱۷۲.
جعفری، مصطفی (1401)، نقش دوایر رویشی درخت در تولید داده‌های جایگزین در مطالعات تغییر اقلیم. طبیعت ایران، 7(3)، صص 116-116.
حسین خان ناظر، ناصر (1390)، زمین‌شناسی کواترنری، رشد آموزش زمین‌شناسی، 66، صص 14-18.
حکیم‌زاده، سارا (1383)، تعیین سن به روش مطالعات درختی، زمین‌شناسی، 10(2).
حسینی، زهراسادات؛ امیرزاده، ماریا و لشکری، حسن (1392)، تحلیل دیرینه اقلیم حوضه آبریز دریاچه دشت ارژن با تاکید بر فراوانی استراکودها. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 24(3)، صص 15-24.‎
حسینی، زهراسادات؛ خالدی، شهریار و نادری بنی، عبدالمجید (1397)، باز سازی اقلیمی حوضه دشت ارژن فارس با استفاده از مطالعات رسوب شناختی. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 18(49 )، صص 187-198.
حسینی، مهرداد؛ ملکی، ناصر و مطلبی‌فر، فرخ (1389)، روند تغییر و تحولات اقلیم‏‌شناسى دیرینه تا امروز. اطلاعات جغرافیایی «سپهر»، 19(74)، صص 86-90.‎
خاماچی، بهروز (1367)، جغرافیای دریاچه ارومیه. رشد آموزش جغرافیا، -(16)،  صص 27-31.
درویشی خاتونی، جواد (1395)، تغییرات فراوانی پلت آرتمیا اورمیانا در رسوبات بستر دریاچه ارومیه با نگرشی بر اقلیم دیرینه. اکوبیولوژی تالاب (تالاب)، 8(28)، صص 47-61.
دسترنج، علی و رستمی، محمد (1399)، ارزیابی و پیش‌بینی تغییرات اقلیم در دهه‌های آینده با استفاده از ریزمقیاس‌نمایی مدل‌های گردش عمومی جو(GCMs) . جغرافیا و روابط انسانی. 3(1)، صص 252-268.
رستمی، هما؛ عزیزی، قاسم؛ بازگیر، سعید؛ دارابی، حجت؛ مقصودی، مهران و متیوس، راجر جان (1398)، بازسازی اقلیم و محیط دیرینه زاگرس میانی، کواترنری ایران، 5(4)،  صص 447-423.
رستمی، هما؛ عزیزی، قاسم؛ دارابی، حجت. مقصودی، مهران؛ ملکی، سحر و درویشی‌خاتونی، جواد (1400)، رخدادهای خشک اقلیمی هولوسن میانی و پسین در زاگرس مرکزی، کواترنری ایران، 7(2)،  صص 628-611.
رحیمی، امید (1397)، بازسازی محیط‍‌های دیرینه غرب کردستان با استفاده از غارسنگ‌ها و لندفرم‌های یخچالی در کواترنری پسین، محقق اردبیلی.
زوار، افسانه؛ رمضانی، الیاس؛ نقی نژاد، علیرضا و ژوستن، هانس (1396)، بررسی گرده‌شناختی تغییرات پوشش گیاهی و آب و هوایی مانداب گانلی گول ارومیه در اواخر هولوسن. تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، 25(1)، صص  82-94.
زندی‌فر، سمیرا (1399)، گرد و غبار دیرینه و اقلیم‌شناسی. طبیعت ایران، 5(1)، صص 13-20.‎
سیاه‌پوش، محمدتقی (1352)، پیرامون آب و هوای باستانی فلات ایران، ابن‌سینا، تهران.
سبک‌خیز، سیف عبداله؛ رامشت، محمد و جمالی، مرتضی (1398)، بازسازی تغییرات اقلیمی دریاچه مهارلو از هولوسن تا عهد حاضر با تاکید بر ردیابی دوره‌های گرم و سرد. کواترنری ایران، 5(2)، صص 143-161.‎
شایان، ‌سیاوش (1383)، شواهد ژئومورفولوژیکی در سن‌سنجی زمین لغزه بزرگ سیمره (کبیرکوه) زاگرس، جنوب غربی ایران. مدرس علوم انسانی، 32(8)، صص 45-70.‎
شیخ بیکلو اسلام، بابک (1401)، ضرورت انجام مطالعات رسوب‌شناسی محیطی در محوطه‌های باستانی. پژوهه باستان‌سنجی; ۸ (۱)، صص ۲۰۷-۲۱۰.
شعبانیان، رحیم (1394)، سنگ چینه‌نگاری یا لیتواستراتیگرافی، انتشارات پیام‌نور.
شارمد، ترانه؛ آدابی‌کرباسی، عبدالرضا و باقری، حسین (1391)، بررسی تغییرات عمده اقلیمی، سن یابی و تعیین نوع دیاژنز در سواحل جنوبی دریای خزر در طی صده گذشته با استفاده از ایزوتوپ های پایدار کربن و اکسیژن. فصلنامه علوم محیطی، 9(3).‎
صداقت، مرتضی؛ شیرانی، کوروش و قاضی فرد، اکبر (1395)، بررسی فعالیت گسل‌ها در محل ساختگاه سد بهشت‌آباد به کمک نهشته‌های کواترنر. کواترنری ایران، 2(2)، صص 135-142.
صفایی‌راد، رضا (1397)، الگوی تغییرات آب و هوایی و محیطی زاگرس و جنوب‌شرقی ایران در هولوسن، رساله دکتری، دانشگاه تهران.
صمدزاده، رسول (1386)، بررسی تغییرات آب وهوایی کواترنر پسین با استفاده از شواهد ژئومورفولوژیک در حوضه‌ی دریاچه  نئور، جغرافیایی سرزمین، 4(16)، صص 36-19.
 
صمدی، سیده زهرا؛ و جوی زاده، سعید (1385)، مغزه‌های یخی رمزگشای رازهای اقلیم گذشته. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 5(6-7)، صص 63-89.
 
صبوری، جعفر و علی محمدیان، حبیب (1392)، کاربرد دیاتومه‌ها در تعبیر و تفسیر دیرین بوم شناسی کواترنر و اولین گزارش وجود دیاتومه‌ها در بیابان لوت. همایش انجمن کواترنری ایران.
طاهری، کمال (1386)، تاریخچه بررسی‌های زمین باستان‌شناسی در ایران، بیست و ششمین گردهمایی علوم زمین.
https://gsi.ir/fa/articles
عقبایی، شیوا (1385)، تعیین سن زمین‌شناسی به روش رادیوکربن، رشد جغرافیا، 1(12).
عزیزی، قاسم و داوودی، محمود (1398)، تغییرات اقلیمی ایران در دوره هولوسن. فصلنامه کواترنری ایران، 5(1)، صص 1-25.‎
عزیزی، قاسم؛ ملکی، سحر؛ کریمی، مصطفی؛ شهبازی، رضا و رستمی، هما (1396)، تغییرات اقلیم و پوشش‌گیاهی هولوسن در ایران. فصلنامه کواترنری ایران. ۳ (۳)، صص ۲۰۵-۲۲۹
عمادالدین، سمیه؛ جعفربیگلو، منصور؛ زمان‌زاده، سیدمحمد و یمانی، مجتبی (1393)، بررسی تغییرات سطح آب دریای خزر در اواخر هولوسن بر اساس سن‌سنجی و مورفولوژی پادگانه‌ها در محدوده جنوب خلیج گرگان. پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی، 3(1)، صص 114-127.
عبداللهی، بهار؛ رمضانی‌کاکرودی و یوستن، هانس (1400)، بازسازی گرده‌شناختی تاریخچه جنگل‌های راش (Fagusorientalis Lipsky‏) منطقه هیرکانی مرکزی در ۱۴۰۰ سال گذشته. پژوهش و توسعه جنگل، 7(1)،  صص 107-121.‎
علی‌پور فرد، مریم؛ رائینی، محمود؛ پورطهماسی، کامبیز و نادی، مهدی (1395)، بررسی ارتباط متغیرهای اقلیمی با حلقه های سالانه درختان ارس در رویشگاه کیگوران (استان لرستان)،ششمین کنفرانس ملی مدیریت منابع آب.
فتاحی، مرتضی و مهرشاهی، داریوش (1397)، استفاده از روش لومینسانس نوری جهت تعیین سن رسوبات لسی اطراف شهر میبد و تفسیر شرایط تشکیل آنها. مجله فیزیک زمین و فضا، 44(2)،  صص 307-319.
فتاحی، مرتضی (1400)، بررسی عوامل مؤثر در نمونه‌برداری جهت سن‌یابی به روش لومینسانس نوری. مجله ژئوفیزیک ایران، 15(3)، صص 27-46.
قانقرمه، عبدالعظیم؛ روشن، غلامرضا و نةرنژاد، نورالدین (1398)، بازسازی اقلیم گذشته برمبنای تغییرات الگوی درجه‌حرارت از روی حلقه‌های درختی رویشگاههای بلوط در پهنة استان گلستان. جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، 30(4)، صص 115-138.
قدس‌خواه‌دریایی، مهرداد؛ قلندری، آهو و ترکمن، جواد (1400)، بررسی اثر متغیرهای اقلیمی بر الگوهای رشد درختان زربین (Cupressus sempervirens Var. Horizontalis (Mill.) Gord) در رویشگاه‌های نوشهر و رودبار. پژوهش‌های گیاهی، 34(3)، صص 669-681.‎
لشکری، حسن؛ امیرزاده، ماریا و حسینی، زهراسادات (1392)، تحلیل دیرینه اقلیم حوضه آبریز دریاچه دشت ارژن با تاکید بر فراوانی استراکودها. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 24(3)، صص 15-24.‎
معینی، ابوالفضل؛ احمدی، حسن؛ جعفری، محمد؛ فیض نیا، سادات و سرمدیان، فریدون (1388)، تعیین سن پادگانه‌های دوره کواترنر (مطالعه موردی حوزه آبخیز طالقان). جغرافیای طبیعی، 2(5)، صص 39-48.
محمودی، فرج اله (1367)، تحول ناهمواری‌های ایران در کواترنر. پژوهش‌های جغرافیایی، 23(0).
مهرشاهی، داریوش (1381)، تشخیص تغییرات اقلیمی اواخر دوران چهارم در ایران از طریق اطلاعات حاصل از مطالعه دریاچه‌ها: یافته‌ها و نظریات جدید و پیچیدگی‌های تفسیر شواهد موجود، تحقیقات جغرافیایی، 63(16)، صص 133-148.‎
مرادی مقدم، محمد امین؛ عزیزی، قاسم؛ محرابیان، احمدرضا؛ خوش اخلاق، فرامرز و شمسی پور، علی اکبر (1399)، آب و هوای گذشته بر اساس بازسازی کمی تعمیم روابط اقلیم گرده معاصر به روش MAT، کواترنری ایران، 6(1)، صص 22-1.
مقصودی، مهران (1398)، مقدمه‌ای بر روش‌ها و فنون میدانی و آزمایشگاهی در ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران.
مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی (1394)، گذشته چندهزار ساله فلات ایران، راهنمایی برای تصمیم‌گیری‌های آینده.
https://www.cgie.org.ir/fa/news/70875/
نیک‌رای، سید جلال؛ امیدوار، اصغر؛ طبرسا، تقی؛ جلیلوند، حمید و اولادی، رضا (1396)، مطالعه اقلیم شناسی درختی درختان آزاد پارک جنگلی دلند استان گلستان. پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل، 24(1)، صص 161-174.
نظری سامانی، علی‌اکبر (1390)، سازندهای دوره کواترنر، دانشگاه‌تهران.
نادی، مهدی و پورطهماسی، کامبیز (1395)، بازسازی حلقه-درختی بارش شمال شرق ایران با استفاده از گاه‌شناسی درختان ارس منطقه لاین. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 5(3)، صص 1-16.
نادی، مهدی؛ پورطهماسی، کامبیز؛ بذرافشان، جواد و براونینگ، آخیم (1394)، دو قرن بازسازی حلقه-درختی خشکسالی با استفاده از شاخص بارندگی استاندارد شده چند متغیره (MSPI) در منطقه جوانرود کرمانشاه. پژوهش‌های حفاظت آب و خاک (علوم کشاورزی و منابع طبیعی)، 22(6)، صص 99-116.
ولی‌پور، طاهر (1399)، بررسی تغییرات عرضی رودخانه لاویج نور، مازندران بر اساس سن‌سنجی درختان حاشیه کانال و درون کانال، رساله دکتری تخصصی، دانشگاه شهید بهشتی.
همه‌زاده، پرستو؛ ترابی پوده، حسن؛ یونسی، میرزایی ارجنکی و زمانیان، حسن (1401)، بازسازی دیرینه اقلیم و تغییرات بارش با استفاده از ایزوتوپ‌های استالاگمیت در زاگرس مرکزی. کواترنری ایران، 8(1)، صص 1247-1264.‎
Reference
Alverson, K. D., Bradley, R. S., and Pedersen, T. F. (2003). Paleoclimate, global change and the future (Vol. 220). Berlin: Springer.
Aitken, M. J. (1985). Thermoluminescence Dating. Academic Press, New York, 259 p.
An, F., Lai, Z., Liu, X., Wang, Y., Chang, Q., Lu, B., and Yang, X. (2018). Luminescence chronology and radiocarbon reservoir age determination of lacustrine sediments from the Heihai Lake, NE Qinghai-Tibetan Plateau and its paleoclimate implications. Journal of Earth Science, 29, 695-706.
Arslanov, K. A., Savelieva, L. A., Klimanov, V. A., Chernov, S. B., Maksimov, F. E., Tertychnaya, T. V., and Subetto, D. (2001). New data on chronology of landscape-paleoclimatic stages in Northwestern Russia during the Late Glacial and Holocene. Radiocarbon, 43(2B), 581-594.
Briffa, K. (1994). Tress as indicators of climate change. https://crudata.uea.ac.uk/cru/people/briffa
Brisset , E., Djamali, M., Bard, E., Borchneck, D., Gandouin, E., Garcia, M., Stevens, L., Tachikawa, K. (2018). Late Holocene hydrology of Lake Maharlou, southwest Iran, inferred from high-resolution  sedimentological and geochemical analyses.
 
Bruckner, M., (2022). Paleoclimatology: How Can We Infer Past Climates, Montana State University.
 
Bradley, B., (2015). Paleoclimatology, Reconstructing Climates of the Quaternary, Elsevier Science.
 
Cohen, A., Palacios-Fest, M., Negrini, R., Wigand, P., and Erbes, D. (2000). A paleoclimate record for the past 250,000 years from Summer Lake, Oregon, USA: II. Sedimentology, paleontology and geochemistry. Journal of Paleolimnology, 24(2), 151.
 
Douglas, P. M., Brenner, M., and Curtis, J. H. (2016). Methods and future directions for paleoclimatology in the Maya Lowlands. Global and Planetary Change, 138, 3-24.
Djamali, M., de Beaulieu, J.L., Shah Hosseini, M., Andrieu-Ponel, V., Amini, A., Akhani, H., Leroy, S.A.G., Stevens, L., Alizadeh, H., Ponel, P. and Brewer, S. (2008). A late Pleistocene long pollen record from Lake Urmia, NW Iran. Quaternary Research, 69: 413-420.
 
Eichler, A., Schwikowski, M., Gäggeler, H. W., Furrer, V., Synal, H. A., Beer, J., and Funk, M. (2000). Glaciochemical dating of an ice core from upper Grenzgletscher (4200 m asl). Journal of Glaciology, 46(154), 507-515.
Emiliani, C. (1954). Depth habitats of some species of pelagic foraminifera as indicated by oxygen isotope ratio: Am. Jour. Sci. 252:149-158.
 
Epstein, S., R. Buchsbaum, H.A. Lowenstam and H.C. Urey (1953). Revised carbonate water isotopic temperature scale: Geol. Soc. Am. Bull., 64:1315-1326.
 
Fattahi, M. (2015). OSL dating of the Miam Qanat (KĀRIZ) system in NE Iran. Journal of Archaeological Science, 59, 54-63.
 
Genty, D., and Quinif, Y. (1996). Annually laminated sequences in the internal structure of some Belgian stalagmites; importance for paleoclimatology. Journal of Sedimentary Research, 66(1), 275-288.
Hammer, C. U., Clausen, H. B., and Tauber, H. (1986). Ice-core dating of the Pleistocene/Holocene boundary applied to a calibration of the 14C time scale. Radiocarbon, 28(2A), 284-291.
Huggett, R. (2011). Fundamentals of Geomorphology, Taylor & Francis.
 
Kiessling, W., Smith, J. A., and Raja, N. B. (2023). Improving the relevance of paleontology to climate change policy. Proceedings of the National Academy of Sciences, 120(7), e2201926119.
 
Kehl, M. (2009). Quaternary climate change in Iran the state of knowledge. Erdkunde, 1-17.
 
Libby, W. F. (1967). History of radiocarbon dating, American Chemical Society National Historic Chemical Landmarks,  University of Chicago.
 
Manning, S. W., Kocik, C., Lorentzen, B., and Sparks, J. P. (2023). Severe multi-year drought coincident with Hittite collapse around 1198–1196 bc. Nature, 1-6.
McCarroll, D. (2015). ‘Study the past, if you would divine the future’: a retrospective on measuring and understanding Quaternary climate change. Journal of Quaternary Science, 30(2), 154-187.
 
Machare, J. O. S. É., Veliz, Y. U. R. I., Ortlieb, L., and Dumont, J. F. (1990). A review of recent paleoclimatic studies in Peru. Quaternary of South America and Antarctic Peninsula, 8, 157-178.
 
Mighall, T. M., Martínez Cortizas, A., Silva-Sánchez, N., López-Costas, O., and López-Merino, L. (2023). Climate Change, Fire and Human Activity Drive Vegetation Change during the Last Eight Millennia in the Xistral Mountains of NW Iberia. Quaternary, 6(1), 5.
 
Moine, O., Antoine, P., Hatté, C., Landais, A., Mathieu, J., Prud’homme, C., and Rousseau, D. D. (2017). The impact of Last Glacial climate variability in west-European loess revealed by radiocarbon dating of fossil earthworm granules. Proceedings of the National Academy of Sciences, 114(24), 6209-6214.
 
Masson-Delmotte, V., Abe-Ouchi, A., and Anchukaitis, K. (2013). Information from Paleoclimate Archives 5. Notes, 21.
 
Masson-Delmotte, V., Schulz, M., Abe-Ouchi, A., Beer, J., Ganopolski, A., Gonzáles Rouco, J. F., and Timmermann, A. (2013). Information from paleoclimate archives, Intergovernmental Panel on Climate Change.
 
Newnham, R. M., Lowe, D. J., and Williams, P. W. (1999). Quaternary environmental change in New Zealand: a review. Progress in Physical Geography: Earth and Environment, 23(4), 567–610.
 
Proctor, C., Baker, A., and Barnes, W. (2002). A three thousand year record of North Atlantic climate. Climate Dynamics, 19, 449-454.
 
Robin, G. D. Q. (1977). Ice cores and climatic change. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. B, Biological Sciences, 280(972), 143-168.
 
Shoaee, M. J., Breeze, P. S., Drake, N. A., Hashemi, S. M., Nasab, H. V., Breitenbach, S. F., ... & Petraglia, M. D. (2023). Defining paleoclimatic routes and opportunities for hominin dispersals across Iran. Plos one, 18(3), e0281872.
Sharifi-Yazdi, M., Tavakoli, V., Salehi-Noparvar, S., Vaezi, A., Naderi Beni, A., Nazemi, M., ... and Routh, J. (2022). Influence of the Late Quaternary climate on sedimentology of the Jazmurian Playa, SE Iran. Journal of Paleolimnology, 68(2), 169-187.
Singhvi, A. K., and Kale, V. S. (2010). Paleoclimate studies in India: last ice age to the present. Indian National Science Acad.
 
Shao, L., Tian, L., Wu, G., Naftz, D., Cai, Z., Wang, C., and Palcsu, L. (2020). Dating of an alpine ice core from the interior of the Tibetan Plateau. Quaternary International, 544, 88-95.
 
Schröder, T., Hoff, J.V., López-Sáez, J.A., Melles, M., Viehberg, F., and  Reicherter, K. (2018). Multi-proxy climate and environment reconstruction of the Holocene based on Lake Medina, southern Spain, Geophys Res Abs, Vol. 20, EGU2018-15, 207 p.
 
Shaltami, O., Artola, J., Cordoba, A., and Arconada, O. (2020). Conference 3rd International Symposium on Paleoclimatology Federal University of Goiás, Brazil
 
Tandong, Y., & Thompson, L. G. (1992). Trends and features of climatic changes in the past 5000 years recorded by the Dunde ice core. Annals of Glaciology, 16, 21-24.
Urey, H.C. (1947). The thermodynamic properties of isotopic substance: J. Chem.Soc. 562-581.
 
van Zeist, W. and Bottema, S. (1977). Palynological investigations in western Iran. Palaeohistoria, 19: 19-85.
 
Wilhelm, B., Amann, B., Corella, J. P., Rapuc, W., Giguet-Covex, C., Merz, B., and Støren, E. (2022). Reconstructing Paleoflood Occurrence and Magnitude from Lake Sediments. Quaternary, 5(1), 9.
 
Wu, L., Li, F., Zhu, C., Li, L., and  Li, B. (2012). Holocene environmental change and archaeology, Yangtze River Valley, China: Review and prospects. Geoscience Frontiers, 3(6), 875-892.
 
Walker, M. (2005). Quaternary dating methods. John Wiley and Sons.
 
White, William B., " Cave sediments and paleoclimate " (2007). KIP Articles. 784.
 
 
Wallace, J. M., and Gutzler, D. S. (1981). Teleconnections in the geopotential height field during the Northern Hemisphere winter. Monthly weather review, 109(4), 784-812.
 
Yu, C., Zhang, L., Hou, M., Yang, J., Zhong, H., and  Wang, C. (2022). Climate paleogeography knowledge graph and deep time paleoclimate classifications. Geoscience Frontiers, 101450.
 
Zhao, L., Ma, C., Leipe, C., Long, T., Liu, K. B., Lu, H., ... and  Tarasov, P. E. (2017). Holocene vegetation dynamics in response to climate change and human activities derived from pollen and charcoal records from southeastern China. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 485, 644-660.