جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

فضای کالبدی و کارکردهای نارین قلعۀ اردبیل در دورۀ قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل. ایران
چکیده
با سقوط حکومت صفویه، اردبیل رونق و جایگاه قبلی خود را از دست داد. با شکل‌گیری حکومت قاجار و آغاز جنگ‌های ایران و روسیه، اردبیل به خاطر نزدیکی به صحنه‌های نبرد موردتوجه عباس‌میرزا حکمران ایالت آذربایجان قرار گرفت و قلعۀ این شهر توسط مهندسان فرانسوی تعمیر و بازسازی شد. از این زمان به بعد، این قلعه که به نارین قلعه معروف بود، به کانون تحولات داخل شهر اردبیل تبدیل شد. در این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی به دنبال پاسخگویی به این پرسش هستیم که ساختار معماری نارین قلعه در دورۀ قاجار چگونه بود و این قلعه چه کارکردهایی داشت؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نارین قلعۀ اردبیل به‌عنوان یک دژ مستحکم شهری در دورۀ قاجار به‌حساب می‌آمد و مساحت وسیعی را شامل می‌شد. این قلعه اگرچه در ابتدای این دوره کارکرد دفاعی- امنیتی داشت، اما از دوره محمدشاه به بعد به‌عنوان مکانی برای حبس شاهزادگان یاغی تبدیل شد. در دوره‌های بعدی علی‌رغم این‌که همچنان از بخش‌هایی از این قلعه به‌عنوان زندان استفاده می‌شد، اما مقرّ حکومتی و مکان برگزاری مراسم‌های مختلف هم بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Physical space and functions of Narin Qaleh Ardabil in the Qajar period

نویسندگان English

Elnaz Ahmadnezhad
Jafar Aghazadeh
Sajjad Hoseine
University of Mohaghegh Ardabili. Ardabil. Iran
چکیده English

With the fall of the Safavid government, Ardabil lost its previous prosperity and status. With the formation of the Qajar government and the beginning of the Iran-Russia wars, Ardabil was noticed by Abbas Mirza, the ruler of Azerbaijan, due to its proximity to the battle scenes, and the fortress of this city was repaired and rebuilt by French engineers. From this time on, this castle, which was known as Narin Qaleh, became the center of developments in the city of Ardabil. In this research, we seek to answer the question, what was the architectural structure of Narin Qaleh during the Qajar period, and what were the functions of this castle? The findings of the research show that the Narin of Ardabil Castle was considered as a strong urban fortress in the Qajar period and included a large area. Although this castle had a defense-security function at the beginning of this period, it became a place for imprisoning rebel princes from the period of Muhammad Shah onwards. In the following periods, despite the fact that parts of this castle were still used as a prison, it was also the seat of government and the place of holding various ceremonies.

کلیدواژه‌ها English

Narin Qaleh Ardabil
physical space
security and defense function
Dar al-Hukomah
اعتمادالسلطنه، محمدحسن (1367)، مرآةالبلدان، به کوشش دکتر عبدالحسین نوایی و میر هاشم محدث: تهران، دانشگاه تهران.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (1367)، تاریخ منتظم ناصری، به تصحیح دکتر محمد اسماعیل رضوانی، ج 3، تهران: دنیای کتاب
امیر خیزی، اسماعیل (1388)، قیام آذربایجان و ستارخان، زیر نظر جمشید علیزاده، تبریز: آیدین.
اوبن، اوژن (1362)، ایران امروز، ترجمه: علی‌اصغر سعیدی، تهران: زوار.
بزرگ نیا، زهره (1383)، فضاهای شهری و معماری اردبیل، فصلنامۀ معمار، شماره 26، ص 100-109
ترکمان، اسکندر بیک (1392)، عالم‌آرای عباسی، زیر نظر ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.
جهانگیرمیرزا (1384)، تاریخ نو، به کوشش عباس اقبال آشتیانی، تهران: علم.
چلبی زاده، اسماعیل عاصم افندی (1282 ق)، تاریخ راشد، استانبول: مطبعۀ عامره.
خورموجی، محمدجعفر (1344)، حقایق الاخبار ناصری، به کوشش حسین خدیو جم، تهران: زوار.
دروویل، گاسپار (1370)، سفر در ایران، مترجم: اعتماد مقدم، تهران: شباویز.
دلاواله، پیترو (1384)، سفرنامه پیترو دلاواله، ترجمه: شعاع الدین شفا، تهران: علمی فرهنگی.
دنبلی، عبدالرزاق بیک (1383)، مآثرالسلطانیه، به تصحیح غلامحسین زرگری نژاد، تهران: روزنامه ایران.
رضا قلی میرزا (1346)، سفرنامه رضا قلی میرزا نائب الایاله، گردآورنده: جیمز فریزر، تهران: اساطیر.
شاه محمد اردبیلی، رحمان (1394)، از آرتاویل تا اردبیل، اردبیل: مکارمی.
عضد الدوله، احمد میرزا (1376)، تاریخ عضدی، تهران: دانشگاه تهران.
علی‌خان والی (بی‌تا)، آلبوم عکس‌های علی‌خان والی، نسخه خطی دانشگاه هاروارد.
فلاندن، اوژن (2536)، سفرنامه اوژن فلاندن به ایران، مترجم، حسین نور صادقی، تهران: اشراقی.
فلسفی، نصرالله (1347)، زندگانی شاه‌عباس اول، تهران: دانشگاه تهران.
کسروی، احمد (1385)، تاریخ مشروطه ایران، تهران: نگاه.
کلاویخو، روی. (1384)، سفرنامه کلاویخو، ترجمه مسعود رجب نیا. تهران: علمی و فرهنگی.
کمانداری، محسن (1400)، «بررسی سیر تحولات تاریخی شهر و بافت کهن کرمان از ساسانیان تا قاجاریه» فصلنامه جغرافیا و ورابط انسانی، دوره4، شماره2، ص142-121.
لسان الملک سپهر، محمدتقی، 1390، ناسخ التواریخ، به کوشش: جمشید کیانفر، تهران: اساطیر.
مراغه‌ای، زین‌العابدین (1384)، سیاحت‌نامه ابراهیم بیک،
مروزی، محمدصادق (1375)، تاریخ جهان‌آرا، تهران: کتابخانه ملی ایران
مقدسی، ابوعبدالله (1361)، أحسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ترجمه علینقی منزوی، تهران: کومش.
نظری، شاپور (1396)، هویت قدیم اردبیل: هفت گنچ.
نفیسی، سعید (1383)، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر، تهران: اهورا.
نوری، صیاد (1390)، تاریخ اردبیل در دورۀ قاجار، اردبیل: محقق اردبیلی.
هدایت، رضا قلی خان (1380)، روضة الصفای ناصری، به تصحیح احمد کیانفر، تهران: اساطیر.

  • تاریخ دریافت 22 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1402