برآورد فرسایش و رسوب از طریق ارزیابی متغیرهای تأثیرگذار در حوضه آبریز کرگانرود با استفاده از روش EPM

عابدینی, موسی; فتحی جوکندان, رقیه; پاسبان, امیرحسام

doi:10.22034/gahr.2023.414683.1934

برآورد فرسایش و رسوب از طریق ارزیابی متغیرهای تأثیرگذار در حوضه آبریز کرگانرود با استفاده از روش EPM

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

موسی عابدینی ¹

رقیه فتحی جوکندان ²

امیرحسام پاسبان ³

¹ *، استاد گروه جغرافیای طبیعی(گرایش ژئومورفولوژی)، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

² کارشناس ارشد، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، گروه جغرافیای طبیعی، اردبیل، ایران

³ دانشجوی دکترای گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی

10.22034/gahr.2023.414683.1934

چکیده

فرسایش خاک پدیده‌ای اجتناب ناپذیر است که به طور جدی منابع آب و خاک را تهدید می‌کند و تابع عوامل مختلفی است که بر اساس شرایط خاص هر منطقه ممکن است یک یا چند عامل در تشدید آن مؤثر باشد لذا بررسی فرسایش خاک ارزیابی متغیرها و پارامترهای تأثیر گذار بر آن ضروری می‌باشد. هدف از این پژوهش برآورد فرسایش و رسوب از طریق ارزیابی متغیرهای تأثیرگذار در حوضه آبریز کرگانرود با استفاده از روش EPM می‌باشد. بنابراین در این پژوهش از مطالعات کتابخانه‌ای، میدانی همچنین جهت برآورد مدل کمی برآورد فرسایش و رسوب از نرم‌افزار ArcGIS استفاده شده است. با توجه به آن‌که در فرسایش خاک پارامترهای متعددی به صورت سیستمی تأثیر دارند و شناخت آن‌ها به عنوان فاکتورهای مؤثر بر میزان فرسایش و رسوب دارای اهمیت زیادی است لذا از بین روش‌های متعدد برآورد فرسایش و رسوب، مدل EPM، به دلیل مطابقت با شرایط آب و هوایی ایران، به عنوان تکنیک منتخب مورد استفاده قرار گرفته و پارامترهای محیطی در قالب این مدل قرار داده شده‌اند. نتایج حاکی از آن است که حوضه مورد مطالعه از نظر شدت فرسایش در طبقه چهار، یعنی فرسایش کم قرار گرفته است. میزان فرسایش کل و رسوب کل حوضه به ترتیب 68/239997 و 3/206396 مترمکعب در سال برآورد شد.

کلیدواژه‌ها

فرسایش

رسوبدهی

مدل EPM

حوضه کرگانرود

موضوعات

جغرافیای طبیعی

عنوان مقاله English

Estimating erosion and sediment through evaluation of affecting variables in the catchment basin of Karganroud using EPM model

نویسندگان English

Mousa Abedini ¹

Rogayyeh Fathi Jokandan ²

AmirHesam Pasban ³

¹ Professor, Department of physical Geography, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabili, Iran

² M.S in Physical Geography Student in Department, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

³ Physical Student Geography, University of Mohaghegh Ardabili

چکیده English

Soil erosion is inevitable phenomenon that seriously threatens soil and water resources; and is a function of several factors, which are based on certain conditions of each region; one or more agents may be effective in its intensifications. So the study of soil erosion, assessment of variables, and affective parameters is essential.

In the method study of a library-based research studies, the field, and the use of quantitative models to estimate erosion and sediment, ARC GIS software is used. Considering that in soil erosion, several parameters systematically are effective and recognizing them as affecting factors on the rate of erosion and sediment is very important. So among the various methods of estimating erosion and sediment, EPM method is used as a selected techniques and Environmental Parameters in its model due to conforming weather condition in Iran.The result suggests that the study basin of severity of erosion is in class four –the low erosion-. The rate of total erosion and sediment of basin is respectively estimated by 239997.68 and 206396.3 cubic meters per year.

کلیدواژه‌ها English

Erosion

Sedimentation

EPM Method

Karganroud Basin

آرخی، ص.، بارانی، ح. 1401. مقایسه مدل‌های RUSLE و EPM در برآورد فرسایش و تولید رسوب با استفاده از GIS (مطالعه موردی: حوضه چم‌گردلان استان ایلام)، جغرافیا و مخاطرات محیطی، 22067/DOI.2022.75260.1176
جعفری، ت.، ناعمی تبار، م.، ذاکریان، ا. 1395. ارزیابی کمی فرسایش آبی خاک با مدل EPM (مطالعه موردی: حوضه آبخیز بدرانلو)، جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، 29(2): 158-141.
دسترنج، ع.، اسدی نلیوان، ا.، فلاح، س.، صالح نسب، ا.، جعفری، ش. 1394. برآورد فرسایش و رسوب سالانه با استفاده از مدل EPM و GIS (مطالعه موردی: حوزه زیدشت، طالقان)، هیدروژئومورفولوژی، 4: 55-39.
رجبی، ع.م.، یاوری، ع.، سلوکی، ح. 1398. کاربرد مدل EPM در ارزیابی فرسایش خاک (مطالعه موردی: حوضه شازند، سد ساوه)، زمین شناسی ایران، 13(50): 98-89.
رفاهی، ح. 1388. فرسایش آبی و کنترل آن، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ ششم.
عابدینی، م.، ابوالفتحی، د.، رئیسی، م .(1401). پهنهبندی فرسایش حوزه آبخیز رزن با استفاده از منطق فازی، مدلهای EPM و BLM در محیط GIS. مجله جغرافیا و توسعه، شماره 20(68)، صص 62-86.
عابدینی، م.، بهرامینیا، ف.، مصطفی‌زاده،ر.، پاسبان، ا.ح .(1402). بررسی تاثیر تغییرات کاربری اراضی در یک دوره بیست سال بر میزان فرسایش و رسوب حوزه رضیچای. فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال دوازدهم، شماره 45 ، صص133- 114.
عابدینی، م.، طولایی، س. 1396. مدلسازی فرسایش خاک و تولید رسوب با سه مدل WEPP، EPM، Fournier، در محیط GIS (مطالعه موردی: حوضه آبخیز سولاچای- اردبیل)، تحقیقات جغرافیایی، 32(2): 105-93.
عابدینی، م.، جوادی ع. ب، س.، مصطفی‌زاده، ر.، پاسبان، ا.ح .(1401). اولویت‌بندی زیرحوزه‌های آبخیز کوزه‌توپراقی بر اساس فرسایش خاک و تولید رسوب با استفاده از پسیاک اصلاح‌شده (MPSIAC) در محیط GIS. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک. دوره، 13 شماره 49 . صص 1-114.
عابدینی،م.،جوادی ع. ب، س.، مصطفی‌زاده، ر.، پاسبان، ا.ح .(1401). ارتباط شاخص‌های پوشش گیاهی و ژئومورفیک با مقادیر فرسایش و رسوب در حوزه آبریز کوزه‌توپراقی. هیدروژئومورفولوژی، شماره‌ی 32، سال نهم، ، صص 128-105.
علیزاده، امین. 1381. اصول هیدرولوژی کاربردی، مشهد، چاپ پانزدهم، انتشارات آستان قدس رضوی، ص 419.
محسنی، ب.، قدوسی، ج.، احمدی، ح.، طهماسبی، ر. 1390. ارزیابی دقت و کارایی مدل‌های EPM، MPSIAC، ژئومورفولوژی و هیدروفیزیکی در برآورد فرسایش و رسوب(حوضه معروف کسیلیان استان مازندران)، جغرافیا و توسعه، 22: 127-107.
معتمد، ا. 1374. رسوب شناسی. چاپ چهارم، تهران انتشارات دانشگاه تهران، 83 صفحه.
معتمدی‌راد، م.، زنگنه‌اسدی، م.، عجم، ح. 1401. بررسی میزان فرسایش خاک و تولید رسوب با استفاده از مدل RUSLE و روش پسیاک اصلاح شده (مطالعه موردی: حوضه آبریز کال اسماعیل دره شهرستان شاهرود استان سمنان)، پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، 11(4): 165-147.
مقصودی، م.، یمانی، م.، سالاری، م. 1388. برآورد فرسایش و رسوب از طریق ارزیابی متغیرهای تأثیرگذار در حوضه بخیز وزنه با استفاده از GIS. فصلنامهی جغرافیا و توسعه، 16: 134-119.
Devent, 1. J. Poesen and G. Verstraeten., 2003. The Application of Semi-qualitative Methods and Reservoir Sedimentation Rates for Understanding Spatial Variability of Sediment Yeild in Mediterranean Environments. Geophysical Research Abstracts.Vo15, p347.
Fanetti, D. and Vezzoli, L. 2020. Sediment Input and Evolution of Lacustrine Deltas: The Breggia and Greggio Rivers Case Study (Lake Como, Italy), Quaternary International, 173: PP 113-124.
Merrit,W.S., Letcher, R.A. and Jakeman A.J., 2003. Areview of erosion and sediment transport models. Environmental modeling and software,Vol18. pp:761–799.
Milevski, I., 2022. Estimation of Soil Erosion Risk in the Upper Part of Bregalnica Watershed – Republic of Macedonia, Based on Digital Elevation Model and Satellite Imagery, 5th International Conference on Geographic Information Systems (ICGIS-), 2-5 July 2008 at Fatih University in Istanbul, Turkey.
Pandey, A., Chowdary, V. M., Mal, B. C., Billib, M., 2021. Runoff and Sediment Yield Modeling From a Small Agricultural Watershed in India Using the WEPP Model, Journal of Hydrology, Vol. 348, No. 3-4, PP. 305-319.
Rorke, B. Bryan.,2000, Soil erodibility and processes of water erosion on hillslope, Geomorphology,Vol 32, pp 385–415.
Tazioli, A., 2022. Evaluation of Erosion in Equipped Basins: Preliminary Results of A Comparison Between the Gavrilovic Model and Direct Measurements of Sediment Transport, Environ Geol, Vol. 5, No. 56, PP. 825-831.