جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ارزیابی توان ‌اکولوژیکی کشاورزی شهرستان دهگلان با رویکرد آمایش سرزمین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیارگروه ژومورفولوژی، دانشگاه تبریز، ایران
2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریز
3 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی آمایش سرزمین ، دانشگاه تبریز، ایران
4 گروه آموزشی دانشگده دانشگاه محقق اردبیل ایران گروه علوم جغرافیا دانشگاه محقق اردبیل.ایران
چکیده
ارزیابی توان‌اکولوژیکی بخشی از فرآیند برنامه‌ریزی آمایش سرزمین هر کشور و منطقه‌ای است که بر اساس آن ظرفیت و توانایی هر منطقه در راستای کاربری‌های خاصی مثل کشاورزی، توسعه‌ی کاربری‌ها و یا توسعه‌ی فیزیکی شهرها و غیره مورد ارزیابی و بر اساس مولفه‌های علمی، میزان توان منطقه تعیین و درجه‌بندی می-گردد. رویکرد ارزیابی توان اکولوژیکی، فعالیت‌های انسانی را در پهنه سرزمین و در راستای قابلیت و توانایی آن منطقه هموار می‌کند. از این نظر هدف این پژوهش ارزیابی توان اکولوژیکی کاربری کشاورزی در شهرستان دهگلان است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش‌شناسی توصیفی – تحلیلی است. جهت انجام پژوهش با استفاده از لایه‌های اطلاعاتی و در محیط نرم‌افزار GIS عوامل موثر در ارزیابی توان اکولوژیکی نظیر: دما، بارندگی، نوع‌خاک، فرسایش‌خاک، کاربری‌اراضی، ارتفاع، شیب، جهت‌شیب و رودخانه‌ها تعیین، وزن‌دهی، ارزش‌گذاری و لایه‌های حاصل از آن با نرم‌افزار اکسپرت چویس اولویت گذاری شدند و با GIS ترسیم و با هم همپوشانی و تلفیق شدند و در نهایت اقدام به تهیه‌ی نقشه‌ی توان اکولوژیکی منطقه با استفاده از روش فازی گاما 7/. و 9/. گردید. نتایج حاصل که از همپوشانی لایه‌ها به دست آمد، بیانگر آن است، که بخش‌های مرکزی شهرستان وبخش‌های همجوار با مرکز شهرستان کشاورزی در وضعیت بسیار مناسب و مناسب البته کشاورزی زراعی دیم و بخصوص کشت گندم قرار دارد و هر چه از مرکز شهرستان به قسمت‌های اطراف شهرستان و ارتفاعات پیش می‌رویم، کشاورزی منطقه در وضعیت نامناسب قرار دارد و نشان می‌دهد که بخش قابل توجه کشاورزی شهرستان تحت تاثیر پتانسیل‌های بالقوه طبیعی منطقه قرار دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Arziyyabi Tuan ‌Ecoholic Keshawarzi Shahrastan Dehglan with Roykard Amish Sarzmin

نویسندگان English

Sayyidasdallah Hejazi 1
Yaghob Haghi 2
Fatima Tilkoy is here 3
Paria nasiri 4
1 Danishyar Gharwa Geomorphology, Daneshgah Tabriz, Iran
2 Master of Geography and Urban Planning, University of Tabriz
3 Daneshgah Doctor Program, Amish Sarzamin, Daneshgah, Tabriz, Iran
4 Department Faclty.University(institution).city Ardabil, country iran
چکیده English

The assessment of ecological potential is a part of the land use planning process of each country and region, based on which the capacity and ability of each region in line with specific uses such as agriculture, the development of uses, or the physical development of cities. etc. are evaluated and based on scientific components, the power level of the region is determined and graded. The ecological capacity assessment approach smooths human activities in the territory and in line with the capabilities of that area. From this point of view, the aim of this research is to evaluate the ecological potential of agricultural use in Dehgolan city. This research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of methodology. In order to carry out research using information layers and in the GIS software environment, effective factors in evaluating ecological power such as: temperature, rainfall, soil type, soil erosion, land use, height, slope, direction of slope and river Determination, weighting, valuation and the resulting layers were prioritized with ExpertChoice software and drawn with GIS and overlapped and integrated and finally prepared a power map. ecological region using fuzzy gamma method 7/. and 9/. became The results obtained from overlapping the layers indicate that the central parts of the city and the parts adjacent to the center of the city are in a very good and suitable condition for rainfed agriculture and especially wheat cultivation, and everything from Moving from the center of the city to the surrounding parts of the city and the highlands, the agriculture of the region is in a poor condition and shows that the significant part of the agriculture of the city is affected by the natural potential of the region.

کلیدواژه‌ها English

Ecological potential
Dehgolan city
Amish Sarmeen
Fazi Gama
  • 1 اجتماعی، بابک؛ کشاورز، مرضیه(1401): ارزیابی قابلیت اکولوژیک اراضی شهرستان فیروزآباد برای استمرار و گسترش فعالیت­های کشاورزی و مرتع­داری، نشریه علمی - پژوهشی جغرافیا و توسعه، شماره 69، صفحات 151-128 .
  • ثابت راسخ، شهاب (1392) : ارزیابی توان اکولوژیک اراضی جهت توسعه پایدار شهری با تاکید بر آینده پژوهی (مطالعه موردی: منطقه دیزیچه)، پایان­نامه کارشناسی ارشد، گرایش مهندسی آینده­پژوهی
  • جعفری، محمدامین؛ نظرپور، احد؛ کنعانیان، علی(1399): مقایسه دقت دو روش فازی گاما (GAMMA-Fuzzy )و تحلیل سلسله مراتبی (AHP )با هدف پتانسیل- یابی فلز مس در زون فلززایی ملایر- الیگودرز- اصفهان، زمین­شناسی کاربردی پیشرفته، پاییز 99، دوره10، شماره3.
  • حاتمی­نژاد، حسین؛ رجایی، سیدعباس؛ سالاروندیان، فاطمه؛ تیموری، ایرج(1392) : ارزیابی تناسب کاربری اراضی از طریق مدل توان اکولوژیک در استان اردبیل با هدف آمایش سرزمین، دو فصنامه علمی- پژوهشی آمایش سرزمین، دوره پنجم، شماره اول، بهار و تابستان 1392، صص26-5.
  • خدایی، علی ؛ پهلوانی، عباس؛ قلیچی­پور، زهرا؛ زندی، رحمان (1400) : ارزیابی توان اکولوژیکی شهرستان خداآفرین با استفاده از مدل اکولوژیکی دکتر مخدوم و سامانه اطالعات جغرافیایی، نشریه علمی-پژوهشی مهندسی و مدیریت آبخیز، جلد 14، شماره 1، صفحات 40-54.
  • خلیفه، مریم؛ علی­خواه­اصل، مرضیه؛ رضوانی، محمد (1397): ارزیابی قابلیت اراضی برای توسعه کشاورزی و مرتع­داری با استفاده از روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی (مطالعه­ی موردی : حوضه­ی آبخیز گزدراز- لاور ساحلی استان بوشهر ) فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال33، شماره 1، پیاپی 128، صص123-109.
  • خلیلی، سروش؛ سلطانی­نژاد، حمید؛ توکلی­نیا، جمیله (1398) : ارزیابی توان اکولوژیک کشاورزی شهرستان استهبان، مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره2-50 ، شماره 2،  صص280-265،
  • رحیمی، محمد؛ سلیمانی، کریم (1395): ارزیابی پتانسیل منابع آب زیرزمینی دشت دهگلان بر پایه سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور با استفاده از تکنیک‌ تصمیم‌گیری چند معیاره، نشریه علمی – پژوهشی علوم مهندسی آبخیزداری ایران، سال دهم، شماره 35- زمستان 1395.
  • فرجی، امین؛ صحنه، فریبا (1399) : ارزیابی توان اکولوژیک سرزمین در استان گلستان به منظور توسعه­ی کاربری­های کشاورزی با رویکرد آمایش سرزمین، آمایش سرزمین، دوره­ی 12، شماره دوم، پاییز و زمستان 1399، صص 274-253.
  • لطفعلی زاده لاهرودی, علی. (1402). بررسی روند تغییرات کاربری اراضی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست. جغرافیا و روابط انسانی, 6(2), 52-66. doi: 10.22034/gahr.2023.394524.1859
  • قادرزاده، حامد؛ کاظمی، سمیه؛ حاجی رحیمی، محمود(1395) : بررسی پایداری منابع آب در بخش کشاورزی شهرستان دهگلان، مجله محیط زیست و مهندسی آب، جلد 2، شماره 1، صص110-102
  • کاشفی دوست، دیمن؛ ابراهیم­زاده، عیسی؛ موسوی، میرنجف (1399) : ارزیابی توان اکولوژیکی سرزمین مبتنی بر توسعه منطقه­ای با رویکرد اقتصاد سبز (مطالعه­ی موردی: استان آذربایجان غربی)، نشریه علمی-پژوهشی برنامه­ریزی توسعه­ی کالبدی، سال پنجم، شماره 2 (سری جدید)، پیاپی 18، تابستان 1399، صص48-33.
  • کاشفی دوست، دیمن؛ ابراهیم­زاده، عیسی؛ موسوی، میرنجف (1400) : ارزیابی توان اکولوژیکی کشاورزی با رویکرد آمایشی و توسعه­ی منطقه­ای مطالعه­ی موردی: استان آذربایجان غربی، مجله آمایش جغرافیایی فضا، دوره­ی 11، شماره4، پیاپی42، زمستان 1400، صص89-75.
  • کامیابی، سعید و خوش آقا، اسماعیل (1396) : ارزیابی توان اکولوژیکی کشاورزی و مرتع­داری حوضه­ی ماه­نشان استان زنجان با هدف آمایش سرزمین. فصلنامه اکوسیستم­های طبیعی ایران، سال8، شماره3، پیاپی29، صص67-47.
  • کشوری، آتنا؛ مرزبان، افشین(1398) : ارزیابی روش­های درون یابی در پهنه­بندی نیاز مکانی به توان کشاورزی استان خوزستان، جغرافیا و توسعه، شماره 55، صص86-63.
  • گل­محمدی، فریبا؛ نبی­اللهی، کمال؛ تقی­زاده مهرجردی، روح­الله؛ داوری، مسعود (1396) : نقشه­برداری رقومی فرسایش­پذیری خاک (مطالعه موردی: دهگلان، استان کردستان(، نشریه پژوهش­های حفاظت آب و خاک، جلد بیست و چهارم، شماره ششم.
  • مخدوم، مجید(1378) : شالوده­ی آمایش سرزمین، انتشارات دانشگاه تهران
  • Akinci, H., A.Y. Özalp and B. Turgut. 2013. Agricultural land use suitability analysis using GIS and AHP technique. Computers and Electronics in Agriculture, 97: 71-82.
  • FAO and UNEP (1999). The future of our land: facing challenge. FAO, Rome, Italy.
  • Mendas, A., Delali, A (2012). Integration of Multi Criteria Decision Analysis in GIS to develop land suitability for agriculture: Application to durum wheat cultivation in the region of Mleta in Algeria. Computers and Electronics in Agriculture, 83, 117-126.
  • Mosadeghi, R., Warnken, J., Tomlinson, R., & Mirfenderesk, H. (2015). Comparison of FuzzyAHP and AHP in a spatial multi-criteria decision making model for urban land-use planning. Computers, Environment and Urban Systems, (49), 54-65.
  • Peng, L., W. Chen, M. Li, Y. Bai and Y. Pan. 2014. GIS-based study of the spatial distribution suitability of livestock and poultry farming: the case of Putian, Fujian, China. Computers and Electronics in Agriculture, 108: 183-190.
  • Salas López, R., Gómez Fernández, D., Silva López, J.O., Rojas Briceño, N.B., Oliva, M., Terrones Murga, R.E., ..., Barrena Gurbillón, M.Á (2020). Land Suitability for Coffee (Coffea arabica) growing in Amazonas, Peru: Integrated use of AHP, GIS and RS. ISPRS International Journal of Geo-Information, 9(11), 673.
  • Sante-Riveira,I.,Crecente-Maseda,R., and Miranda-Barros,D.,2008. GIS-based planning support system for rural land-use allocation. Computers and Electronics in Agriculture, 63,257-273.
  • Wang Jing, He & Ting, Lin Yifan (2017). Changes in ecological, agricultural, and urban  land space in 1984-2012 in china: Land Policies and regional social-economical drivers,71,pp.1-13.
  • Wang, S F. & Xu, Y. & Liu, T J. & Peng, Z L. (2018) Review of evaluation on ecological carrying capacity: The progress and trend of methodology, IOP Conference Series Earth and Environmental Science Vol.113, No.1, pp.12-18.
  • Yohannes Hamere & Soromessa Teshome (2018), Land Suitability assessment for major crops by using GIS – based multi – criteria approach in Andit Tid Watershed, Ethiopia.
  • Zhang, N., Zhou, K., Du, X. 2017. Application of fuzzy logic and fuzzy AHP to mineral prospectivity mapping of porphyry and hydrothermal vein copper deposits in the Dananhu-Tousuquan island arc, Xinjiang, NW China. Journal of African Earth Sciences128, 84-96.

  • تاریخ دریافت 27 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 01 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 25 آذر 1402