جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیای تاریخی اردبیل (از ورود اسلام تا تأسیس حکومت صفویه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل. ایران
2 دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
چکیده
شهر اردبیل جایگاه ویژه‌ای در تحولات ایالت آذربایجان و کشور ایران داشته است. اردبیل در سده‌های اولیۀ هجری مرکز ایالت آذربایجان بود، به همین خاطر موردتوجه جغرافی‌دانان جهان اسلام قرارگرفته و آن‌ها به جنبه‌های مختلف جغرافیای تاریخی این شهر اشاره‌کرده‌اند. مقالۀ حاضر بر آن است تا جغرافیای تاریخی اردبیل را با استفاده از متون جغرافیایی بر پایۀ روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از داده‎های کتابخانه‌ای بررسی و تبیین کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شهر اردبیل یکی از قدیمی‌ترین شهرهای آذربایجان است و نه‌تنها در دورهای پیش از اسلام، بلکه در دوره‌های بعد از اسلام نیز به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین شهرهای منطقه آذربایجان به‌حساب می‌آمده و نقش مرکزیت را در این منطقه ایفا می‌کرده است. همچنین با بررسی شرایط طبیعی حاکم بر اردبیل ازجمله آب‌وهوا، مشخص گردید که نوع آب‌وهوای غالب در اردبیل که آب‌وهوایی سرد و خشک بوده و این منطقه را به یکی از سردترین نقاط ایران تبدیل کرده بود در کنار موقعیت جغرافیایی بر جنبه‌های مختلف زندگی در این شهر تأثیر گذاشته و نقش مهمی در حیات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهر داشت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Historical geography of Ardabil (From the arrival of Islam to the establishment of the Safavid government)

نویسندگان English

Jafar Aghazadeh 1
Mahdi Arhami 2
1 University of Mohaghegh Ardabili. Ardabil. Iran
2 University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده English

Ardabil city has had a special place in the developments of Azerbaijan and Iran. Ardabil was the capital of Azerbaijan state in the first centuries of Hijri, that is why it has been noticed by the geographers of the Islamic world and they have pointed out various aspects of the historical geography of this city. The present article aims to investigate and explain the historical geography of Ardabil using geographical texts based on the descriptive-analytical method and using library data. The findings of the research show that Ardabil city is one of the oldest cities in Azerbaijan and not only in the pre-Islamic eras, but also in the post-Islamic eras, it was considered one of the largest and most important cities in the Azerbaijan region and played a central role in this region. Also, by examining the natural conditions governing Ardabil, including the weather, it was found that the type of weather prevailing in Ardabil, which was cold and dry and turned this region into one of the coldest places in Iran, along with the geographical location, had an effect on various aspects of life in this city. and played an important role in the political, economic, social and cultural life of the city.

کلیدواژه‌ها English

Ardabil
Azerbaijan
historical geography
human relations
geographical location
ابن العبری، گرگوریوس، ابوالفرج. (1377). مختصر تاریخ الدول. ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران: علمی و فرهنگی.
ابن جعفر، قدامه. (1370). کتاب الخراج. ترجمه و تحقیق حسین قره چانلو، تهران: البرز.
ابن حوقل، محمد. (1345). صوره الارض. ترجمه جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ابن خرداد به، ابوالقاسم عبیدالله. (1371). مسالک و ممالک. ترجمه سعید خاکرند، تهران: میراث ملل.
ابن رسته، احمد بن عمر. (1365). الاعلاق النفیسه. ترجمه و تعلیق حسین قره چانلو، تهران: امیرکبیر.
ابن طباطبا، ابو اسماعیل ابراهیم بن ناصر. (1372). مهاجران آل ابوطالب. ترجمه محمدرضا عطائی، مشهد: آستان قدس رضوی.
اصطخری، ابو اسحق ابراهیم. (1340). مسالک و ممالک. به کوشش ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
اصفهانی، حمزه بن حسن. (1346). تاریخ پیامبران و پادشاهان. ترجمۀ جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
آقازاده، جعفر. (1402). جغرافیای تاریخی ماکو. فصلنامه جغرافیا و روابط انسانی، دوره 6، شماره 2، ص 349-368.
بکران، محمد بن نجیب. (1342). جهان نامه. به کوشش محمدامین ریاحی، تهران: ابن‌سینا.
بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر. (1337). فتوح البلدان. ترجمه و مقدمه محمد توکل، تهران: نقره.
حافظ ابرو، شهاب‌الدین عبدالله. (1375). جغرافیای حافظ ابرو. مقدمه و تصحیح و تحقیق صادق سجادی، تهران: بنیان.
حدود العالم من المشرق الی المغرب (1362). به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری.
حموی بغدادی، یاقوت. (1380). معجم البلدان. ترجمه علینقی منزوی، تهران: سازمان میراث فرهنگی.
خلیفه‌بن خیاط. (1414 ق). تاریخ خلیفه‌بن خیاط. حققه و قدم له سهیل زکار، بیروت: دارالفکر.
دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود. (1371). اخبار الطوال. ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران: نی.
صفری، بابا. (1370). اردبیل در گذرگاه تاریخ. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی.
طبری، محمد بن جریر. (1375). تاریخ طبری. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.
طوسی، محمد بن محمود بن احمد. (1382). عجایب المخلوقات، به اهتمام منوچهر ستوده، تهران: علمی و فرهنگی.
عظیمیان، زیبا. (1393). حیات سیاسی و فرهنگی اردبیل از شیخ صفی تا شاه‌تهماسب. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد.
قزوینی، زکریا بن محمد بن محمود. (1373). آثار البلاد و اخبار العباد. ترجمه و اضافات جهانگیر میرزا قاجار، تصحیح و تکمیل میر هاشم محدث، تهران: امیرکبیر.
کریستن‌سن، آرتور. (1379). ایران در زمان ساسانیان. ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب.
مارکوارت، یوزف. (1372). ایرانشهر. ترجمۀ مریم میراحمدی، تهران: اطلاعات.
مستوفی، حمدالله. (1381). نزهه القلوب. تصحیح محمد دبیر سیاقی، قزوین: حدیث امروز.
مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین. (1374). مروج الذهب. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی.
مسکویه رازی، ابوعلی. (1376). تجارت الامم. ترجمه علینقی منزوی، تهران: توس.
مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. (1385). احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم. ترجمه علینقی منزوی، تهران: کومش.
نجفی نژاد، سعید. (1397). اردبیل شهر مقدس صفویان. فصلنامه تاریخ، شماره 51، ص 88-113.
نوری، صیاد. (1397). سیری در تاریخ کهن شهر اردبیل. اردبیل: نگین سبلان.
یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب. (1356). البلدان. ترجمه محمدابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب. (2536). تاریخ یعقوبی. ترجمۀ محمدابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

  • تاریخ دریافت 09 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 16 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 17 اردیبهشت 1403