با توجه به اینکه شمال غرب ایران در محل برخورد دو کمربند فعال لرزه ای قرار دارد، بنابراین از مناطق لرزه خیز کشور به حساب می آید. لذا در این تحقیق سعی شد تا به بررسی کاربرد مدل تصمیم گیری چند معیاره (MCDM) در مدیریت بحران زلزله در مرحله قبل از وقوع در شهر بستان آباد پرداخته شود. در ابتدا معیارهای مؤثر در وقوع زلزله با توجه به نظر کارشناسان و تحقیقات انجام گرفته پیشین شناسایی شدند و سپس از مدل تحلیل سلسله مراتبی AHP برای وزن دهی به این معیارها استفاده شد و در نهایت، نقشه رستری نهایی وقوع زلزله در پنج کلاس تهیه گردید. نتایج نشان دادند که پهنه­ی با خطر خیلی زیاد در حوزه های شماره 1، 4، 7، 8، 9، 10، 11و 12 واقع شد. همچنین حوزه شماره 11 بیشترین مساحت را به میزان 48/12396 مترمربع به خود اختصاص داد که مهمترین دلایل آن فاصله بسیار کم از خط گسل و نیز تراکم جمعیتی زیاد در آن می باشد. در تحلیل معیارهای استفاده شده در تحقیق می­توان به نتایج مهمی دست یافت که در ادامه به شرح این نتایج به صورت دسته بندی شده خواهیم پرداخت.

1. همه حوزه ها دارای مساحت قطعه کمتر از 100 مترمربع بودند و حوزه شماره 11 بیشترین مساحت قطعات زیر 100 مترمربع را به میزان 23/8004 مترمربع به خود اختصاص داد.
2. همه حوزه ها دارای عرض معبر کمتر از 6 متر بودند و حوزه شماره 5 دارای بیشترین میزان عرض معبر کمتر از 6 متر بود.
3. در همه حوزه ها نسبت اعیان به عرصه بیشتر از 50 درصد وجود داشت و حوزه شماره 5 دارای بیشترین مساحت این نسبت به میزان 7/35992 مترمربع بود.
4. فاصله از فضای باز بیشتر از 1000 متر در حوزه های شماره 1، 2، 6، 7، 11 و 12 وجود داشت ولی بیشترین مساحت مربوط به حوزه شماره 7 به میزان 33/1547470 مترمربع بود.
5. فاصله از گسل کمتر از 300 متر در حوزه های شماره 6، 7، 8، 9، 10، 11 و 12 وجود داشت ولی بیشترین مساحت مربوط به حوزه شماره 7 به میزان 21/1411228 مترمربع بود.
6. کلاس تخریبی مربوط به معیار کیفیت بنا در همه حوزه ها به جز محله شماره 6 وجود داشت و بیشترین مساحت مربوط به حوزه شماره 4 به میزان 8/12544 مترمربع بود.
7. کلاس آسیب پذیری نسبی خیلی زیاد مربوط به معیار کیفیت سازه در همه حوزه ها به جز حوزه ­های شماره 9 و 10 وجود داشت و بیشترین مساحت مربوط به حوزه شماره 11 به میزان 52/54244 مترمربع بود.
8. تراکم جمعیت بیشتر از 150 نفر در هکتار در حوزه های شماره 1، 10 و 12 وجود داشت.
9. ساختمان های 4 طبقه در حوزه های شماره 2، 5، 6 و 12 وجود داشتند که بیشترین مساحت آن ها در حوزه شماره 6 و به میزان 23/112697 مترمربع بود.

منابع

احد نژاد، م؛ مشکینی، ا و نوری، ب. 1386. ارزیابی آسیب پذیری سکونت گاه های حاشیه ای و غیر رسمی در برابر زلزله با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی. نمونه موردی: اسکان غیر رسمی اسلام آباد شهر زنجان. 26-27 آگوست 2007. دانشگاه شمال.

امیر احمدی، ابوالقاسم و آب باریکی، زکیه. 1393. ریز پهنه بندی خطر زلزله شهر سبزوار با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS. مجله جغرافیا و توسعه، شماره 35، تابستان 1393، صفحات 152-133.

امینی، ا و برومند، م. 1390. بررسی نقش الگوی بافت شهر در کاهش آسیب های کالبدی ناشی از زلزله. نمونه موردی: شهرک غرب و درکه. فصل نامه آمایش، شماره 17.

ایری، ع ج. 1378. برنامه ریزی کاهش اثرات زلزله در سطوح شهری، نمونه موردی، منطقه 20 شهر تهران، پایانامه کارشناسی ارشد شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی.

بحرینی، س ح. 1375. برنامه ریزی کاربری زمین در مناطق زلزله خیز. نمونه شهرهای منجیل، لوشان، رودبار. چاپ اول، شرکت چاپ و نشر لیلی.

بحرینی، س ح. 1378. نقش فرم، الگو و اندازه سکونتگاه ها در کاهش خطرات ناشی از وقوع زلزله. چاپ اول، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.

حبیبی، ک؛ تحصیلدار، م و کمالی نسب، س ح. 1390. پهنه بندی آسیب پذیری شهر در برابر زلزله با استفاده از منطق IO و مدل دلفی در محیط GIS. نمونه مورد مطالعه: شهر بابلسر. همایش ملی ژئوماتیک، اردیبهشت 1390.

حسینی، سیده فاطمه؛ سلیمانی، محمد؛ عزیزپور، فرهاد؛ پربار، زهرا و مغانی، بهنام. 1395. کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در نقش پذیری نهاد های محلی جهت مدیریت بحران زلزله مناطق روستایی ( مطالعه موردی: شهرستان قیروکارزین). مجله سپهر، دوره بیست و سوم، شماره هشتاد و نه، شهریور 1395، صفحات 46-53.

حمیدی، م. 1371. ارزیابی الگوهای قطعه بندی اراضی و بافت شهری در آسیب پذیری مسکن. مجموعه مقالات سمینار سیاست هاس توسعه مسکن در ایران، تهران.

حمیدی، م. 1373. نقش فرم، الگو و اندازه سکونتگاه­ها در کاهش خطرات ناشی از وقوع زلزله، انتشارات مرکز مطالعات مقابله با سوانح طبیعی.

خورشید دوست، ع م و عادلی، ز. 1388. استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی AHP برای یافتن مکان بهینه دفن زباله. مجله محیط شناسی. سال 35. شماره 50.

رحمانی، ج؛ حبیبی، ک؛ رضایی، د. 1390. بررسی شاخص ها و معیارهای آسیب پذیری شهر در برابر زلزله. دومین کنفرانس ملی مدیریت بحران. 30 آذر 1390.

رنج آزمای، ف. 1390. تحلیل آسیب پذیری مساکن شهری در برابر خطر زلزله. مطالعه موردی: مساکن منطقه 8 تبریز. پایانامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، 1390.

روستایی، شهرام. 1390. پهنه بندی خطر گسل تبریز برای کاربری های مختلف اراضی شهری. مجله جغرافیا و توسعه، شماره 21، بهار 1390، صفحات 27-41.

زیاری، ک و داراب خانی، ر. 1389. بررسی آسیب پذیری بافت های شهری در برابر زلزله. مطالعه موردی: منطقه 11 شهرداری تهران. فصل نامه تحقیقات جغرافیایی- شماره 99.

شریف زادگان، م ح و فتحی، ح. 1387. طراحی و کاربرد مدل های فضایی ارزیابی و تحلیل آسیب پذیری لرزه ای در برنامه ریزی و مدیریت شهری، نشریه علمی-پژوهشی معماری و شهرسازی صفه، سال هفدهم، شماره 46، بهار و تابستان.

عبدالهی، م. 1382. مدیریت بحران در نواحی شهری، انتشارات سازمان شهرداری های کشور.

قدسی پور، س ح. 1384. فرایند تحلیل سلسله مراتبی AHP. دانشگاه صنعتی امیر کبیر، 1384.

قنواتی، ع؛ شیخی، م. 1389. نقش برنامه ریزی شهری در کاهش خطر زلزله در بافت های فرسوده. فصل نامه جغرافیای طبیعی، سال سوم، شماره9، 1389.

کامل باسمنج، ب؛ میرجعفری، ب؛ علوی، س.ع. 1391. ارزیابی آسیب پذیری لرزه ای در منطقه یک شهر تبریز با استفاده از مدل تحلیل چند معیاره فضایی. مدرس علوم انسانی-برنامه ریزی و آمایش فضا. دوره شانزدهم، شماره2، تابستان 1391.

کریمی کرد آبادی، م ؛ نجفی، ا. 1394. ارزیابی خطر زلزله با استفاده از مدل ترکیبی FUZZY-AHP در امنیت شهری. مجله پژوهش و برنامه ریزی شهری، سال ششم، شماره بیستم، بهار 1394.

گلابچی، م و سروش نیا، ا. 1389. طراحی لرزه ای برای معماران مقابله هوشمندانه با زلزله. انتشارات دانشگاه تهران.

لطفعلی زاده لاهرودی، علی. 1402. بررسی خطر زلزله به منظور مکان‌یابی سایت‌های اسکان موقت با استفاده از GIS (مطالعه موردی: مناطق شمالی شهر تبریز)، جغرافیا و روابط انسانی، دوره 6، شماره 1، 592-614.

معماریان، ح. 1387. زمین شناسی مهندسی و ژئوتکنیک، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ پنجم.

ملکی، امجد. (1386). پهنه بندی خطر زمین لرزه و اولویت بندی بهسازی مساکن در استان کردستان، پژوهش های جغرافیایی، ش 59 ، دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران

منزوی، م و همکاران. 1389. آسیب پذیری بافت های فرسوده بخش مرکزی شهر تهران در برابر زلزله. پژوهش های جغرافیای انسانی، ش 73. صص 1-18.

هاشمی، عبدالرحیم؛ محمدی، چنور. 1402. اولویت‌بندی محله‌های منطقه سه شهر اردبیل بر ‌اساس تاب‌آوری اجتماعی در برابر زلزله، جغرافیا و روابط انسانی، دوره 6، شماره 3، 718-732.

Boter Fernadez., V ., 2009, Geoinformation   for measuring vulnerability ti earthquake: a  Fitness for use approach,PHD thesis, ITC, Netherland.

Rahman, N., Ansary, M. A., & Islam, I. (2015). GIS based mapping of vulnerability to earthquake and fire hazard in Dhaka city, Bangladesh. International journal of disaster risk reduction, 13, 291-300.‏

Saaty, T.L.(1980). The Analytical Hierarchy Process, Planning Priority, Resource Allocation, TWS Publications, USA.

Vega, J. A., & Hidalgo, C. A. (2016). Quantitative risk assessment of landslides triggered by earthquakes and rainfall based on direct costs of urban buildings. Geomorphology, 273, 217-235.‏