جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ارزیابی و مقایسه میزان حس تعلق ساکنان دو بافت بلند مرتبه و کوتاه مرتبه نسبت به محل سکونتشان (مطالعه موردی: مجتمع چهارصد دستگاه و شهرک جانبازان شهر سمنان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مدرس گروه آموزشی شهرسازی، دانشکده هنر، معماری و شهرسازی ، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
چکیده
یکی از مهم‌ترین مسائل پیش روی شهرهای امروزین گسترش بی رویه شهر در مناطق پیرامونی است که یکی از راهکارها برای کاهش چنین معضلی ساخت خانه‌های آپارتمانی و بلندمرتبه سازی است. این راهکار دارای ویژگی‌ها و مسائل خاص خود است. از طرفی حس تعلق از موارد مهم احساس رضایت از محل سکونت و کیفیت زندگی می‌باشد. ارزیابی میزان حس تعلق در دو بافت متفاوت کوتاه و بلندمرتبه انگیزه‌ی اصلی این پژوهش به شمار می‌آید. در این تحقیق با بررسی و انتخاب معیارهای حس تعلق به مکان، این ویژگی مهم در دو بافت بلند مرتبه و کوتاه مرتبه بررسی شد؛ ابتدا به ارائه مطالعات پیشین در زمینه بلندمرتبه سازی و همچنین مطالعات مربوط به حس تعلق مکان پرداخته شده است. سپس محدوده‌های مورد مطالعه در شهر سمنان انتخاب شده اند. روش تحقیق در نوشتار حاضر، تحلیلی و از نوع مقایسه تطبیقی نمونه‌های موردی است. علاوه بر این، از روش‌های توصیفی و ارزیابی کمّی نیز استفاده شده است. پس از تعیین معیارها و زیرمعیارهای مورد استفاده، تحلیل کمی از طریق نرم افزار Expert Choice انجام می‌شود. در بخش عملی تحقیق، اطلاعات لازم از طریق مطالعات میدانی، مصاحبه، عکس برداری، استفاده از مدارک و نقشه‌های موجود و انجام نظرسنجی از ساکنان دو نمونه مورد مطالعه تهیه گردیده است. درک این مطلب که کدامیک از معیارها و زیرمعیارها می‌تواند تاثیر بیشتری بر حس تعلق به محیط سکونت و محل زندگی افراد داشته باشد مهمترین هدف و مسئله ای است که این پژوهش در پی آن است. یافته‌های بدست آمده فرضیه پژوهش را که میزان حس تعلق در خانه‌های کوتاه مرتبه بیشتر از میزان حس تعلق در مجتمع بلندمرتبه است تائید می کند و نشان می‌دهد که به طور قابل ملاحظه‌ای میزان حس تعلق در خانه‌های کوتاه مرتبه واقع در شهرک جانبازان بیشتر از میزان حس تعلق در مجتمع بلندمرتبه چهارصد دستگاه می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Evaluation and comparison of residents' sense of belonging to two high-rise and low-rise buildings in relation to their place of residence (Case study: Chaharsad Dastgah Complex and Janbazan town of Semnan city)

نویسنده English

Alireza Molaei
Lecturer of the Department of Urban Planning, Faculty of Art, Architecture and Urban Planning, Semnan University, Semnan, Iran
چکیده English

One of the most important issues in the development of today's cities is the uncontrolled expansion of the city in the surrounding areas, and one of the ways to reduce this problem is to build apartment houses and high-rise buildings that have their own characteristics and issues. On the other hand, the sense of belonging is one of the important things to feel satisfied with living and quality of life. Assessing the level of sense of belonging in two different texture, short and tall, is the main motivation of this research; in which of these two types of residential environments is the sense of belonging of the inhabitants greater? In this study, by examining and selecting the criteria for the sense of belonging to the place, this important feature was examined in two high-rise and low-rise textures. First, the previous studies in the field of high-rise construction, as well as studies related to the sense of belonging to the place, are presented. Then, the study areas have been selected in Semnan city and through preparing the questionnaire, the opinions of the residents of these two textures, have been collected. The method used in this research is Analytic hierarchy process (AHP) and Expert Choice software has been used for analysis and evaluation. The findings of this study show that the amount of sense of belonging in low-rise buildings located in Janbazan town is significantly higher than the level of sense of belonging in the high-rise Chaharsad Dastgah Complex.

کلیدواژه‌ها English

Sense of belonging
High-rise building
Low-rise building
Quality of urban life
Semnan
- احمدی، علی و مسعود مهدوی (1393) رابطة کیفیت زندگی و حس تعلق مکانی در روستاهای درحال توسعه مطالعة موردی: شهرستان زرندیه، پژوهش­های روستایی، دوره 5، شماره 4، 848-827.
- احمدی، فرزانه، افشار، علی و آزاده آقالطیفی (1392) عوامل تأثیرگذار بر حس تعلق در فرآیند بازآفرینی در بافت مسکونی اطراف حرم حضرت امام رضا (ع)، محلۀ نوغان، هفت شهر 1392; 4 (شماره 47 و 48): 84-70.
- امامی، علی، بازدار، مهرنوش، صفری، ملیحه و رامونا فرحناکی (1396) تعیین رابطه حس تعلق و شاخصه­های اجتماعی آن، نمونه­موردی: روستای زیارت در گلستان، معماری ‌و ‌شهرسازی ‌آرمان‌شهر، شماره 21، 21-11.
- امان پور، سعید و معصومه توانگر (۱۳۹۴) تحلیل و بررسی چالش های بلندمرتبه سازی در بافت مرکزی شهر توریستی آمل، کنفرانس سالانه تحقیقات در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی و محیط زیست پایدار، تهران، موسسه مدیران ایده پرداز پایتخت ویرا.
- آراسته، مهدی و هیرو فرکیش(۱۳۹۴) فاکتورهای کالبدی تاثیرگذار بر احساس تعلق به مکان، کنفرانس بین المللی معماری، شهرسازی، عمران، هنر و محیط زیست؛ افق های آینده، نگاه به گذشته، تهران.
- آریان فر، المیرا، و قاسمی، محسن. (1401). طراحی ساختمان های بلند مرتبه انرژی صفر با رویکرد معماری سبز. همایش ملی پژوهش های نوین در علوم و فناوری.
- باغ اندیشه (1388) طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده شهر سمنان.
- بمانیان، محمدرضا (1377) بررسی عوامل موثر بر شکل­گیری ساختمان­های بلند در ایران، پایان نامه دکترای تخصصی معماری،دانشکده هنرهای زیبا،دانشگاه تهران.
- بهرام پور، عطیه و آتوسا مدیری (1394) مطالعه رابطه میان رضایتمندی سا کنان از محیط زندگی و میزان حس تعلق آنها در مجتمع مسکونی بلند مرتبه شهرک کوثر تهران، هنرهای زیبا، دوره 20، شماره 3، 94-85.
- پور حیدر شیرازی، فرزانه (1394) ارتقاء سرزندگی و حس تعلق به مکان در فضاهای شهری (مطالعه موردی : منطقه 5 شهر اصفهان)، کنفرانس سالانه پژوهش های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، یزد.
- پورموسوی، سیدموسی، زیوریار، پروانه و تهمینه علیزاده (1394) رابطه­ی بین کیفیت فضاهای کالبدی و کارکردهای اجتماعی مطالعه موردی: منطقه 19 شهرداری تهران (محله احمدیه) آمایش محیط، 8(28), 46-23.
- پور موصلو، محمد نجف و نصیری قرقانی، الناز،1401، بررسی تاثیر بالکن بر ساختمان های بلند،شانزدهمین کنفرانس ملی شهرسازی، معماری، عمران و محیط زیست،شیروان.
- پیربابایی، محمد تقی و حسن سجادزاده (1390) تعلق جمعی به مکان، تحقق سکونت اجتماعی در محله سنتی، باغ نظر، شماره 16، سال هشتم، 28-17.
- ترکمان، احمد، قائد، مجتبی و سوگل شمتوب (1396) پاتوق، فضای جمعی شهری و معماری و محل تعاملات اجتماعی و فرهنگی (نمونه موردی شهر برازجان)، نشریه پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال هشتم، شماره سی و یکم، 248-225.
- جوان فروزنده، علی و قاسم مطلبی (1391) مفهوم حس تعلق به مکان و عوامل تشکیل دهنده آن، هویت شهر، شماره 8، سال پنجم، 37-27.
- حاتمی نژاد، حسین و نعیمه ترکمن نیا (1392) راهبردهای طراحی محلات دوستدار پیاده (مطالعه موردی: محله چهنو منطقه 6 مشهد)، مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه های انسانی، (24)8، 73-83.
- حاجی­پور، خلیل، فخراحمد، سیدمجتبی و علی سلطانی (1397) تحلیل رضایتمندی ساکنان از محله بر مبنای مولفه­های امنیت و حس تعلق خاطر (نمونه موردی: شهر شیراز)، دانش شهرسازی، دوره 2، شماره 4، 49-33.
- حافظ نیا، محمدرضا (1384) مقدمه­ای بر روش تحقیق در علوم انسانی.چاپ یازدهم. تهران: سمت.
- دانش پایه، نسار و فرح حبیب (1396) معیارهای اصلی شکل­گیری حس مکان در پهنه­های توسعه جدید شهری (نمونه مطالعه: منطقه 22 و منطقه 4 شهرداری تهران)، فصلنامه مطالعات شهری، 7(25)، 30-17.
- دویران، اسماعیل و ملیحه کریمی نژاد (1393) هویت و حس تعلق مکانی در فضاهای عمومی جدید الاحداث شهری (مطالعه موردی: بوستان نهج البلاغه- تهران)، هویت شهر، شماره 18، سال 8، 92-81.
- زبردست، اسفندیار (1380) کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در برنامه­ریزی شهری و منطقه­ای، هنرهای زیبا،  شماره 10، 21-13.
- سازمان برنامه و بودجه (1374) دستورالعمل اجرایی محافظت ساختمان در برابر آتش سوزی، نشریه شماره 112 .
- سجادی، ژیلا و بهرنگ کلانتری (1394) نقش فضای عمومی در شکل­گیری شهرِ شهروندمدار (مطالعه موردی: پارک شفق محله یوسف آباد تهران)، فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی شهری، سال سوم، شماره­ی یازدهم، پاییز  ،9314صفحات 103-75.
- سرمست، بهرام و محمد مهدی متوسلی (1389) بررسی و تحلیل نقش مقیاس شهر در میزان حس تعلق به مکان (مطالعه موردی: شهر تهران)، مدیریت شهری، شماره 26، 146-133.
- سلطانی، یزدان، فیضی، محسن، فلامکی، محمدمنصور و مهناز محمودی زرندی (1398) تبیین الگوی طراحی مسکن، بر مبنای معیارهای عینی حس تعلق به مکان از دیدگاه کاربران و طراحان (مطالعه موردی: شهر کرمانشاه)، مطالعات محیطی هفت حصار، ۸ (۳۰) :۱۶-۵.
- سیاوش پور، بهرام، شادلو جهرمی، مجتبی  و زهره مولایی رامشه (1393) ابعاد تشکیل دهنده حس تعلق به مکان، با تأکید بر عوامل کالبدی، اجتماعی و احساسی (ادراک و شناخت)، ششمین کنفرانس ملی برنامه­ریزی و مدیریت شهری با تاکید بر مولفه­های شهر اسلامی، مشهد.
- شاطریان، محسن، سهراب زاده، مهران و نرجس سادات حسینی (1395) سنجش احساس امنیت اجتماعی زنان در فضاهای عمومی شهرهای جدید نمونه موردی: پرند، مطالعات امنیت اجتماعی، شماره 48، 198-173.
- شیعه، اسماعیل، حبیبی، کیومرث و میلاد پیرایه گر (1394) تبیین شاخص­های جانمایی پیاده­راه­های شهری بر اساس اهداف توسعه پایدار اجتماعی با استفاده از روش ANP(مطالعه موردی: بخش مرکزی شهر رشت)، هویت شهر، شماره 22، سال نهم، 30-19.
- صفرنژاد، مهسا و امیررضا کریمی آذری (1395) شناسایی مؤلفه­های مؤثر بر ارتقای هویت شهر و افزایش حس تعلق شهروندان در طراحی بناهای اداری فرهنگی (مطالعه موردی: شهر رشت)، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دورة نهم، شماره4، 32-1.
- طالبی، ژاله (1373) راهنمای طراحی معماری ساختمان های بلند مسکونی مسکونی، تهران، انتشارات مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.
- قرایی، فریبا، راد جهانبانی، نفیسه و نازیلا رشید پور (1389) بررسی و سنجش حس امنیت در مناطق مختلف شهری (نمونه موردی: مناطق 2 و 11 تهران)، معماری و شهرسازی آرمان شهر، 3(4)، 32-17.
- قره­بگلو، مینو و فرناز خواجه سعید (1397) وونرف؛ مؤلفه­های منظر شهری در خیابان برای زندگی، نظر، 10(43)، 51-42.
- قشقایی، رضا، موحد، خسرو  و حجت الله محمدزاده (1395) ارزیابی حس تعلق به مکان با تأکید بر عوامل کالبدی و محیطی در سواحل شهری (مطالعة موردی: ساحل بوشهر)، پژوهش­های جغرافیایی برنامه­ریزی شهری دوره 4، شماره 2، 282-261.
- کلانتری خلیل آباد، حسین و نجلا درخشانی (1393) راهبردهای پایداری کالبدی - اجتماعی در محلات تاریخی (مطالعه موردی؛ محله عودلاجان تهران)، مطالعات شهری، شماره 10، 14-3.
- گودرزی، سروش، محمدمهدی، ابراهیم مولوی و پریسا منتظری شاد (۱۳۹۵) تاثیر حس تعلق بر افزایش امنیت اجتماعی زنان درسکونتگاه های غیررسمی شهر؛ نمونه موردی: محله خضر همدان، کنفرانس بین المللی هنر، معماری و کاربردها، تهران، موسسه مهد پژوهش ره پویان حقیقت -پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاد دانشگاهی- موسسه آموزش عالی دانش پژوهان پیشرو.
- مبارکی محمد و سمیه صلاحی (1392) کیفیت خدمات شهری، تعهدات شهروندی و حس تعلق اجتماعی، رفاه اجتماعی، ۱۳ (۵۰) ،۳۱۵-۲۷۵.
- محمدمرادی، آرش، یزدانفر، سید عباس، فیضی، محسن و سعید نوروزیان ملکی (1398) سنجش حس مکان و شناسایی مؤلفه­های مؤثر بر آن در بافت تاریخی تهران (موردپژوهی: محله تاریخی امامزاده یحیی)، مطالعات معماری ایران، شماره 15، 191-173.
- مدنی، رامین، عینی فر، علیرضا، جاد، بروس و محمد جلیلی (1397) تبیین عوامل مؤثر بر شکل­گیری حس تعلق اجتماعی در مجموعه­های مسکونی محصور، مورد مطالعاتی: مجموعه­های مسکونی شهر همدان، معماری ‌و ‌شهرسازی ‌آرمان ‌شهر، شماره 52، 176-163.
- مدیری، آتوسا و آلاله اشرفی زنجانی (1393) باززنده­سازی خاطرات جمعی در بازسازی پس از بلایای طبیعی و ...با تکیه بر هویت مکان، مسکن و محیط روستا، شماره 145، 62-45.
- مدیری، آتوسا و قاسم ادهمی (1394) تبیین نقش فضاهای عمومی در ارتباط با سرمایه­ی اجتماعی (مطالعه­ی موردی؛ شهر آمل)، مطالعات توسعه­ی اجتماعی- فرهنگی، دوره­ی سوم، شماره­ی 4، 212-185.
- معروفی، سکینه و مجتبی انصاری (1393) ارزیابی تأثیر عناصر منظر شهری بر میزان احساس تعلق محلی (مطالعه موردی: محله نارمک تهران)، هویت شهر، شماره 18، سال 8، 46-39.
- ملکی، محمدرضا، پارسا، سپیده، وثیق، بهزاد و ابراهیم مرادی (1393) بررسی حس تعلق به مکان با توجه به تفاوت­های جنسیتی، (مطالعه موردی، شهر ایلام)، مسکن و محیط روستا، دوره 33، شماره 148، 108-99.
- منتظرالحجه، مهدی، شریف­نژاد مجتبی و سهیلا دهقان (1395) ارزیابی و سنجش عوامل مؤثر بر ایجاد حس مکان در مراکز محله­های شهری مطالعة موردی: مراکز محله­های شیخداد و شهرک دانشگاه در شهر یزد، مطالعات شهر ایرانی اسلامی، سال هفتم، شماره 26، 54-43.
- میرغلامی، مرتضی و معصومه آیشم (1395) مدل مفهومی ارزیابی حس مکان براساس مؤلفه­های کالبدی، ادراکی، عملکردی و اجتماعی، مطالعات شهری، دوره پنجم، شماره 19، 79-89.
- نصیری، ماه منیر (1394) عوامل موثر بر ایجاد حس تعلق به مکان، اولین کنفرانس سالانه پژوهش­های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، یزد.
 
- Bailey N, Kearns A and Livingston M (2012) Place attachment in deprived neighbourhoods: The impacts of population turnover and social mix. Housing Studies. 27 (2): 208-231. ISSN 0267-3037.
- Bentley I, Alock A, Mcglynn S, Murrain P and Smith G (1985) Responsive environments: a manual for designers. London: The Architectural Press.
- Chang, Jiang, Lin, Zihan, Vojnovic, Igor, Qi, Jiaguo, Wu, Rong and Dixiang Xie (2023) Social environments still matter: The role of physical and social environments in place attachment in a transitional city, Guangzhou, China. Landscape and Urban Planning, Volume 232.
- Francis Tibbalds (1992) Making People-friendly Towns: Improving the Public Environment in Towns and Cities, Longman.
- Habibi, R.S. (2008). Images and the Meaning of Place. HONAR-HA-YE-ZIBA, 35, 39-50..
- Iversen, Endre Kildal and Anders Dugstad (2024) Spatial dimensions in stated preference valuation: The role of place attachment, Land Use Policy, 136.
- Jacobs J (1961) The Death and Life of Great American Cities, Random House, New York.
- Lynch, Kevin. 1981. A theory of good city form. Cambridge, MA: MIT Press.
- Wood, A. (2007). Sustainability: a new high‐rise vernacular? The Structural Design of Tall and Special Buildings, 16(4), 401-410.
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 30
تابستان 1404
صفحه 260-281

  • تاریخ دریافت 15 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 21 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 13 مرداد 1403