جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

واکاوی سطوح توسعه یافتگی مناطق کلانشهر اهواز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
2 استاد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، اهواز، ایران.
3 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، تهران، ایران.
10.22034/gahr.2024.464872.2183
چکیده
دستیابی به توسعه، آرمانی است که بسیاری از کشورها و شهرهای جهان؛ و از جمله ایران به دنبال دستیابی به آن می باشند. اما مسئله این است که در کلانشهر اهواز، علیرغم تمام تلاش ها، این کلانشهر با مشکلات زیادی مواجه می باشد که بر کسی پوشیده نبوده؛ و توسعه یافتگی این مرکز استان مهم و نفت خیز را با علامت سوال جدی مواجه ساخته است. این پژوهش با توجه به اهمیت موضوع، به هدف شناسایی حلقه های ضعیف زنجیرۀ توسعه در مقیاس مناطق هشت گانۀ کلانشهر اهواز به تحقیق پرداخت. این مقاله در زمرۀ پژوهش های کاربردی محسوب می گردد؛ که سوال محور بوده؛ و با روش تحقیق اکتشافی در راستای پاسخ به سوال های تحقیق انجام یافته است. روش گردآوری داده ها، کتابخانه ای- اسنادی بوده؛ که داده های گردآوری شده از منابع، در چارچوب 79 متغیر و 9 بعد توسعه، با بهره گیری از روش های تحلیل خاکستری، وزن دهی آنتروپی شانون، خوشه بندی با روش K Means Cluster، آزمون رتبه بندی فریدمن، آزمون همبستگی اسپیرمن و ضریب پراکندگی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. ضمن این که برای نقشه سازی و ارائۀ پهنه بندی از نرم افزار Arc GIS استفاده گردید. بر مبنای یافته های تحقیق، به لحاظ مکانی، مناطق شش، پنج و هشت؛ و از جهت ابعاد توسعه، به ترتیب، سه بعد اجتماعی- اقتصادی، زیست محیطی و زیرساختی حلقه های ضعیف تر توسعه در کلانشهر اهواز می باشند. در انتها نیز راهکارهایی در راستای برون رفت از وضعیت موجود پیشنهاد گردید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of development levels of Ahvaz metropolitan areas

نویسندگان English

Mahyar Sajadian 1
Mohammad ali Firoozi 2
AHMAD POURAHMAD 3
1 PhD, Department of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 Professor of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Faculty of Literature and Human Sciences, Department of Geography and Urban Planning, Ahvaz, Iran.
3 Professor of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Faculty of Literature and Human Sciences, Department of Geography and Urban Planning, Ahvaz, Iran.
چکیده English

Achieving development is an aspiration of many countries and cities of the world; And including Iran are seeking to achieve it. But the problem is that in the metropolis of Ahvaz, despite all the efforts, this metropolis is facing many problems that have not been hidden from anyone; And the development of this center has made the important and oil-rich province a serious question mark. Due to the importance of the subject, this study aimed to identify the weak links in the development chain in the eight regions of Ahvaz metropolis. This article is in the category of applied research; Which was question-based; And has been done in an exploratory research method in order to answer the research questions. The method of data collection was library-documentary; Data collected from sources, in the framework of 79 variables and 9 development dimensions, using gray analysis, Shannon entropy weighting, K Means Cluster method, Friedman ranking test, Spearman correlation test and scattering coefficient Were analyzed. Arc GIS software was used for mapping and zoning. Based on the research findings, spatially, areas six, five and eight; And in terms of development dimensions, the three socio-economic, environmental and infrastructure dimensions are weaker development links in the metropolis of Ahvaz. At the end, solutions were proposed to overcome the current situation.

کلیدواژه‌ها English

development
gray analysis
inequality
dispersion
environmental
احمدی، رضا؛ امانپور، سعید؛ منفرد، سجاد؛ ترابی، ذبیح الله (1394)، بررسی و تحلیل روند تاریخی نظام شهری و توزیع فضایی جمعیت در استان خوزستان طی سال های 1390-1335، فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 6(21)، 85-67.
امانپور، سعید و آبیار، شهناز (1393)، ارزیابی میزان رضایتمندی از کیفیت زندگی در محله های مجاور صنایع شهری: مطالعۀ موردی: منطقۀ 8 شهر اهواز، فصلنامه برنامه ریزی فضایی، 4(3)، 178-157.
امانپور، سعید؛ محقق، زهرا؛ رضوی، معصومه و رمضان پور اسعدیه، خاطره (1399)، سنجش و ارزیابی نابرابری مناطق شهری در برخورداری از شاخص های ترکیبی توسعه (مطالعۀ موردی: کلان شهر اهواز)، فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای، 1(2)، 66-48.
آروین، محمود، پوراحمد، احمد؛ زنگنه شهرکی (1396)، ارزیابی زمین های بایر به منظور توسعه میان افزا، نمونه موردی: شهر اهواز، مجله آمایش جغرافیایی فضا، 7(26)، 181-163.
آروین، محمود؛ پوراحمد، احمد؛ زنگنه شهرکی، سعید (1395)، سنجش الگوی پراکنده رویی و شناسایی حوزه های عمل توسعه درونی شهر (نمونه موردی: شهر اهواز)، فصلنامه مطالعات محیطی هفت حصار، 5(17)، 62-45.
بهمنی، سجاد و ملتفت، حسین (1399)، اهواز؛ روایت پیدایش حاشیه ها بر پیکر یک کلانشهر، یک مطالعۀ داده بنیاد، فصلنامه جامعه شناسی فرهنگ و هنر، دورۀ دوم، 2(3)، 114-86.
پوراحمد، احمد و حبیبیان، بهار (1397)، ارزیابی عوامل موثر بر میزان رضایت مردم از پارک های شهر اهواز با مدل رضایت- اهمیت، فصلنامه برنامه ریزی فضایی، 8(2)، 80-61.
پیران، پرویز (1368)، توسعۀ برون زا و شهر: مورد ایران (قسمت دوم)، مجلۀ سیاسی- اقتصادی، شمارۀ31.
تقوایی، مسعود؛ کنارکوهی، الهه؛ مومنی، مهدی (1395)، بررسی و تحلیل وضعیت سیستم شهری در استان خوزستان، فصلنامه چشم انداز زاگرس، 8(30)، 157-127.
حاتمی نژاد، حسین (1385)، تحولات جمعیتی شهرهای خوزستان، نشریه علوم جغرافیایی، 1، 123-102.
حبیبی،کیومرث؛ علیزاده، هوشمند؛ مرادی حسینی، واراز؛ ولدبیگی، سیوان و وفایی، ساسان (1390)، بررسی و تحلیل وضعیت عدالت اجتماعی در ساختار فضایی شهر سنندج، دو فصل نامه آرمان شهر، 7، 112-103.
حسینی، لیلا؛ محمدی، علیرضا؛ خاوریان نهزک، حسن و ارژنگی مستعلی بیگلو، حجت (1400)، تحلیل ارتباط بین پراکنش فضایی معلولان با متغیرهای محیطی (مطالعۀ موردی: کلانشهر اهواز)، فصلنامه برنامه ریزی فضایی، 11(1)، 132-115.
خاکپور، براتعلی و باوان پوری، علیرضا (1388)، بررسی و تحلیل نابرابری در سطوح توسعه یافتگی مناطق شهر مشهد، فصلنامه دانش و توسعه، 16(27)، 202-182.
دانش نظافت، علیرضا؛ مولایی هشتجین، نصراله و معتمدی مهر، اکبر (1395)، مقایسۀ تطبیقی توسعه یافتگی مناطق شهری رشت با استفاده از روش های ارزیابی چند شاخصه، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی، 11(34)، 16-1.
رخشانی نسب، حمیدرضا (1391)، برنامه ریزی راهبردی توسعۀ فضایی شهر زاهدان با تاکید بر رویکرد توسعۀ محله ای، رسالۀ دکتری، به راهنمایی اصغر ضرابی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه اصفهان، اصفهان.
رفیعیان، مجتبی و شالی، محمد (1391)، تحلیل فضایی سطح توسعه یافتگی تهران به تفکیک مناطق شهری، فصلنامه برنامه ریزی و آمایش فضا، 16(4)، 48-25
ساسان پور، فرزانه؛ فصیحی، حبیب اله؛ رشیدی، ظاهر (1401)، تحلیل تفاوت های توسعه منطقه ای شهرستان البرز با استفاده از مدل الکتره، فصلنامه جغرافیا و روابط انسانی، (4)4، 284-263.
سجادیان، ناهید؛ سعیدی، جعفر (1399)، آسیب شناسی پایداری زیست محیطی با تاکید بر کلان شهر اهواز، فصلنامه پایداری، توسعه و محیط زیست، 1(1)، 67-51.
سجادیان، ناهید؛ نعمتی، مرتضی؛ دامن باغ، صفیه و شجاعیان، علی (1395)، تحلیلی بر رشد سریع شهرنشینی و کیفیت زندگی در کلانشهر اهواز، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه ای، 18، 214-187.
شاهنوشی فروشانی، ناصر؛ گلریز ضیایی، زهرا و باقری، حمیدرضا (1385)، تعیین سطح توسعه یافتگی نواحی شهر مشهد، کنفرانس ملی برنامه ریزی و مدیریت شهری، مشهد.
صارمی، حمیدرضا و توتزاری، سهیلا (1393)، سنجش و ارزیابی سطوح برخورداری مناطق شهری کلان شهر تهران با استفاده از تکنیک TOPSIS، فصلنامه هویت شهر، 8(18)، 60-47.
صالحی، مریم؛ موسی زاده، حسین؛ خداداد، مهدی و اسمعیلی، فضل اله (1396)، سطح بندی مناطق کلان شهر تهران از لحاظ شاخص های توسعۀ پایدار با استفاده از تحلیل عاملی و خوشه ای، فصلنامه معماری و شهرسازی پایدار، 5(1)، 90-75.
ظهرابی، علی محمد و مختاری ملک آبادی، رضا (1385)، تحلیل شاخص های توسعه یافتگی مناطق یازده گانه شهر اصفهان، کنفرانس ملی برنامه ریزی و مدیریت شهری، مشهد.
علی اکبری، اسماعیل (1394)، شهر معاصر ایران: بنیادهای ساختارشناسی الگوی رانتی شهر ایرانی (مطالعۀ موردی: شهر کرد)، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 19، 39-29.
قنبری، ابوالفضل (1392)، تحلیلی بر نابرابری های ناحیه ای در ایران، تهران، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
کنارکوهی، الهه؛ صابری، حمید (1396)، تعیین سطح توسعه در مناطق شهری اهواز با استفاده از مدل های تاپسیس و ANP، فصلنامه مطالعات مدیریت شهری، 9(29)، ،16-1.
مبارکی، امید (1391)، برنامه ریزی استراتژی توسعۀ پایدار شهر ارومیه، رسالۀ دکتری، به راهنمایی جمال محمدی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه اصفهان، اصفهان.
مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران (1393)، مطالعات آمایش استان خوزستان، انتشارات سازمان برنامه و بودجه استان خوزستان.
معاونت برنامه ریزی شهرداری اهواز (1396)، گزیده اطلاعات مناطق، نواحی و محلات کلانشهر اهواز، ویرایش سوم، انتشارات روابط عمومی و امور بین الملل شهرداری اهواز
معاونت برنامه ریزی شهرداری شهر اهواز (1398)، آمارنامه شهر اهواز، انتشارات شهرداری اهواز.
ملکشاهی، غلامرضا؛ قدمی، مصطفی؛ باقری حجت، مژگان (1397)، ظرفیت سنجی توسعه میان افزا در حوزه های اصلی و فضاهای ساخته شده منطقه دو اهواز، فصلنامه مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 5(16)، 152-129.
ملکی، سعید و دامن باغ، صفیه (1392)، ارزیابی شاخص های توسعۀ پایدار شهری با تاکید بر شاخص های اجتماعی، کالبدی و خدمات شهری ( مطالعۀ موردی: مناطق هشت گانۀ شهر اهواز)، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی شهری، 1(3)، 54-29.
منصف، عبدالعلی؛ صامتی، مجید و موسوی مدنی، مژده (1395)، رتبه بندی هشت کلان شهر ایران از لحاظ سطح توسعه یافتگی به کمک روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و روش تاکسونومی در سال 1390، دو فصلنامه علمی- تخصصی پژوهش های اقتصاد توسعه و برنامه ریزی، 5(2)، 24-1.
مولایی هشتجین، نصرالله؛ معتمدی مهر، اکبر و دانش نظافت، علیرضا (1397)، تحلیلی بر توسعه یافتگی مناطق شهری رشت با استفاده از تکنیک تاپسیس و آنتروپی شانون، فصلنامه مهندسی جغرافیایی سرزمین، 2(4)، 14-1.
مهندسین مشاور عرصه (1391)، طرح جامع کلانشهر اهواز، انتشارات وزارت راه، مسکن و شهرسازی.
میرزایی، جهان بین؛ احمدی، سجاد و لرستانی، اکبر (1394)، تحلیل فضایی سطوح برخورداری مناطق کلان شهر تهران از منظر اقتصاد و مدیریت شهری، فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری، 3(11)، 77-59.
نسترن، مهین؛ ابوالحسنی، فرحناز و ایزدی، ملیحه (1389)، کاربرد تکنیک تاپسیس در تحلیل و اولویت بندی توسعۀ پایدار مناطق شهری (مطالعۀ موردی: مناطق شهری اصفهان)، فصل نامه جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، 21(2)،100-83.
نعمتی، مرتضی؛ صالحی، رضا و حمیدی، غلامحسین (1390)، ارزیابی و سطح بندی توسعه یافتگی مناطق شهری بر پایۀ تکنیک TOPSIS و GIS (مطالعۀ موردی: مناطق 22 گانۀ شهر تهران)، دو فصلنامه اندیشۀ جغرافیایی، 5(10)، 44-1.
Connelly,S (2007). Mapping sustainable development as a contested concept, Local Environment, 12 (3), pp.259-278.
Israel,E., Frenkel,A (2017). Social justice and spatial inequality:toward a conceptual framework, Progress in Human Geography, 42 (2), pp. 467-665
Achmani,Y,T.de., Varies,W., Serrano,J., Bonnefond,M (2020). Determining indicators related to land management interventions to measure spatial inequalities in an urban (re)development process, Land,9,448,pp.1-15.
Dagli,P.K., Cengiz,C (2019). Spatial development strategies whitin the scope of urban development scenarios, In Enternational Euroasia Congress on Scientific Researches and Revent Trends-V.
Mangi,M.Y., Yue,Zh., Kalwar,S., Lashari,Z.A (2020). Comparative analysis of Beijing and Karachi metropolis areas, Sustainability, 12 (2), pp.1-28.
Gonzalez-Perez,J.M (2018). Urban inequality: the city after the 2007 crisis, Urban Science,2, pp.1-5.
Awuah,K.G.B., Abdulai (2022). Urban land development management in a challenged developing world: on overview of new reflections, Land,11, 129, pp.1-12.
Michalina,D., Mederly,P., Diefenbacher, H., Held,B (2021). Sustainable urban development: a review of urban sustainability indicator frameworks, Sustainability,13,9348, pp. 1-20.
Verma,P., Raghubanshi,A.S (2018). Urban sustainability indicators: challenges and opportunities, Ecological Indicators, 93, pp.282-291.
Cohen,M (2017). A systematic review of urban sustainability assessment literature, Sustainability, 9(11), pp.1-16.

  • تاریخ دریافت 06 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 22 تیر 1403