جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

تحلیل فضایی الگوی توزیع شاخص های بهداشت و سلامت در مناطق روستایی شهرستان مهاباد با رویکرد آمایش سرزمین

نوع مقاله : پایان نامه و رساله

نویسندگان
1 گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
2 استاد گروه جغرافیا، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
3 گروه جغرافیا - دانشگاه ارومیه
10.22034/gahr.2024.464751.2185
چکیده
. The aim of the current research is to measure and analyze health indicators in three sectors (sanitary, medical and veterinary) which play an important role in the health and development of villages in Mahabad city. The intended research method is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of method. The analysis of the research findings was done through TOPSIS and GIS software and the data of 2015 was used. It is necessary to explain that the Shannon entropy method was used to weight the studied indicators in the TOPSIS model. Also, in this study, local Moran's statistic and spatial regression were used to examine the spatial distribution of the studied indicators. It should be mentioned that in this study, five villages and 137 villages in Mahabad city have been investigated. The results of the TOPSIS model in the field of prioritizing the districts of Mahabad city based on health indicators showed that the districts of Eastern Mangur, Kani Bazar, Western Akhtachi, Western Makarian and Eastern Makarian are in a more suitable position. In other words, Mangur East and Kani Bazar dehistans have a suitable position. Also, the results of the spatial analysis of the condition of rural settlements in Mahabad city showed that the settlements in terms of health index are in a non-clustered state with a low status in North Makrian and West Akhtachi villages. These villages are located in the northeast and east of the city. It should be noted that out of 137 villages in Mahabad city, only 22 villages have a significant status (with positive or negative I) in terms of distribution with health index, and the rest of 115 villages do not have this significance (with positive or negative I).
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Spatial analysis of the distribution pattern of health indicators in rural areas of Mahabad Township with land surveying approach

نویسندگان English

Khadija Faghani 1
Mir Najaf Mousavi 2
Alireza Jamshidi 3
1 Department of Geography, Faculty of Literature and Human Sciences, Urmia University, Urmia, Iran
2 Professor of Geography Department, Geography and Urban Planning, Urmia University, Urmia, Iran
3 Urmia University
چکیده English

هدف پژوهش حاضر سنجش و تحلیل شاخص‌های بهداشت و سلامت در سه بخش (بهداشتی، درمانی و دامپزشکی) که در سلامت و توسعه روستاهای شهرستان مهاباد نقش مهمی دارند، می باشد. روش تحقیق مورد نظر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی_ تحلیلی است. تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش از طریق نرم افزارهای TOPSIS و GIS انجام گرفته و از داده های سال 1395 استفاده شده است. لازم به توضیح بوده که جهت وزن‌دهی شاخص‌های مورد مطالعه در مدل تاپسیس از روش آنتروپی شانون استفاده شده است. همچنین، در این مطالعه جهت بررسی توزیع فضایی شاخص‌های مورد مطالعه از آماره موران محلی و رگرسیون فضایی استفاده شده است. نتایج مدل تاپسیس در زمینه اولویت‌بندی دهستان‌های شهرستان مهاباد براساس شاخصهای بهداشتی نشان داد به ترتیب دهستان‌های منگور شرقی، کانی بازار، آختاچی غربی، مکریان غربی و مکریان شرقی در جایگاهی مناسب‌تر قرار دارند. به عبارتی دهستان‌های منگور شرقی و کانی بازار دارای جایگاه مناسبی هستند. همچنین، نتایج تحلیل فضایی وضعیت سکونتگاه های روستایی شهرستان مهاباد نشان داد، سکونتگاه‌های که به لحاظ شاخص بهداشت در وضعیت ناخوشه‌ای (تکدانه) با وضعیت کم در دهستان‌های مکریان شمالی و آختاچی غربی به صورت معنی‌داری قابل مشاهده هستند که این دهستان‌ها در بخش شمال شرقی و شرق شهرستان واقع شده‌اند. لازم به ذکر است که از بین 137 روستای شهرستان مهاباد فقط 22 روستا از نظر پراکندگی با شاخص بهداشتی دارای وضعیتی معنی‌دار (با I مثبت یا منفی) می‌باشند و بقیه 115 روستا فاقد این معنی‌داری (با I مثبت یا منفی) هستند.

کلیدواژه‌ها English

Health
spatial analysis
Mahabad
land preparation
rural settlements
·       اقا تبار رودباری، جمیله.، بریمانی، خدیجه.، اقا میرزایی محلی، طاهر و صفاریان همدانی، سعید (1397).  امایش سرزمین، راهبردی برای توسعه اموزش عالی سلامت. دوره27، شماره2، صص123-113.
·       شایان، محسن.، سیروس، قنبری و سلمانپور، فرخنده (1397). تبیین عوامل موثر بر شاخص های سلامت در سکونتگاه های روستایی؛ مطالعه موردی: روستاهای شهرستان زرین دشت. مجله اندیشه جغرافیایی، سال نهم، شماره هجدهم، صص110-90.
·       علیجانی، بهلول (1394). تحلیل فضایی. نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال دوم، شماره3؛ صص14-1.
·       موسوی، میرنجف و مدیری، مهدی (1394). اولویت سنجی شاخص های عدالت اسلامی _ ایرانی در تحقق امایش سرزمین و توسعه متعادل در ایران. فصلنامه اطلاعات جغرافیایی، دوره24، شماره95، صص71-35.
·       داوری، عبدالرحیـم احمـد، حائریـان علیرضـا، دانـش کاظمـیمحمـد، زلقـی پرچـل و بهـروز، اکبریـان (1390). تعییـن و مقایسـه شــاخص های بهداشــتی دهــان و دنــدان در دانش آمــوزان 15 ســاله پســر مــدارس شــهر یــزد در ســالهای 1380 و 1387. مجلــه ی علمـی - پژوهشـی دانشـگاه علـوم پزشـکی شـهید صدوقـی یـزد، دوره ی 19، شـماره 1، صص45-53.
·       ضرابی، اصغــر و رعنا، شـیخ بگلــو(1387). سطح­بندی شـاخص­های توسـعه­ی سـلامت اسـتان­های ایـران. فصلنامـه رفاه اجتماعـی، دوره یازدهم، شماره42 ،صص106-115.
·       نیکپور، بهمنسعید، آصف زاده و فرشته، مجلسی (1386). مدیریت و برنامه ریزی بهداشت و درمان، تهران: دانشگاه تهران.
·       قاسـمی، محمدعلـی (1385). الگوهـای سـنجش و مطالعـه امنیـت انسـانی. فصلنامـه مطالعـات راهبـردی، دوره نهـم، شـماره 32،صص259-274.
·       محمدی، جمال.، باقری، کیوان و مرادی هوسین، نصرت (1395)؛ تحلیل فضایی و سطح بندی شاخص های توسعه خدمات بهداشت و درمان شهرستان های استان همدان با استفاده از تکنیک TOPSIS ،AHP و تحلیل خوشه ای. راهبرد توسعه، شماره 45 ، صص 137-112.
·       دریه، حسین پور.، احمد، سرلک.، محمدحسن، فطرس (1399). اثر مخارج بهداشتی و حکمرانی خوب بر شاخص­های سلامت کشورهای منا با استفاده از روش گشتاورهای تعمیم یافته. نشریه مدیریت بهداشت و درمان، دوره11، شماره 3، صص67-78.
·       حکمت­نیا، حسن و موسوی، میرنجف (1385). کاربرد مدل در جغرافیا با تاکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای. انتشارات علم نوین، تهران، چاپ اول.
·       دهقانی، امین (1394). سنجش و تحلیل شاخص های سلامت در مناطق روستایی اسکان عشایری (مطالعه موردی: مناطق اسکان عشایری استان های فارس و اصفهان. مجله پژوهش و برنامه ریزی روستایی، شماره(4)، سال چهارم، صص109-95.
·       افراخته، حسن و افکار، ابوالحسن (1391). عوامل مؤثر بر سطح سلامت روستاها (مطالعة موردی: روستاهای شهرستان شفت). پژوهش و برنامه­ریزی روستایی، دوره اول، شماره اول، صص 25-43.
·       احمدی، علیرضا. (1401). ارزیابی و مدل‌سازی عوامل مؤثر بر‌ توزیع خدمات عمومی در مناطق روستایی با رویکرد توسعه روستایی (مطالعه موردی: آبادی‌های شهرستان تکاب). جغرافیا و روابط انسانی، دوره چهارم، شماره چهارم، صص 435-420.
·       Costanza, R., Fisher, B., Ali, s., Beer, C., Bond, L., Boumans, R., Danigelis, N. L., Dickinson, J., Elliott, C., Farley, J., Gayerg, D. E., Glenn, L. M. D., Hudspeth, T., Mahoney, D., McCahill, L., Mclntosh, B., Reed, B., Rizvim, S., Rizzon, D.M., Simpaticoj, T., and Snappo, R. (2007). Quality of life: An approach integrating opportunities, human needs, and subjective Well- being. Ecological Economics, 61: 267-276.
·       Hadder, R. (2003). Development Geography, Routledge. London. New York. Kaya, T. and Kahraman, C., (2011). Multi criteria decision making in energy planning using a modified fuzzy TOPSIS methodology, Expert Systems with Applications 38, 6577- 6585.
·       A Distaso - Ecological Economics (2007).  Elsevier Well-being and/or quality of life in EU countries through a multidimensional index of sustainability, 15 October 2007, Pages 163-180
·       Laverack, G. (2004). Health. promotion practice: power and empowerment, Sage, New York. 2004: P38
·       Manortey, S., & Acheampong, G. K. (2016). A Spatial Perspective to the Distribution of Healthcare Facilities and Health Personnel in the Eastern Region of Ghana. Open Access Library Journal, 3(08), 1.
·       Mackie, P. (2010). Social justice and social responsibility: Towards a value-base for global public health. Public Health, 124(11), 620-625.
·       Yu, T., zhang, J, X., Sun, L, J. (2009). Research on Rural spatial Distribution in chaina Based on urban –Rural Integrated planning Management, Fourth Internation conference on computer sciences and convergence Information Technology seoul, korea, pp.269-299.
·       Wang FLuo, W. (2005). Assessing spatial and non-spatial factors for health care access: toward an integrated approach to defining health professional shortage areas. Journal of health and place. No. 11, pp. 131-146.

  • تاریخ دریافت 07 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 07 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 22 شهریور 1403