جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ارزیابی و پهنه‌بندی اقلیم کشاورزی کشت اسپرس و یونجه با استفاده از روش‌های فرایند تحلیل سلسله مراتبی و ترکیب خطی وزنی در محیط GIS (مطالعه موردی: استان اردبیل)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه محقق اردبیلی
10.22034/gahr.2024.466693.2199
چکیده
هواشناسی کشاورزی به دنبال کشف و تعریف اثرات و درنتیجه کاربرد علوم جوی در کشاورزی نوین است. انجام عملیات کشاورزی، بدون لحاظ کردن شرایط جوی و پارامترهای هواشناسی، منجر به خسارات احتمالی فراوان می‌گردد. هدف از این تحقیق ارزیابی و پهنه‌بندی آب و هواشناسی کشاورزی کشت علوفه اسپرس و یونجه در محیط GIS در استان اردبیل است. در این تحقیق، از داده‌های اقلیمی (بارش، متوسط دما، کمینه دما و بیشینه دما) 11 ایستگاه سینوپتیک در طول سی سال (1369-1399) و از داده‌های محیطی (ارتفاع، شیب و عمق خاک) استفاده گردید. برای تحلیل داده‌ها از روش‌های AHP و WLC استفاده گردید. نتایج مقایسه زوجی معیارها با روش AHP؛ درکشت اسپرس نشان داد که؛ بارش سالانه با وزن 340/0، دمای متوسط 242/0، دمای بیشینه 121/0، ارتفاع 094/0، عمق خاک 071/0 و شیب زمین 069/0 و همچنین درکشت یونجه بارش سالانه با وزن 330/0، دمای متوسط 224/0، دمای بیشینه 098/0، ارتفاع 066/0، عمق خاک 023/0 و شیب زمین 056/0 به ترتیب بیشترین تأثیر را درکشت یونجه دارند. هریک از داده‌های موردمطالعه به‌صورت جداگانه برای کشت اسپرس و یونجه با روش WLC ارزش‌گذاری و پهنه‌بندی شدند. با تلفیق معیارها به روش همپوشانی در محیط GIS پهنه‌بندی آب و هواشناسی کشاورزی اسپرس و یونجه در سطح استان اردبیل تهیه شد و نتایج نشان داد که؛ حدود 29 درصد خیلی مناسب، 41 درصد مناسب، 26 درصد کمی مناسب و 4 درصد نامناسب برای کشت علوفه اسپرس و حدود 22 درصد خیلی مناسب، 31 درصد مناسب، 23 درصد کمی مناسب و 24 درصد نامناسب برای کشت علوفه یونجه می‌باشند؛ بنابراین هردو علوفه موردمطالعه شرایط مناسب را برای کشت در استان اردبیل دارند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Evaluation and Zoning of Agricultural Climate of Persian and Alfalfa Cultivation Using Analytic Hierarchy Process and Linear Weighted Combination in GIS Environment (Case Study: Ardabil Province)

نویسنده English

Behrouz Sobhani
University of mohaghegh ardabili
چکیده English

Agricultural meteorology seeks to discover and define the effects and consequently the application of atmospheric sciences in modern agriculture. Agricultural operations, without considering atmospheric conditions and meteorological parameters, lead to a lot of possible damages. The aim of this study was to evaluate and zoning the agroclimatology of agroclimatology of sap and alfalfa cultivation in GIS environment in Ardabil province. In this study, climatic data (precipitation, average temperature, minimum temperature and maximum temperature) of 11 synoptic stations during 30 years (1990-2020) and soil elevation, slope and depth data were used. AHP and WLC methods are used to analyze the data. The results of paired comparison of criteria with AHP method showed that annual precipitation with weight of 0.340, average temperature of 0.242, maximum temperature of 0.121, elevation of 0.094, soil depth of 0.071 and slope of land 0.069 and also in alfalfa cultivation annual precipitation with weight of 0.330, average temperature of 0.224, maximum temperature of 0.098, elevation of 0.066, soil depth of 0.023 and land slope of 0.056 had the most effect on alfalfa cultivation, respectively. . Each of the studied data was evaluated and zoned separately for spur and alfalfa cultivation using WLC method. At the end, by combining the criteria by overlaying method in GIS environment, the zoning map of Agro-Agriculture Zoning of Spur and Alfalfa was prepared in Ardabil province and the results showed that about 29% very suitable, 41% suitable, 26% slightly suitable and 4% unsuitable for forage cultivation and about 22% very suitable, 31% suitable, 23% slightly suitable and 24% unsuitable for cultivation of alfalfa forage . Therefore, both studied forages have suitable conditions for cultivation in Ardabil province.

کلیدواژه‌ها English

Ardabil province
Espresso
Alfalfa
AHP and WLC
-اسفندیاری، صادق؛ حسن لی، علی مراد؛ فرشاد فر، محسن و صفری. 1387. هوشمند مقایسه عملکرد و صفات 5 گونه یونجه یک‌ساله در شرایط دیم استان کرمانشاه، فصلنامه تحقیقات ژنتیک و اصلاح گیاهان مرتعی و جنگلی ایران، دوره 16، شماره 2، ص 294-285.
-باقری، علیرضا و اسدی، سهیلا. 1398. تعیین مناطق کشت یونجه یک‌ساله با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی AHP و سامانه اطلاعات جغرافیایی در استان کرمانشاه، نشریه بوم‌شناسی کشاورزی، دوره 11، شماره 2، ص 482-467.
-بهروز، پیمان. فرید مؤید، نورمند. محمدی، سید ابوالقاسم.، اهری زاد، سعید و حاذق جعفری، پیام. 1388. بررسی عملکرد بذر و صفات مؤثر بران در اکو تیپ‌های اسپرس. مجله علمی پژوهشی کشاورزی. دوره 3، شماره 9، ص 54-43.
-پور نعمتی، اردشیر؛ قربانی، اردوان؛ بهرامی، بهنام و شریفی، جابر. 1395. بررسی رابطه عوامل پستی‌وبلندی و اقلیمی با تولید علوفه مراتع سبلان. پژوهش‌های آبخیزداری، شماره 110، ص 78-86.
-ثروتی، مسلم؛ جعفر زاده، علی‌اصغر؛ قربانی، محمدعلی؛ شهبازی، فرزین و دواتگر، ناصر. 1393. ارزیابی تناسب اراضی برای یونجه در منطقه خواجه با استفاده روش پارامتریک (ریشه دوم) و نظریه مجموعه‌های فازی، نشریه دانش آب‌وخاک، دوره 24، شماره 2، ص 105-93.
-حسن‌زاده کوهسارِ، الناز؛ قربانی، اردوان؛ معمری، مهدی، هاشمی مجد، کاظم و پور نعمتی، اردشیر. 1396. تغییرات تولید اولیه در اثر پستی‌وبلندی در مراتع کوهستانی شهرستان نمین. مرتع و آبخیزداری، دوره 70، شماره 4، ص 867-851.
-خدابنده، ناصر. 1389. زراعت گیاهان علوفه‌ای، انتشارات علم کشاورزی ایران.
-دشتی، مجید.، میر داودی، حمیدرضا، فاضلی کاخکی، سعید فاضل و عزیری، نرجس. 1400. پاسخ گونه مرتعی اسپرس کپه داغی نسبت به برخی گرادیان‌های محیطی در رویشگاه‌های طبیعی استان خراسان رضوی، بوم‌شناسی کشاورزی، دوره 13، شماره 2، ص 194-179.
-رستگاری، محمدعلی.1392. دیم‌کاری. انتشارات برهمند، ص 370.
-زاهدی، صلاح‌الدین؛ شاهدی، کاکا، حبیب نژاد روشن، محمود؛ سلیمانی، کریم و دادخواه، کورش. 1396. برآورد عمق خاک با استفاده از متغیرهای محیطی به‌دست‌آمده از مدل رقومی ارتفاعی و داده‌های سنجش‌ازدور. نشریه علوم آب‌وخاک، دوره 21، شماره 4، ص 126-111.
-سبحانی، بهروز و دل‌آرا، قدیر. 1403. بررسی تأثیر الگوهای جوی مختلف بر تغییرات امواج گرمایی شهرستان نیر. نشریه جغرافیا و روابط انسانی، انتشار آنلاین 23 خرداد.doi:  10.22034/GAHR.2023.406381.1908
-سبحانی، بهروز. 1402. پهنه‌بندی کشت درخت بِه در استان اردبیل با استفاده از روش‌های AHP، ANP، Antropy shanon، DEMATEL و WLC. دوره 6، شماره 3،، ص 460-483
-سبحانی، بهروز. 1403. امکان‌سنجی کشت محصول عدس با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند معیاره در حوضه آبریز قره‌سو اردبیل. نشریه جغرافیا و روابط انسانی، انتشار آنلاین 23 خرداد، 10.22034/GAHR.2024.445544.2059 doi:
-سبحانی، بهروز. 1403. مقایسه کار آیی روش‌های AHP and EDAS برای مکان‌یابی مناطق مناسب به کشت گندم در حوضه آبریز قره‌سو. نشریه جغرافیا و روابط انسانی، انتشار آنلاین 23 خرداد،  10.22034/GAHR.2024.451823.2089 doi:
-سبحانی، بهروز. ارزیابی تأثیر عناصر و عوامل اقلیمی مؤثر برکشت محصول انگور با روش‌های ARAS, AHP, WLC در منطقه مشگین شهر. نشریه جغرافیا و روابط انسانی، دوره 6، شماره 4، فروردین 1403، ص 623-606. 
-سید شریفی، رئوف و حکم علی پور، سعید. 1389. زراعت گیاهان علوفه‌ای، انتشارات دانشگاه محقق اردبیلی.
-سید شریفی، رئوف و حکم علی پور، سعید. 1395. زراعت در شرایط تنش‌های محیطی. انتشارات دانشگاه محقق اردبیلی.
-عباس زاده تهرانی، نادیا؛ بهشتی فر، محمدرضا و مربی، محمد. 1390. برآورد سطح زیر کشت محصول یونجه و گندم در استان قزوین با به‌کارگیری تصاویر چند زمانه، پژوهش‌های محیط‌زیست، دوره 2، شماره 3، ص 87-96.
-قلیچ نیا، حسن.، فیاض، محمد و نعمتی، هاجر. 1400. بررسی تأثیر فصل و روش کاری بر برخی صفات ساختاری و عملکردی گونه اسپرس (مطالعه موردی: ایستگاه آبخوان‌داری پشت کوه، ساری، مازندران)، نشریه مرتع و بیابان، دوره 28، شماره 1، ص 137-129.
-قنواتی، فرنگیس؛ نظری، فرشته و امیرآبادی، حسن. 1391. ارزیابی اکو جغرافیایی پراکنش گونه‌های اسپرس در ارتباط با خاک و اقلیم در استان کرمانشاه، یافته‌های تحقیقاتی در گیاهان زراعی و باغی، شماره 2، ص 137-147.
-کوچکی، عوض و نصیری محلاتی، مهدی. 1375. اکولوژی گیاهان زراعی. جهاد دانشگاهی مشهد.
-گیوی، جواد. 1376. ارزیابی کیفیت تناسب اراضی برای نباتات زراعی و باغی، سازمان تحقیقات و آموزش ترویج کشاورزی، وزارت جهاد کشاورزی.
-مخدوم مجید. 1389. شالوده آمایش سرزمین. انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دهم.
-محمد زاده، آرش؛ موسوی بوگر؛ امین‌الله؛ بی‌غم، ضرغام و دوستی، اکرم. 1394. اگرواکولوژی. انتشارات آموزش و ترویج کشاورزی.
-مظاهری لقب، حجت اله. 1387. آشنایی با گیاهان علوفه‌ای، انتشارات دانشگاه ابوعلی سینا.
-مظفری، غلامعلی. 1382. اصول و مبانی آب و هواشناسی کشاورزی. انتشارات نیک پندار، ص 518.
-منیری فر، حسن؛ مرادیان، پریسا؛ احمدی عدل، رسول و مقدم، علی. 1399. شناسایی ارقام مناسب یونجه برای شرایط کم‌آبیاری در دشت تبریز، نشریه دانش کشاورزی و پایدار، 30: (4): 264-249.
-نصراللهی، نیلوفر؛ کاظمی، حسین و کامکار، بهنام. 1394. امکان‌سنجی کشت یونجه یک‌ساله در شهرستان آق‌قلا در استان گلستان با استفاده از GIS، نشریه بوم‌شناسی کشاورزی، دوره 7، شماره 3، ص 411-397.
-یوسفی، بایزید و جعفری، علی‌اشرف. 1393. ارزیابی خصوصیات کمی و کیفی علوفه اکو تیپ‌های بومی اسپرس زراعی در شرایط آبی و دیم کردستان، فصلنامه علمی و پژوهشی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، دوره 21، شماره 3، ص 561-549.
- Alemayehu, S., Ayana, E.K., Dile, Y. Demissie, T., Yimam, Y., Girvetz, E., Aynekulu, E., Solomon, D., and Worqlu, A.W.2020. Evaluating Land Suitability and Potential Climate Change Impacts on Alfalfa (Medicago sativa) Production in Ethiopia. Atmosphere, 11(10), 1124; https://doi.org/10.3390/atmos11101124
-Acharga, S., Sottie, E., Coulman, B., Iwaasa, A., McAllister, T., Wang, Y., Liu, J. 2013. New sainfoin populations for bloat-free alfalfa pasture mixtures in Western Canada, CropScience,. 53: 22832293. doi:10.2135/cropsci2012.10.0591.
-Akıncı, H., Ozalp, A.Y., Turgut, B. 2013. Agricultural land use suitability analysis using GIS and AHP technique.Comput, Electron. Agricultural, 97: 71–82.
-Alvaro, O, Marina, C. 2019., Variability of Alfalfa (Medicago sativa L.) Seasonal Forage Production in the Southwest of Uruguay, Agrociencia Uruguay, 23(1):1-11.
-Azuhnwi,B.N., Boller,B., Martens, M., Dohme-Meier, F., Ampuero, S., Gu nter, S.,Kreuzer, M. H. D., Hess, H.D. 2011. Morphology, tannin concentration and forage value of 15 Swiss accessions of sainfoin (Onobrychis viciifolia Scop.) as influenced by harvest time and cultivation site, The Journal of the British Grassland Society,66: 475-487. doi: 10.1111/j.1365-2494.2011.00811.x
-Bhattarai, S., Coulman, B., Biligetu, B. 2016. Sainfoin (Onobrychis viciifolia Scop.): renewed interest as a forage legume for western Canada. Can, Journal Plant Science, 96: 748756. doi:10.1139/cjps-2015-0378.
-Biligetu, B., Jefferson, P. G., Lardner, H. A., Acharya, S. N.2022. Evaluation of sainfoin (Onobrychis viciifolia) for forage yield and persistence in sainfoin–alfalfa (Medicago sativa) mixtures and under different harvest frequencies, Canadian Journal of Plant Science, 4: 525-535.
-Bula, R.J. 1972. Morphological characteristics of alfalfa plants grown at several temperatures, Crop Science, 12(5):683–690.
-Deng, F., Li, X., Wang, H., Zhang, M., Li,R and Li, X. 2014. GIS-based assessment of land suitability for alfalfa cultivation: a case study in the dry continental steppes of northern China, Spanish Journal of Agricultural Research, 12(2): 364-375.
-Durigon A, de Jong var Lier Q. 2013. Canopy temperature versus soil water pressure head for the prediction of crop water stress. Agric Water Manag, 127:1-6.
-Saaty TL and vargas LG, 1991. Predictin, Proecton and forecasting. Kluwer Academic Publishers,Dorderecht.
-Sharratt, B.S, Sheaffer C.C, Baker D.G.1989. Base temperature for the application of the growing-degree-day model to field-grown Alfalfa.Field Crop Res, 21:95-102.
Turan, N., Celen, A.E and Ozyazici, M.A. 2017. Yield and quality characteristics of some alfalfa (Medicago sativa L.) varieties grown in the eastern Turkey. Turkish Journal of Field Crops, 22: 160-165.
-Zahang, T. Kang, J, Guo, W, Zhao, Z. 2014. Yield Evaluation of Twenty-Eight Alfalfa Cultivars in Hebei Province of China, Journal of Integrative Agriculture, 13(10): 2260-2267.
-Zhao, C., Z. Feng and G. Chen. 2004. Soil water balance simulation of alfalfa (Medicago sativa L.) in the semiarid Chinese Loess Plateau. Agricultural Water Management, 69: 101-114.

  • تاریخ دریافت 22 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 29 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 29 آذر 1403