جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

تحلیل توزیع فضایی ـ مکانی خدمات شهری با رویکرد آمایش سرزمین با استفاده از GIS، در شهر سماوه (کشور عراق)

نوع مقاله : پایان نامه و رساله

نویسندگان
محمد عواد ناصر 1
علیرضا جمشیدی 2
1 گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
2 گروه جغرافیا - دانشگاه ارومیه
10.22034/gahr.2024.472885.2234
چکیده
در اواخر قرن گذشته، شهرهای مختلف جهان رشد سریعی را تجربه کرده‌اند. این مناظر شهری که به سرعت در حال تغییر هستند می‌توانند فرصت‌های جدیدی برای رشد اقتصادی ایجاد کنند، اما همین فرآیندها می‌توانند نابرابری‌های فضایی را در داخل مرزبندی‌های اداری شهرها ایجاد کنند. با استفاده از داده‌های جدید و جامع جغرافیایی که یک بعد از نابرابری فضایی شهری را توصیف، نقشه‌برداری و بررسی می کند، می‌توان وضعیت دسترسی به امکانات و خدمات شهری توسط شهروندان را شناخت. براساس آنچه که گفته شد، هدف اصلی پژوهش حاضر، تحلیل توزیع فضایی - مکانی خدمات شهری با رویکرد آمایش سرزمین با استفاده از GIS، در شهر سماوه بوده که در چارچوب کلی تحقیقات توصیفی به انجام رسیده است. جامعه آماری این پژوهش شامل محلات 31گانه شهر سماوه واقع در استان المثنی کشور عراق است. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار GIS و مدل های مختلفی از جمله ضریب آنتروپی شانون و آمار فضایی (مدل خود همبستگی فضایی) انجام گرفته است. نتایج اولیه بررسی خدمات شهری موجود در شهر سماوه نشان داد، 4/38 درصد از پهنه شهری محلات مورد مطالعه دارای سرویس دهی خدمات شهری در سطح مطلوبیت زیاد و خیلی زیاد بوده که این مقدار برابر با 01/36 کیلومتر مربع از شهر سماوه است. همچنین، 83/25 درصد (22/24 کیلومترمربع) در سطح مطلوبیت متوسط و 74/35 درصد از سطح کل محدوده مورد مطالعه در محدوده سرویس دهی خدمات شهری دارای مطلوبیت کم و نسبتا کم می باشد. نتایج تحلیل فضایی نشان داد، نمره شاخص نزدیکترین همسایه (NNR) بدست آمده برای خدمات شهری در شهر سماوه برابر با 566/0 بوده است. همچنین z-score استخراج شده برابر با 85/24- بوده که این اطلاعات در سطح 95 درصد معنی دارد است. بنابراین براساس این اطلاعات می توان اذعان داشت که خدمات انتخابی در شهر سماه به صورت خوشه ای پراکنده شده اند.
کلیدواژه‌ها
توزیع خدمات
آمایش سرزمین
توزیع فضایی
GIS
سماوه

موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the spatial-spatial distribution of urban services with the land planning approach using GIS, case study: Samaveh city

نویسندگان English

Mohamed Avad Naser 1
Alireza Jamshidi 2
1 Department of Geography, Faculty of Literature and Human Sciences, Urmia University, Urmia, Iran
2 Urmia University
چکیده English

At the end of the last century, different cities in the world have experienced rapid growth. These rapidly changing urban landscapes can create new opportunities for economic growth, but these same processes can create spatial inequalities within the administrative boundaries of cities. By using new and comprehensive geographic data that describes, maps and examines a dimension of urban spatial inequality, it is possible to know the status of access to urban facilities and services by citizens in the boundaries of cities. Based on what was said, The main goal of the current research is to analyze the spatial-spatial distribution of urban services with the approach of land use using GIS, in the city of Samavah, which was carried out in the general framework of descriptive research. The statistical population of this research includes 31 localities of Samawe city located in Al Muthani province of Iraq. Data analysis has been done using GIS software and various models, including Shannon's entropy coefficient and spatial statistics (spatial autocorrelation model). The preliminary results of the survey of existing urban services in Samaveh city showed that 38.4% of the urban area of the studied localities had high and very high level of utility services, which is equal to 36.01 square kilometers of Samaveh city. Also, 25.83 percent (24.22 square kilometers) is in the medium level of utility and 35.74 percent of the total surface of the studied area has low and relatively low utility. The results of the spatial analysis showed that the score of the nearest neighbor index (NNR) obtained for urban services in Samave city was equal to 0.566. Also, the extracted z-score is equal to -24.85, which is significant at the 95% level. Therefore, based on this information, it can be acknowledged that the selected services are scattered in Samah city.

کلیدواژه‌ها English

service distribution
land preparation
spatial distribution
GIS
Samavah
1.     اسماعیل زاده، حسن.، کرباسی، پورانو، روی دل، جابر.، افضلی، معین و افضلی، زهرا. (1395). تحلیل فضایی پراکنش جمعیت و خدمات شهری از منظر عدالت اجتماعی با استفاده از روش ترکیبی (مطالعۀ موردی: شهر بناب). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، دوره 4، شماره 2، صص 260-241.
2.     بهادر، محسن و بهوندی، سارا. (1400). ارزیابی میزان تحقق عدالت فضایی و توزیع خدمات شهری در سطح منطقه 4. فصلنامه چشم انداز شهرهای آینده، 2(4)، 41-62.‎
3.     پیریان کالت، امید.، شکور، علی.، راستی فرد، سمیه و تیموری، سمانه. (1402). تحلیل الگوی پراکندگی خدمات عمومی بر مبنای رویکرد عدالت فضایی مطالعه موردی: شهر جهرم. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 13(1): 134-113.
4.     خاکساری، علی.، معصومی­فر، امیرحسین و آسایش، مریم. (1400). تحلیلِ پژوهش‏های عدالت فضایی در برخورداری از خدمات شهری در ایران. پژوهشهای جغرافیای انسانی، شماره سوم، دوره 53، صص 810-793.
5.     سرایی، محمدحسین.، دستا، فرزانه و حاضر، مهین (1395). تحلیل توزیع فضایی خدمات آموزشی سطح شهر یزد. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 31، شماره دوم، صص 76-62.
6.     شهپری، فاطمه (1398). تحلیلی بر نظام توزیع خدمات شهری با رویکرد عدالت فضایی با هدف ارائه راهکارهای بهینه (نمونه موردی: شهر سمنان). پایان نامه کارشناسی ارشد رشته شهرسازی، موسسه آموزش عالی خاوران.
7.     فغانی، خدیجه،. موسوی، میرنجفو  جمشیدی، علیرضا. (1403). تحلیل فضایی الگوی توزیع شاخص های بهداشت و سلامت در مناطق روستایی شهرستان مهاباد با رویکرد آمایش سرزمین. جغرافیا و روابط انسانی، آماده انتشار، doi: 10.22034/gahr.2024.464751.2185
8.     محمدی کاظم­آبادی، لیلا.، خانی­زاده، محمدعلی و بابایی چله­بری، محسن. (1398). تحلیلی بر پراکنش خدمات و جمعیت شهری با تأکید بر عدالت فضایی و برخورداری شهری (مطالعه موردی: شهر ایلام). دو فصلنامه جغرافیای اجتماعی شهری، 6 (1)، 175-191.
9.     نعیمی، کیومرث و بابایی اقدم، فریدون. (1396). شهر و عدالت فضایی؛ تحلیلی بر پراکنش خدمات عمومی شهری در نواحی بیست و دوگانه شهر سنندج. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 7 (23)،173-186.
10.  نوروزی، فریبا.، صالحی، اسماعیل و خستو، مریم. (1398). فرا تحلیل مطالعات انجامشده در حوزه عدالت فضایی. فصلنامه جغرافیای آمایش شهری- منطقه­ای، 9 (33)، 83-104.
11. یغفوری، حسین.، قاسمی، سجاد و قاسمی، نرگس. (1396). بررسی عدالت فضایی در توزیع خدمات، با تاکید بر مدیریت شهری (مورد مطالعه: محلات منطقه 19 تهران). تحقیقات جغرافیایی، 32(3)، 114-128.‎
12.  Almohamad, H., Knaack, A. L., & Habib, B. M. (2018). Assessing spatial equity and accessibility of public green spaces in Aleppo City, Syria. Forests, 9(11), 706.
13.  Amer, S. (2007). Towards spatial justice in urban health services planning: a spatial-analytic GIS-based approach using Dar es Salaam, Tanzania as a case study (Vol. 140). Utrecht University.
14.  Chang, H. S., & Liao, C. H. (2011). Exploring an integrated method for measuring the relative spatial equity in public facilities in the context of urban parks. Cities, 28(5), 361-371.
15. Kassani, A., Asadi-Lari, M., & Hassanzadeh, J. (2016). Assessment of quality of life among residents of Tehran: Results from a large cross-sectional study. Iran Journal of Public Health, 45(3), 403–404.
16.  Libório, M. P., Rabiei-Dastjerdi, H., Brunsdon, C., de Rezende Pinto, M., Fusco, E., & Vidoli, F. (2024). Ordered weighted averaging for the evaluation of urban inequality in sao Sebastião Do Paraíso. Cities, 150, 104993.
17.  Lotfi, S and Koohsari, M (2009). Measuring objective accessibility to neighborhood facilities in the city, A case study: Zone 6 in Tehran, Iran. Cities, 26(1): 133-140.
18.  Nasri Roodsari, E., & Hoseini, P. (2022). An assessment of the correlation between urban green space supply and socio-economic disparities of Tehran districts—Iran. Environment, development and sustainability, 24(11), 12867-12882.
19.  Nijman, J., & Wei, Y. D. (2020). Urban inequalities in the 21st century economy. Applied geography, 117, 102188.
20.  Pallas, A. M and Jennings J, L. (2012), A Multiplex Theory of Urban Service Distribution: The Case of School Expenditures, Urban Affairs Review, 48(1): 20-37.
21.  Rabiei‐Dastjerdi, H., & Matthews, S. A. (2021). Who gets what, where, and how much? Composite index of spatial inequality for small areas in Tehran. Regional Science Policy & Practice, 13(1), 191-205.
22.  Rabiei-Dastjerdi, H., Matthews, S. A., & Ardalan, A. (2018). Measuring spatial accessibility to urban facilities and services in Tehran. Spatial Demography, 6, 17-34.
23. Rabiei-Dastjerdi, H., Matthews, S.A. & Ardalan, A. Measuring Spatial Accessibility to Urban Facilities and Services in Tehran. Spat Demogr 6, 17–34 (2018). https://doi.org/10.1007/s40980-016-0028-2.
24.  Setianto, M. A. S., & Gamal, A. (2021). Spatial justice in the distribution of public services. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 673, No. 1, p. 012024). IOP Publishing.
25.  Sriroop, C., & Mimi, R. (2017). Rural-urban spatial inequality in water and sanitation facilities in India: A cross-sectional study from household to national level. Applied Geography, 85(1), 27-38.
26.  Sun, C. C. (2010). A performance evaluation model by integrating fuzzy AHP and fuzzy TOPSIS methods. Expert systems with applications, 37(12), 7745-7754.
27.  Tuqa R. Alrobaee. (2021). Measuring Spatial Justice Indices in the Traditional Islamic Cities by Using GIS, An-Najaf Holy City, Iraq, A Case Study. Alrobaee / Journal of Geoinformatics and Environmental Research 1(2), 1 –13.
28.  Venter, Z. S., Figari, H., Krange, O., & Gundersen, V. (2023). Environmental justice in a very green city: Spatial inequality in exposure to urban nature, air pollution and heat in Oslo, Norway. Science of The Total Environment, 858, 160193.
29.  Wagner, J., Hinton, L., McCordic, C., Owuor, S., Capron, G., & Gonzalez Arellano, S. (2019). Do urban food deserts exist in the global south? An analysis of Nairobi and Mexico City. Sustainability, 11(7), 1963.

  • تاریخ دریافت 21 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 05 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 05 مهر 1403