شناسائی الگوهای مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی درسکونت‌گاه‌های روستائی شهرستان مراغه

آقایاری هیر, محسن; تقی زاده فانید, ابوالقاسم; رضائی بنفشه درق, مجید; دیزجی, حمیده

doi:10.22034/gahr.2024.476940.2260

شناسائی الگوهای مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی درسکونت‌گاه‌های روستائی شهرستان مراغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محسن آقایاری هیر ¹

ابوالقاسم تقی زاده فانید ¹

مجید رضائی بنفشه درق ²

حمیده دیزجی ¹

¹ دانشگاه تبریز

² دانشکاه تبریز

10.22034/gahr.2024.476940.2260

چکیده

یکی از مباحث کلیدی و اساسی در حوزه آب، بحث مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی است که هدف این پژوهش، تحلیل پایداری الگوهای مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی، از بعد ماهیت و روش، توصیفی- تحلیلی می‌باشد. جهت گردآوری داده‌ها و اطلاعات از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی استفاده شد. قلمرو مکانی سکونتگاه‌های روستایی شهرستان مراغه بوده و جامعه آماری نیز 20452 نفر از بهره‌برداران زراعی و باغی روستاهای این شهرستان که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 377 نفر از آنها برای انجام تحقیق انتخاب شدند. ضمناً، با استفاده از معیارهای تعداد بهره‌برداران کشاورزی و طبقات ارتفاعی، 20 درصد از روستاهای شهرستان که شامل 32 روستا می‌شود، به‌عنوان نمونه و برای انجام مطالعه انتخاب شدند. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها و اطلاعات، از آمار توصیفی و تکنیک معادلات ساختاری در نرم افزار pls استفاده گردید. یافته‌های تحقیق نشان داد، الگوهای مدیریت یکپارچه منابع آب با مقدار 234/0، حکمروایی خوب با مقدار 312/0، پویایی سیستم مشارکتی با مقدار 092/0، مدیریت مشارکتی با مقدار 120/0 و دانش بومی با مقدار 422/0 تأثیرات متفاوتی مدیریت پایدار منابع آب در سکونتگاه‌های روستایی شهرستان مراغه دارند. علاوه بر این نتایج تحلیل عاملی نشان داد، شاخص‌های مدیریت یکپارچه منابع آب با بار عاملی 42/3، حمکروایی خوب با بار عاملی 98/5، پویایی سیستم مشارکتی با بار عاملی 56/1، مدیریت مشارکتی با بار عاملی 58/1 و دانش بومی با بار عاملی 36/7 اثرات مختلفی در مدیریت پایدار منابع آب در محدوده مورد مطالعه دارند. در این میان نیز بیشترین نقش را الگوهای «استفاده از دانش بومی روستاییان و کشاورزان و حکمروایی خوب محلی» ایفا می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

مدیریت پایدار

منابع آب کشاورزی

دانش بومی

حکمروائی خوب

شهرستان مراغه

موضوعات

جغرافیای انسانی

عنوان مقاله English

Identifying patterns of sustainable management of agricultural water resources in rural settlements of Maragheh city

نویسندگان English

Mohsen Aghayari hir ¹

Abolghasem Taghizade fanid ¹

majid Rezaei banafsheh daragh ²

دیزجی Dizaji ¹

¹ Tabriz

² university of tabriz

چکیده English

کلیدواژه‌ها English

Sustainable management

agricultural water resources

local knowledge

good governance

Maragheh city

1. افشاری, سمیرا, رضائی, روح‌اله, قلی‌زاده, حیدر، شعبانعلی فمی، حسین. (1396). عوامل تعیین‌کننده نگرش کشاورزان نسبت به مدیریت پایدار منابع آب (مورد مطالعه: شهرستان کمیجان). فصلنامه علمی آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 101-113، 6(1)
2. بهشتی، محمدباقر، بهبودی، داود، زالی، نادر و فهیمه احمدزاده دلجوان(1399)، شناسائی و تحلیل عوامل موثرکلیدی و پیشرانهای موثر مدیریت یکپارچه منابع آب با رویکرد آیندهپژوهی(مطالعه موردی شهرستان تبریز)، نشریه اکوهیدرولوژی، دوره 7، شماره 1، بهار 1399، صص 76-59.
3. حقیقی، پروانه، خلیلی، کیوان و جواد بهمنش (1394)، مدیریت جامع منابع آب با رویکرد اصلاح الگوی (WEAP)، مصرف در دشت مشهد با کمک نرمافزار همایش همایش ملی صیانت از منابع طبیعی و محیطزیست، اردبیل 1394.
4. زلیخایی سیار، لیلا، نادری مهدیی، کریم، و موحدی، رضا. (1398). طراحی الگوی مدیریت پایدار آب کشاورزی با استفاده از مدل DPSIR (مطالعه موردی استان همدان). دانش کشاورزی و تولید پایدار (دانش کشاورزی)، 29(4)، 247-276.
5. زلیخائی سیار، لیلا، نادری مهدئی، کریم و رضا موحدی(1398)، طراحی الگوی مدیریت پایدار آب مطالعه موردی استان همدان، نشریه دانش کشاورزی و تولید، جلد 92، شماره 4.
6. طالشی، مصطفی، و کفاش، حسین. (1397). تدوین و اعتبارسنجی معیارهای بنیادین مدیریت یکپارچه منابع آب در سکونتگاه های روستایی نواحی خشک و نیمه خشک, مطالعه موردی: ناحیه بجستان در جنوب خراسان رضوی. کاوش های جغرافیایی مناطق بیابانی، 6(2 )، 81-108.
7. قادرزاده, حامد, کاظمی, سمیه, & حاجی رحیمی, محمود. (1395). بررسی پایداری منابع آب در بخش کشاورزی شهرستان دهگلان. محیط زیست و مهندسی آب -110-102،(1) 2.
8. قادرزاده، حامد، کاظمی، سمیه و حاجی رحیمی، محمود. (1395). بررسی پایداری منابع آب در بخش کشاورزی شهرستان دهگلان. محیط زیست و مهندسی آب، 2 (1)، 110-102.
9. کیهان پور، محمدجواد، موسوی جهرمی، سید حبیب و ابراهیمی، حسین (1400). تحلیل دینامیکی مدیریت پایدار منابع آب مبتنی بر همبست منابع آب-غذا-انرژی مورد مطالعه: استان خوزستان، نشریه آبیاری و زهکشی ایران، 15 (3)، 581-567.
- مرتضوی، سعید، سلیمانی، محمد و کمال غفاری (1390)، مدیریت منابع آب و توسعه پایدار، مطالعه موردی دشت رفسنجان، مجله علمیپژوهشی آب و فاضلاب، سال 22، شماره2، ص 65-51.
- نیریزی، سعید (1396)، مدیریت همه جانبه آب با تحلیلی بر وضعیت موجود و نگاهی به آینده، اولین اجلاس هماندیشی متخصصان علوم آب و محیطزیست وزارت نیرو، 10 اسفند.
- عبداللهی، عبدالله، ولائی، محمد و فاطمه فرجزاده(1397)، بررسی امکان تقلیل اثرات منفی خشک شدن دریاچه اورمیهی بر اقتصاد روستایی با تأکید بر الگو ی کشت جایگزین نمونه موردی: (دهستان مرحمتآباد شمالی، شهرستان میاندوآب)، جغرافیا و روابط انسانی، تابستان 1397 ،دوره 1 ،شماره 1
1. Lale, U and Klusia, M. 2013. Good Governance for food, water and energy security, Aquatic Procedia. 1: 44- 63.
2. Ringler, Zhu.T, Rosegrant, M. W (2019). Viewing agricultural watermanagement through a systemsanalysis lens. Water Resources Research, Vol.55, pp.1778–1791.
3. Sun SH, Wang Y, Liu J, CAI H, Wu P, Geng Q, Xu L. 2016. Sustainability assessment of regional water resources under the DPSIR framework. Journal of Hydrology. 53: 140–148.
4. Turrini, A., Cristofoli, D., Frosini, F and Nasi,G.2010. Networking literature about determinants of network effectiveness, Public Administration. 88: 528-550.