جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

نقش آبیاری های نوین در مدیریت بهینه آب در زمان خشکسالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
بهمن خسروی پور 1
کوثر لویمی 2
1 استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، دانشکده مهندسی زراعی و عمران روستایی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی،
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، دانشکده مهندسی زراعی و عمران روستایی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی،
10.22034/gahr.2024.455334.2114
چکیده
خشکسالی به عنوان یکی از پدیده های محیطی شناخته شده است و در واقع بخش جدایی ناپذیری از تغییرات اقلیمی است که می تواند در هر منطقه ای حادث شود و تأثیرات عمده ای بر آن منطقه بگذارد. کشور ایران جزو مناطق خشک جهان قرار دارد و در سال های اخیر با توجه به کاهش بارندگی و تبخیر شدید با مشکل خشکسالی و کمبود شدید منابع آبی مواجه شده است. محدودیت منابع آبی در شرایط آب و هوائی ایران، مشکل اصلی در راه افزایش تولید محصولات کشاورزی می باشد. بنابراین استفاده بهینه از آب در این شرایط نقش اساسی دارد. روش های آبیاری نوین به لحاظ مطلوبیت در توزیع آب با بازده بالا یک راه حل مناسب جهت استفاده بهینه از منابع آب می باشد. بنابراین با توجه به اهمیت موضوع این مقاله که به صورت مروری و با استفاده از منابع مکتوب و اینترنتی تدوین شده است، تلاش دارد ضمن بیان مفهوم خشکسالی، انواع خشکسالی، تأثیرات خشکسالی به فواید آبیاری های نوین بپردازد و در نهایت راه کارهایی را در این رابطه ارائه دهد.
کلیدواژه‌ها
خشکسالی
بحران آبی
مدیریت آب
آبیاری نوین
فناوری آب

موضوعات

عنوان مقاله English

The role of modern irrigation systems in optimal water management during drought

نویسندگان English

Bahman Khosravipour 1
Kosar Loveymi 2
1 Professor and faculty member of Khuzestan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Faculty of Agricultural Engineering and Rural Civil Engineering, Department of Agricultural Extension and Education, Mulathani, Iran.
2 Master's student, Khuzestan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Faculty of Agricultural Engineering and Rural Civil Engineering, Department of Agricultural Extension and Education, Mulathani, Iran.
چکیده English

Drought is known as one of the environmental phenomena and is actually an integral part of climate change that can occur in any region and have major effects on that region. Iran is one of the dry regions of the world, and in recent years, due to the decrease in rainfall and severe evaporation, it has faced the problem of drought and severe shortage of water resources. The limitation of water resources in Iran's climatic conditions is the main problem in the way of increasing the production of agricultural products. Therefore, the optimal use of water plays a fundamental role in this situation. Modern irrigation methods in terms of desirability in water distribution with high efficiency are a suitable solution for optimal use of water resources. Therefore, considering the importance of this article, which is compiled in a review form and using written and internet sources, it tries to explain the concept of drought, types of drought, the effects of drought, the benefits of modern irrigation, and finally, provide solutions in this regard.

کلیدواژه‌ها English

Drought
water crisis
water management
modern irrigation
water technology
  1. ابونوری، عباسعلی. (1382). تجزیه و تحلیل پدیده خشکسالی کشاورزی شهرستان فیروزکوه به روش موازنه آبی(اقتصادآب). فصلنامه علمی پژوهشی مدلسازی اقتصادی، دوره 2، شماره 5، صص: 40-28.
  2. اخوان، کرامت. (1393). خشکسالی و مدیریت مناسب آب در بخش کشاورزی. نشریه فنی شماره 26، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی، چاپ اول، اردبیل.
  3. امیر خانی، ستاره؛ چیذری، محمد؛ حسینی، سید محمود. (1391). بررسی عوامل مؤثر در نوع مدیریت کشاورزان در زمینه خشکسالی( مطالعه موردی گندم کاران شهرستان ورامین). مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی، دوره 43، شماره2، صص: 229-223 .
  4. آقاپور صباغی، محمد؛ یزدانی، سعید؛ سلامی، حبیب اله؛ پیکانی، غلامرضا. (1391). بررسی الگوی بهینه و پایدار مصرف منابع آب در بخش کشاورزی(مطالعه موردی: دشت کبودآهنگ همدان). مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی، دوره 2-42، شماره 3، صص: 322-313.
  5. بخشوده، محمد؛ رفیعی دارائی، هادی. (1387). بررسی عوامل مؤثر بر توسعه و پذیرش آبیاری بارانی( مطالعه موردی استان اصفهان). مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 39، شماره 1، صص: 30-21.
  6. برقی، حمید؛ قاسمی، رقیه؛ شفیعی، محمد رضا. (1397). تحلیلی بر اثرات بکارگیری تکنولوژی های نوین آبیاری در توسعه کشاورزی مناطق روستایی (مطالعه موردی: بخش کهک استان قم). نشریه مهندسی جغرافیایی سرزمین، دوره 2، شماره 4، صص: 128-115.
  7. بلالی، حمید؛ وحدت ادب، رضا. (1395). تأثیر سیاست های قیمت گذاری آب آبیاری و اعطای تسهیلات مالی دولت بر پذیرش تکنولوژی آبیاری تحت فشار: مطالعه موردی در استان همدان. نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی، دوره 30، شماره 4، صص: 344-331.
  8. نبی افجدی، سمیرا؛ حسن شعبانعلی، فمی؛ رضوانفر، احمد. (1393). راهکار های توسعه به کارگیری فناوری های مدیریت آب کشاورزی از دیدگاه کشاورزان شهرستان فلاورجان. نشریه مدیریت آب در کشاورزی، دوره 1، شماره 1، صص: 67-61.
  9. پیری، حلیمه. (1391). ارزیابی فنی سامانه های آبیاری قطره ای(مطالعه موردی شهرستان سرباز). مجله مهندسی منابع آب، دوره 5، شماره 12، صص: 36-19.
  10. تقی زاده، حمید؛ نجفی کشکولی، محمد؛ وکیل زاده، فرید. (1388). "مدیریت جامع بحران خشکسالی. همایش ملی مسائل و راهکارهای مقابله با خشکسالی (ص 157-146). 23 و 24 اردیبهشت ماه 1388، دانشگاه شیراز.
  11. تقیلو، علی اکبر؛ بهرامی جاف، ساجد؛ علیزاده، فریده، شهبازی، محبوبه. (1399). بررسی میزان سازگاری کشاورزان حوزه دریاچه ارومیه با خشکسالی (دهستان بکشلوچای شهرستان ارومیه). فصلنامه علمی برنامه ریزی منطقه ای، دوره 10، شماره 40، صص: 132-117.
  12. خسروی پور، بهمن؛ مرادی، شیوا. (1400). ترویج و توسعه آبیاری تحت فشار، رویکردی کارآمد برای مدیریت بهینه آب در کشاورزی. دومین همایش پژوهش های کشاورزی و زیست محیطی ایران، 26 آبان ماه 1400، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان.
  13. خلیلی اقدم، نبی؛ مساعدی، ابوالفضل؛ لطیفی، ناصر. (1386). بررسی خشکسالی و روند وقوع آن در ارومیه. مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دوره 14، شماره 5. صص: 157-146.
  14. دانشور، فاطمه؛ زیبایی، منصور. (1391). اثرات سیستم های آبیاری بارانی در مقابله با خشکسالی در استان فارس. فصلنامه اقتصاد کشاورزی، دوره 6، شماره 4، صص: 132-115.
  15. دانشور، محمدرضا؛ تلوری، عبدالرسول؛ توکلی، محمود؛ دانائیان، محمدرضا. (1386). بررسی منطقه ای خشکسالی در مرکز، جنوب و جنوب شرق کشور. نشریه پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی، دوره 20، شماره 76، صص: 166-158.
  16. رحیمی، داریوش؛ موحدی، سعید؛ برقی، حمید. (1388). بررسی شدت خشکسالی با شاخص نرمال بارش( مطالعه موردی سیستان و بلوچستان). مجله جغرافیا و برنامه ریزی محیطی. دوره20، شماره 4، صص: 50-38.
  17. ریاحی، وحید؛ پاشازاده، اصغر. (1382). اثرات اقتصادی و اجتماعی خشکسالی بر نواحی روستایی شهرستان گرمی(مطالعه موردی: دهستان آزادلو). مجله چشم انداز جغرافیایی د مطالعات انسانی، سال 8، شماره 25، صص: 17-27.
  18. سلطانی، غلامرضا. (1388). بهره برداری بهینه آب کشاورزی و نقش آن در مقابله با خشکسالی: امکانات و محدودیت ها. همایش ملی مسائل و راهکارهای مقابله با خشکسالی، 23 و 24 اردیبهشت ماه 1388، دانشگاه شیراز.
  19. سلطانی، غلامرضا. (1388). بهره برداری بهینه آب کشاورزی و نقش آن در مقابله با خشکسالی: امکانات و محدودیت ها . همایش ملی مسائل و راهکار‌های مقابله با خشکسالی، 23 و 24 اردیبهشت ماه 1388، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز.
  20. سواری، مسلم؛ شوکتی آمقانی، محمد. (1398). شناسایی راهکار های سازگاری کشاورزان کوچک مقیاس در مقابله با خشکسالی در استان آذربایجان غربی، فصلنامه برنامه ریزی فضایی (جغرافیا)، سال 9، شماره 4، صص: 17-42.
  21. شجاع جمال آباد، موسی. (1397). تأثیرات بحران خشکسالی بر بخش های مختلف کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست (با تأکید بر استان آذربایجان غربی). نشریه دانشجویی زیست سپهر، دوره 13، شماره 1، صص: 38-50.
  22. شرفی، لیدا؛ زرافشانی، کیومرث. (1390). سنجش آسیب پذیری، راهکارهایی برای مدیریت خشکسالی کشاورزان گندم کار (مطالعه موردی: سرپل ذهاب، اسلام آباد). نشریه مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، دوره 1، شماره 1، صص: 120-106.
  23. شعبانعلی فمی، حسین؛ سوئپاری، مسلم؛ معتقد، مهسا؛ محمدزاد هنصر آبادی، مهناز؛ افشاری، سمیرا؛ بقایی، مسیب. (1399). تحلیل راهبردهای سازگاری کشاورزان کوچک مقیاس با شرایط خشکسالی در استان اصفهان. فصلنامه برنامه ریزی و آمایش فضا، دوره 24، شماره 1، صص: 47-21.
  24. صالح، ایرج؛ مختاری، داریوش. (1386). اثرات و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی خشکسالی بر خانوارهای روستایی در منطقه سیستان. نشریه علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره3، شماره 1، صص: 114-83.
  25. صمدی، احد. (1394). راهکارها و روش های کاربردی برای مقابله با بحران کم آبی. دومین همایش ملی راهکار های پیش روی بحران آب در ایران و خاورمیانه، 1 دی ماه 1394. مرکز همایش های علمی همایش نگار، شیراز.
  26. صمدیان فرد، سعید؛ اسدی، اسماعیل . (1396). پیش بینی نمایه خشکسالی SPI به روش های رگرسیون بردار پشتیبان و خطی چندگانه . فصلنامه حفاطت منابع آب و خاک، دوره 6، شماره 4، صص: 16-1.
  27. عسکری بزایه، فاطمه؛ طهماسبی، اصغر؛ نور محمدی، راضیه؛ رضوی زاده، سید نورالدین. (1399). تبیین تمایل کشاورزان به استفاده از فناوری های نوین آبیاری در دهستان جواد آباد ورامین. نشریه آبیاری و زهکشی ایران، دوره 14، شماره 5، صص: 1696-1686.
  28. عینالی، جمشید؛ شفیعی، محمد رضا. (1399). سنجش میزان آسیب پذیری کشاورزان در برابر خشکسالی ناشی از بحران آب رودخانه زاینده رود (مورد مطالعه: مناطق روستایی بخش گرکن جنوبی شهرستان مبارکه)، مجله جغرافیا و مخاطرات محیطی، دوره 9، شماره 3، صص: 181-159.
  29. غلام زاده، معصومه؛ انگالی خواه، محمد؛ محمودی نژاد، محمد. (1398). بررسی روش های آبیاری و انتخاب روش مناسب آبیاری با تصمیم گیری چندشاخصه topsis. اولین کنگره ملی پژوهش کارآفرینی و توسعه ملی، 5 تیر ماه 1398، موسسه رویش فردای جوان، تهران.
  30. قلی خانی فراهانی، ندا؛ حسینی، سید محمود. (1390). تحلیل مؤلفه های بازدارنده پذیرش و کاربرد سیستم های آبیاری پیشرفته در شهرستان کرج. چهارمین کنگره علوم ترویج و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایران (ص 1-14)، 28شهریور ماه 1391، دانشکده پردیس کشاورزی، کرج.
  31. کاویانی، محمدرضا. (1380). بررسی اقلیمی شاخص های خشکی و خشکسالی. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، دوره 16، شماره 1، صص: 89-71.
  32. کرمی، عزت اله. (1388). مدیریت خشکسالی و نقش نظام دانش و اطلاعات. همایش ملی مسائل و راهکارهای مقابله با خشکسالی (ص 65-40)، 23 و 24 اردیبهشت ماه 1388، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز.
  33. کهنسال، محمدرضا؛ رفیعی، هادی. (1387). انتخاب و رتبه بندی سیستم های آبیاری بارانی و سنتی در استان خراسان رضوی. مجله علوم و صنایع کشاورزی، ویژه اقتصاد و توسعه کشاورزی، دوره 22، شماره ا، صص: 91-104.
  34. کیائی، علیرضا؛ شاکر، مجتبی. (1400). بررسی اثر بخشی سامانه های نوین آبیاری تحت فشار در ایران، نشریه مدیریت آب در کشاورزی، جلد 8، شماره 2، صص: 182-167.
  35. محمد جانی، اسماعیل؛ یزدانیان، نازنین. (1393). تحلیل وضعیت بحران آب در کشور و الزامات مدیریت آن. نشریه روند (روند پژوهش های اقتصادی)، دوره 21، شماره 65، صص: 144-117.
  36. محمدی دینانی، منصور؛ مهرابی بشرآبادی، حسین. (1379). بررسی اقتصادی تبدیل آبیاری غرقابی به آبیاری تحت فشار در نخلستان های منطقه بم. اقتصاد کشاورزی و توسعه، دوره 8، شماره 31، صص: 136-115.
  37. محمدی، علی اکبر؛ علیپور، حسن. (1396). عوامل موثر بر توسعه ی سامانه های نوین آبیاری از دیدگاه کارشناسان جهاد کشاورزی استانهای تهران و البرز. نشریه پژوهش آب در کشاورزی، دوره 31، شماره 3، صص: 455-468.
  38. مستخدمی، رضا؛ رزاقی، محمد حسین. (1391). شناسائی مؤلفه های تاثیر گذار بر عدم پذیرش آبیاری قطره ای در بین باغداران شهرستان گرمسار. مجله پژوهش های ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 5، شماره 4، صص: 49-58.
  39. معصومی جشنی، مهدی؛ حیدری مکرر، حمید؛ جهانتیغ، حسنعلی. (1395). مساله شناسی چالش های اجرای آبیاری نوین در مناطق روستایی شهرستان بوانات(مطالعه موردیک شهرستان سرچهان). فصلنامه برنامه ریزی منطقه ای، سال 6، شماره 22، صص: 178-169.
  40. موحدی، رضا؛ ایزدی، نسیم؛ وحدت ادب، رضا. (1396). بررسی عوامل موثر بر پذیرش فناوری آبیاری تحت فشار بین کشاورزان شهرستان اسد آباد. نشریه پژوهش آب در کشاورزی، جلد 31، شماره 2، صص: 300-287.
  41. موموندی، عبدالله؛ امیدی نجف آبادی، مریم؛ جمال حسینی، سید فرج اله؛ لشکرآرا، فرهاد. (1395). فراتحلیل عوامل موثر بر بکارگیری سیستمهای نوین آبیاری تحت فشار توسط کشاورزان. سومین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، 19تیرماه 1395، مؤسسه سرآمد همایش کارین، آلمان.
  42. نجفی کانی، علی اکبر؛ زنگانه، ام‌البنین. (1392). آبیاری تحت فشار گامی در راستای توسعه کشاورزی روستایی (مطالعه موردی: روستا‌های شهرستان علی آباد کتول). مجله مطالعات برنامه ریزی سکونگاه های انسانی، دوره 8، شماره 24، صص: 132-121.
  43. نجفی مود، محمد حسین؛ منتظر، علی اصغر؛ بهدانی، محمد علی. (1386). ارزیابی تعدادی از طرح های آبیاری تحت فشار اجرا شده در خراسان جنوبی. مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دوره14، شماره 1. صص: 15-1.
  44. یزدان پناه، مسعود؛ زبیدی، طاهره؛ صلاحی مقدم، نفیسه؛ روزانه، داود. (1398). عوامل موثر بر پذیرش فناوری آبیاری نوین توسط کشاورزان(مورد مطالعه شهرستان بهبهان). مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 15، شماره 1، صص: 141-127.

 

 

 

  1. Karali, A., Hatzaki, M., Giannakopoulos, C., Roussos, A., Xanthopoulos, G., & Tenentes, V. (2013). Sensitivity and evaluation of current fire risk and future projections due to climate change: the case study of Greece. Natural Hazards Earth Systems Science Discussion, 1, 4777-4800.
  2. Khan, S, Hanjra, M.A and Mu.j.(2009). Water management and crop production for food security in china: a review. Agricultural water management, 96(3).
  3. Taisman,G., Van Buuren, A., Edelenbos., & Waner , J. (2013). Water governance: Facing the limits of managerialism, determinism, water-centricity, and technocratic problem-solving. International journal of water Governance.
  4. Wendland, W. M. 1990. Hydrological aspects of the 1998 drought in Illinois. Water Resources Bulletin., 26(6), 13-92.

  • تاریخ دریافت 13 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 11 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 23 مهر 1403