جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

بررسی و تحلیل برخی خصوصیات فیزیوگرافی و پوشش اراضی حوضه آبخیز کوزه‌توپراقی با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 *، استاد گروه جغرافیای طبیعی(گرایش ژئومورفولوژی)، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 کارشناس ارشد، گروه جغرافیای طبیعی، گرایش ژئومورفولوژی ، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل
چکیده
هدف از این پژوهش بررسی و تحلیل خصوصیات فیزیوگرافی و پوشش اراضی حوضه آبخیز کوزه توپراقی در استان اردبیل با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی می‌باشد. در این راستا با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست 9، نقشه توپوگرافی منطقه و استفاده از مدل رقومی ارتفاعی زمین نسبت به تهیه عوامل شیب، جهت شیب، DEM، کاربری اراضی و پوشش گیاهی گردید. نتایج عوامل نشان داد که بلندترین نقطه منطقه مورد مطالعه با ارتفاع 2540 متر در جنوب محدوده مورد مطالعه و پست‌ترین نقطه منطقه مورد مطالعه با ارتفاع حدودا 1400 متر در قسمت‌های شمالی حوضه واقع شده است. در منطقه مورد مطالعه، شیب‌های بیش از 70 درصد در ارتفاعات شمال شرق، جنوب و جنوب شرقی مشاهده می شود و به‌دلیل کمبود پوشش گیاهی با پوشش کم به‌ویژه در قسمت‌های شرقی به شدت در معرض خطر فرسایش می‌باشند. مناطق کم شیب در حوضه مورد مطالعه بیش‌تر در نواحی مرکزی واقع شده‌اند. جهت کلی شیب در حوضه آبخیز کوزه‌توپراقی جنوب شرقی و شمال شرقی است. به‌طور کلی در منطقه مورد مطالعه شیب از شرق به غرب و از ارتفاعات به مرکز حوضه کاهش می یابد. از طرفی به منظور تهیه و طبقه‌بندی نقشه کاربری اراضی حوضه مورد مطالعه از روش ماشین بردار پشتیبان استفاده شد. صحت کلی و ضریب کاپا برای نقشه کاربری اراضی حوضه مورد مطالعه به ترتیب برابر با 93/99 و 99/0 درصد به دست آمد که از دقت قابل قبولی برخوردار بود. همچنین به منظور تهیه نقشه پوشش گیاهی برای سال 1402 از داده‌های ماهواره لندست 9 استفاده و نقشه عامل تهیه گردید. ازاین‌رو مقادیر عامل پوشش گیاهی در حوضه در دامنه بین 21/0- تا 85/0 که غالبا قسمت‌های جنوبی از تراکم بیش‌تری برخوردار بودند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigation and analysis of some physiographic characteristics and land cover of Kozetopraghi watershed using geographic information system

نویسندگان English

Mousa Abedini 1
Nasrin Hasanzadeh Babolan 2
1 Professor, Department of physical Geography, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabili, Iran
2 M.S. Department of Physical Geography, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil
چکیده English

The purpose of this research is to investigate and analyze the physiographic characteristics and land cover of Koze Topraghi watershed in Ardabil province using geographic information system. In this regard, by using Landsat 9 satellite images, the topographic map of the area and the use of the digital elevation model of the land to prepare slope factors, slope direction, DEM, land use and vegetation. The results of the factors showed that the highest point of the studied area with a height of 2540 meters is located in the south of the studied area and the lowest point of the studied area with a height of about 1400 meters is located in the northern parts of the basin. In the study area, slopes of more than 70% are observed in the northeast, south, southeast elevations, and due to the lack of vegetation with low coverage, especially in the eastern parts, they are highly vulnerable to erosion. Low slope areas in the studied basin are mostly located in the central areas. The general direction of the slope in Kozetopraghi watershed is southeast and northeast. in the studied area, the slope decreases from east to west and from the heights to the center of the basin. On the other hand, in order to prepare and classify the land use map of the studied basin, the support vector machine method was used. The overall accuracy and Kappa coefficient for the land use map of the studied basin were equal to 99.93 and 0.99%, which had acceptable accuracy, in order to prepare the vegetation map for the year 1402, Landsat 9 satellite data was used and the factor map was prepared. the values of the vegetation factor in the basin ranged from -0.21 to 0.85, which often had more density in the southern parts.

کلیدواژه‌ها English

Malahonis
Land Use
NDVI
Landsat 9
Shahryar city
حمدی فرد، ف.، غضنفری، پ.، ملکی راد، ا. 1386. ارتباط ویژگی های فیزیوگرافی و زمین ریخت شناسی با تولید رسوب در حوضه آبخیز باغکمش از زیر حوضه های رودخانه جاجرود، پانزدهمین همایش انجمن زمین شناسی ایران، ص 5.
حسین‌زاده، م. م.، اسماعیلی، ر. 1394. ژئومورفولوژی رودخانه ای؛ مفاهیم، اشکال و فرایندها، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
 رضایی مقدم، م. ح.، ولی زاده، خ.، اندریانی، ص.، الماس پور، ف.، 1395. تعیین بهترین الگوریتم استخراج کاربری و پوشش اراضی و کشف تغییرات از تصاویر ماهواره‌ای لندست، حوضه صوفه چای، مراغه، سال 16، شماره 55، ص 85-65.
سلمان، ف. 1401. ارزیابی فرسایش آبی با استفاده از مدل RUSLE و داده‌های سنجش از دور (منطقه مورد مطالعه: حوضه آبخیز علامرودشت، جنوب استان فارس)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیای طبیعی (گرایش ژئومورفولوژی)، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، ص 54.
 ضیایی، ح، ا. 1370. اصول مهندسی آبخیزداری، چاپ اول،  ص 501، انتشارات دانشگاه امام رضا، مشهد.

عابدینی، م.، فتحی جوکندان، ر.، پاسبان، ا. ح. 1403. برآورد فرسایش و رسوب از طریق ارزیابی متغیرهای تأثیرگذار در حوضه آبریز کرگانرود با استفاده از روش EPM، جغرافیا و روابط انسانی، doi: 10.22034/GAHR.2023.414683.1934

عابدینی، موسی؛ ابوالفتحی، داریوش؛ مریم رئیسی (1401). پهنه‌بندی فرسایش حوضه آبریز رزن با استفاده از مدل‌های منطق فازی، EPM و BLM در محیط GIS، جغرافیا و توسعه، دوره 20، شماره 68، صفحات 86-62.
عابدینی، موسی؛ بهرام‌نیا، فریده؛ مصطفی‌زاده، رئوف؛ امیرحسام پاسبان (1402). بررسی تاثیر تغییرات کاربری اراضی در یک دوره بیست سال بر میزان فرسایش و رسوب حوضه رضی‌چای، جغرافیا و مطالعات محیطی، دوره 12، شماره 45، صفحات 133-114.
عاشورلو، د.، متکان، ع.ا.، کاظمی، آ.، حسینی، ا.، آزاد بخت، م.، حاجب، م.، غلامپور، ع. 1387. تعیین اندازه پیکسل جهت محاسبه خصوصیات فیزیوگرافی حوضه آبریز برای نقشه‌های توپوگرافی 1:25000 ایران، زمین شناسی ایران، 2(8): 54-47.
عبدالعلی‌زاده، ز.، ۱۳8۹. بررسی تغییرات پوشش سطح زمین طی سه دهه گذشته (سال‌های 1382-1354) و پیش‌بینی وضعیت آینده با استفاده از GIS و RS در منطقه سبزکوه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته مرتع‌داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه شهرکرد، 8۵ ص.
علوی پناه، ک. 1382. کاربرد سنجش‌ از دور در علوم زمین، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
غفاری، گ. 1386. مدیریت حوزه‌های آبخیز با استفاده از RS و GIS (مطالعه موردی: حوزه آبخیز سفیدرود)، علوم و مهندسی آبخیزداری، 4(11): 41-29.
قادری، ک.، فاضلی ثانی، ا.، محمودی، پ.، معتمد وزیری، ب. 1399. آنالیز سیستم حوزه آبخیز براساس خصوصیات هیدرولوژیکی و ژئومورفولوژیکی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز کن، تهران)، پنجمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، لندن-انگلستان.
مرکز تحقیقات آب وابسته به وزارت نیرو، 1380. ساماندهى رودخانه سفیدرود ، جمع بندى مطالعات وارئه گزینه هاى ساماندهى.
مهری، س.، مصطفی‌زاده، ر.، اسمعلی عوری، ا.، قربانی، ا. 1395. گرو هبندی آبخیز ها براساس خصوصیات فیزیکی و دبی پایه جریان رودخانه با رو شهای مختلف خوشه بندی در استان اردبیل، انجمن آبخیزداری ایران، 4(15): 40-31.
Melesse, A. 2021. DEM –RS- GIS Based Strom Runoff Hydrology, journal of  Environmental Hydrology, 12(10): 204-216.
Daniela, P. Fabio, R., Claudia, D. 2003. Use of Satellait Imagery for DEM Extraction, Lanscape Modeling and GIS Application. Institute of Geodesy and Photogrammetry, water Rsources Rsearch, 22(1), 15-24.
Barenhard, A. 2022. Geomorphometric landscape analysis using a semi-automated GIS-approach, Environmental Modelling & Software, 23(1): 125-134.
Bouaziz, M., Leidiy, M., Gloaguen, R. 2020. Optimal parameter selection for qualitaive regional
Bridge, J. S., 2003, "Rivers and Floodplains", Forms, Processes and Sedimentary Record, Blackwell Science, Malden, MA, USA, 491p.
Congalton, R. G., Green, K. 1999. Assessing the accuracy of remotely sensed data principles and practices, Boca Raton: Lewis Publications. erosion risk monitoring: Aremotoe sensing study of sc Ethiopia", Geosctence fron tiers, v, 2(2): 237-245.
Foody, M. G., Mathur, A. 2004, A relative evaluation of multiclass image classification by support vector machines, IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 42:1335-1343.
Garcin, M., Poisson, B., Pouget, R. 2021. High rates of geomorphological processes in a tropical area: the Remparts River case study (Réunion Island, Indian Ocean), Geomorphology, 67(3-4): 335-350.
Laaha, G., and Bloschl, G. 2013. A comparison of low flow regionalization methods catchment grouping. Journal of Hydrology, 323(1-4): 193-214.
Singh, P.K., Kumar, V., Purohit, R.C., Kothari,M., and Dashora, P.K. 2022. Application of principal component analysis in ogrouping geomorphic parameters for hydrologic modeling. Water Resources Management, 23: 325-339.

  • تاریخ دریافت 12 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 22 تیر 1403