جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

تبیین موضوعی طبیعت‌گردی (اکوتوریسم): ژئوتوریسم و بیوتوریسم، با تاکید بر بهره‌برداری پایدار از اکوسیستم‌های طبیعی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه جغرافیا و گردشگری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
چکیده
قلمرو سرزمینی ایران دارای فرصت‌های متعدد جهت بهره‌برداریهای اقتصادی پایدار است، اما دیدگاه فکری و عملکردی مدیران و برنامه‌ریزان در دهه‌های گذشته عمدتاً انسان محور بوده است. این تفکر و رفتار اگرچه در کوتاه مدت باعث رفع نیازها شده، اما در بلندمدت تخریب طبیعت را به دنبال داشته و ناپایدار هستند. لذا هدف از این پژوهش معرفی طبیعت‌گردی در قالب دو گونه ژئوتوریسم و بیوتوریسم به منزله راهبرد پایدار مدیریت بهره‌وری اکوسیستم می‌باشد. پژوهش پیش‌رو از نوع مطالعات مروری است و مباحث آن بر تبیین اصول موضوعه طبیعت‌گردی مسئولانه و مقایسه با روش‌های معمول بهره‌برداری از اکوسیستم‌های طبیعی از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهده‌های میدانی و تبیین تجربیات علمی بنیان نهاده شده است. نتایج نشان داد پیامدهای نامطلوب و مخرب عملگرهای ناشی از دیدگاه انسان محور، نفس‌های طبیعت را به شماره انداخته است. بنابراین برای ترمیم و تداوم حیات طبیعت و بقاء زیستی نوع بشر، تغییر دیدگاه از انسان محور به طبیعت محور و به تبع آن تغییر فعالیت‌های اقتصادی ناپایدار به رفتارهای حفاظتی الزامی است. در این رأستا تنها فعالیتی که می‌تواند نقش دوجانبه بهره‌وری پایدار و محافظت از اکوسیستم را توأمان ایفا کند طبیعت‌گردی است. لذا پیشنهاد می‌شود به جای رفتارهای معمول ناپایدار در اکوسیستم‌های طبیعی، به سمت فعالیت‌های پایدار حفاظتی نظیر اکوتوریسم، ژئوتوریسم، بیوتوریسم و گردشگری تندرستی در قالب اسپاهای طبیعت ‌درمانی تغییر رویه داد. تمام اکوسیستم‌های گستره‌ی جغرافیایی ایران چنین قابلیت‌هایی را دارند و نیازمند مدیریت و برنامه‌ریزی پایدار توسعه طبیعت‌گردی مسئولانه هستند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Explanation of Nature-Based Tourism (Ecotourism): Geotourism and Biotourism, With an Emphasis on Sustainable Usage of Nature Ecosystem in Iran

نویسنده English

Sayyed Hojjat Mousavi
Associate Professor, Department of Geography and Tourism, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, University of Kashan, Kashan, Iran.
چکیده English

The territory of Iran has many opportunities for sustainable economic exploitation, but the intellectual and functional viewpoint of managers and planners in the past decades has been mainly human-centered. Although this thinking and behavior has satisfied the needs in the short term, in the long term, it leads to the destruction of nature and is unstable. Therefore, the purpose of this research is to introduce ecotourism in the form of two types of geotourism and biotourism as a sustainable management strategy for ecosystem productivity. The current research is a review study and its discussions are based on explaining the principles of responsible nature-based tourism and comparing it with the usual methods of exploiting the natural ecosystems. The results showed that the adverse and destructive consequences of the actions caused by the human-centered view point have killed the souls of mother nature. Therefore, for the restoration and continuation of human life and nature, it is necessary to change the perspective from human-centered to nature-centered and, accordingly, to change unsustainable economic activities to protective behaviors. In this regard, the only activity that can play the dual role of sustainable productivity and protection is ecotourism. Therefore, instead of the usual unstable behavior in natural ecosystems, it is suggested to change the procedure towards sustainable protection activities such as geotourism, biotourism and wellness tourism in the form of nature spas. All the ecosystems of the geographical area of Iran have such capabilities and need sustainable management and planning for the development of ecotourism.

کلیدواژه‌ها English

Ecotourism
Productivity Management
Ecosystem
Geotourism
Biotourism
  • احسانی، ا.ه.، 1394. گردشگری کاربردی (مفاهیم و مدل‌ها)، 1394، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 368 ص.
  • جهانیان، م.، زندی، ا.، 1391. اکوتوریسم. چاپ دوم، تهران، سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی، 156 ص.
  • داولینگ، راس ک.، نیوسام، دیوید، 1391. ژئوتوریسم (زمین گردشگری). ترجمه: بهروز فرهت جاه و علیرضا امری کاظمی، چاپ اول، تهران: انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معندی کشور، 260 ص.
  • زیاری، ک.ا.، سرخ کمال، ک.، زیاری، ر.، 1394. تکنیک های برنامه ریزی گردشگری. چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 397 ص.
  • غضبانی، ر.، 1401. مدیریت ژئوتوریسم. چاپ اول، تهران، انتشارات مهکامه، 152 ص.
  • کردوانی، پ.، 1393. اکوسیستم های طبیعی. جلد اول، چاپ ششم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 332 ص.
  • مختاری، د.، 1394. ژئوتوریسم. چاپ اول، تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز، 424 ص.
  • مخدوم، م.، 1385، شالوده آمایش سرزمین، چاپ هفتم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 289 ص.
  • معاونت آبخیزداری سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور، 1393. راهنمای اکوتوریسم و طبیعت‌گردی در حوضه‌های آبخیز، مشاور پروژه: شرکت مهندسین مشاور پایداری طبیعت و منابع، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، 203 ص.
  • نکوئی صدری، ب.، 1388. مبانی زمین گردشگری با تاکید بر ایران. چاپ اول، تهران: انتشارات سمت، 211 ص.
  • نیوسام، د.، مور، سوزان ای.، داولینگ، راس. کی.، 1394. طبیعت‌گردی: بوم‌شناسی، اثرات، مدیریت. ترجمه: مجید کریم‌پور ریحان، سیما طاهری، صادق طاهری، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 571 ص.
  • Buckley, R., 2009. Ecotourism: Principle and Practices. Wallingford: CABI Publishing.
  • Buckley, R., 2011. Tourism and Environment. Annual Revier of Environment and Resources, 36: 397-416.
  • Ecotourism Society, 1998. Ecotourism Statistical Fact Sheet. North Pennington, TV: Ecotourism Society.
  • Fennell, D., 2008. Ecotourism. 3rd edn, London: Routledge.
  • Miller, G. T., & Spoolman, S. E., 2016. Environmental Science (15th ed.). Singapore: Cengage Learning Asia Pte, Ltd.
  • UNWTO, 2010. Tourism 2020 Vision. Madrid: United Nations World Tourism O
  • UNWTO, 2012. World Tourism Barometer. Volume 10, November 2012, Madrid: United Nations World Tourism Organization.

Weaver, D., Oppermann, M., 2000. Tourism management, Brisbane: John Wiley.

  • تاریخ دریافت 24 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 10 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1403