جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

مروری بر نظام‌های بهره‌برداری کشاورزی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران
چکیده
بخش کشاورزی در ایران، با وجود پیشرفت‌ها و نقش حیاتی که در امنیت غذایی، اشتغال‌زایی، صادرات، صنایع غذایی و هم‌چنین تآمین مواد اولیه و غیره دارد، با چالش‌هایی مانند تکه‌تکه شدن اراضی، تخریب محیط زیست و ناپایداری نظام‌های بهره‌برداری مواجه است که بر تولید، توسعه روستایی، اشتغال و امنیت غذایی اثر می‌گذارد. نظام‌های بهره‌برداری کشاورزی، که اساس کشاورزی ایران را تشکیل می‌دهند، تحت تأثیر شرایط طبیعی، انسانی و تصمیمات سیاسی قرار دارند. تاریخچه نشان‌دهنده این می‌باشد که کشاورزی برای تأمین نیازهای بشر شکل گرفته و در مواجهه با چالش‌ها و تحولات، دچار ناهماهنگی بین واحدهای بزرگ و کوچک شده است برای بهبود نظام‌های بهره‌برداری کشاورزی، توجه به ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی و هم‌چنین پایداری این نظام‌ها حائز اهمیت است.. این مقاله که به روش مروری و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و سایت‌های اینترنتی تهیه شده، به بررسی نظام‌های مختلف بهره‌برداری کشاورزی، به بیان ابعاد آن‌ها، چالش و تأثیر آن‌ها در بخش کشاورزی پرداخته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A review of agricultural exploitation systems in Iran

نویسندگان English

bahman khosravipour
zeinab naami
Agricultural Extension and Education, Khuzestan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Mullasani, Iran
چکیده English

The agricultural sector in Iran, despite its progress and its vital role in food security, employment generation, exports, food industries, as well as the supply of raw materials, etc., faces challenges such as land fragmentation, environmental degradation, and unsustainable exploitation systems that affect production, rural development, employment, and food security. Agricultural exploitation systems, which form the basis of Iranian agriculture, are influenced by natural and human conditions and political decisions. History shows that agriculture was formed to meet human needs and, in the face of challenges and developments, has suffered from inconsistencies between large and small units. In order to improve agricultural exploitation systems, it is important to pay attention to the economic, social, and environmental dimensions, as well as the sustainability of these systems. This article, which was prepared in a review method using library resources and Internet sites, examines different agricultural exploitation systems, expressing their dimensions, challenges, and impact on the agricultural sector.

کلیدواژه‌ها English

Exploitation systems
sustainability
agricultural challenges
agricultural joint-stock companies
  1. اشرفی؛ مرتضی، هوشمند؛ محمود و کرامت زاده؛ علی (1393). بررسی توسعة پایدار کشاورزی در مناطق روستایی با تأکید بر رهیافت اقتصادی ( مطالعة موردی: روستاهای شهرستان کاشمر). راهبردهای توسعه روستایی، دوره 1، شماره 2، صص  51-68. 
  2. امیری؛ عبدالکریم و جمشیدی؛ ایرج (۱۳۹۸). بررسی نظام بهره برداری از اراضی در حقوق ایران. فصلنامه مطالعات حقوق، شماره 29، صص 77 – 
  3. بابایی امین؛ مجتبی و خسروی‌پور؛ بهمن (1395). نقش نظام‌های بهره برداری زراعی در توسعه پایدار، کنفرانس سراسری تحقیق در علوم کشاورزی، منابع طبیعی محیط زیست، 16 آذر ماه، استان گلستان.
  4. پالوج؛ مجتبی (1397). آسیب شناسی نظام بهره برداری کشت و صنعت و ارائه راهکارهای توسعه آن. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 14، شماره 2، صص 201-217.
  5. حجاراین؛ احمد (1402). بازآرایی الگوی سازمانی شرکت های تعاونی تولید روستایی با رویکرد تحلیل مضمون. فصلنامه تعاون و کشاورزی، دوره 12، شماره 47، صص 72-58.
  6. حجاریان؛ احمد و برقی؛ حمید (1401). تحلیل تطبیقی نظام های بهره برداری خرده دهقانی و تعاونی تولید براساس شاخص های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی (مورد پژوهی: استان اصفهان)،نشریه برنامه ریزی فضایی جغرافیا، دوره 12، شماره 3.
  7. حجی پور؛ محمد و فال سلیمان؛ دکتر محمود (1393). واکاوی عوامل اثرگذار بر دگرش نظام‌های بهره‌برداری زراعی مورد شناسی: روستاهای شرکت سهامی زراعی سهل‌آباد_ نهبندان. جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، دوره 4، شماره 10، پیاپی 10، صص 39-54.
  8. حسن‌پور؛ بهروز و امیری اردکانی؛ محمد (1400). تعیین نظام بهره برداری مطلوب برای پایداری کشاورزی در استان کهگیلویه و بویراحمد. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره17، شماره 2، صص 179-198.
  9. خسروی‌پور؛ بهمن، ادهم ملکی؛ مرجان و ایزدی؛ حامد (۱۴۰۱). «انتخاب مناسب‌ترین نظام بهره ‌برداری در مدیریت آبیاری در شبکه آبیاری و زهکشی جفیر استان خوزستان با استفاده از تحلیل (NII).» جغرافیا و روابط انسانی پاییز، شماره 18، صص  196 تا 212.
  10. دوستی سبزی؛ بهزاد و ورمزیاری؛ حجت (1403). بررسی تحولات نظام‌های بهره برداری کشاورزی در جهان و ارائه درس آموخته‌هایی برای ایران؛ با تأکید بر شرکت‌های تعاونی. ماهنامه گزارش‌های کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دوره 32، شماره 10، شماره مسلسل.20345
  11. زارعی؛ نسیبه (۱۴۰۱). تحلیلی بر نظام بهره برداری کشاورزی در ایران، ماهنامه امنیت اقتصادی، سال دهم، شماره سوم، پیاپی 98، صص 49 تا 64.
  12. سلمانپور؛ فرخنده، برقی؛ حمید و قنبری؛ یوسف (1401). تحلیل پایداری نظام‌های بهره برداری تعاونی تولید در روستاهای استان بوشهر، مجله پژوهش‌های جغرافیای انسانی، صص 27-1.
  13. شعبانعلی فمی؛ حسین، قارون؛ زهرا و قاسمی؛ جواد (1395). مدیریت نظام‌های بهره‌ برداری کشاورزی در ایران. انتشارات تحقیقات آموزش کشاورزی.
  14. طالب؛ مهدی و عنبری؛ موسی (1394). جامعه شناسی روستایی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم، تهران.
  15. علیزاده؛ کتایون و حاتمی نژاد؛ حجت (۱۳۹۴). نقش نظام‌های بهره برداری در توسعه پایدار کشاورزی ایران (نمونه موردی : بخش مرکزی تربت حیدریه) ، علوم جغرافیایی، علمی-پژوهشی (دانشگاه آزاد)، شماره 22، صص71 -87.
  16. عوض‌زاده؛ سیدعلی و کرمی؛ آیت اله (1394). تبیین پایداری نظام های بهره برداری خرد دهقانی: مورد مطالعه بخش مرکزی شهرستان بویراحمد. راهبردهای توسعه روستایی، دوره 2، شماره 1، صص 27-41.
  17. قنبری؛ یوسف ، سلمانپور؛ فرخنده و برقی؛ حمید (1403). تحلیلی بر پایداری نظام‌های بهره برداری کشاورزی در روستاهای استان بوشهر (با تاکید برنظام خرده دهقانی). پژوهشهای جغرافیای انسانی.
  18. کلانتری؛ خلیل، مدنی؛ سیده زهرا، شعبانعلی فمی؛ حسین و لوایی آدریانی؛ رسول (1403). بررسی عوامل مؤثر بر تجاری سازی تولیدات کشاورزی در نظام بهره برداری خانوادگی شهرستان خلخال.تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 55، شماره 2، صص 377-365.
  19. مؤمنی هلالی؛ هادی و احمدپور؛ امیر (1394). ارزیابی نظام‌های بهره برداری در راستای پایداری فعالیت‌های زراعی استان مازندران، نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی، دوره 29، شماره 2، صص 192-203.
  20. میرزائی؛ خلیل و سپه پناه؛ مرجان (1401). سنجش پایداری اجتماعی در نظام های بهره برداری خانوادگی و تعاونی تولید کشاورزی (مورد مطالعه: روستاهای شهر سامن). تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 53، شماره1، صص 37-53.
  21. نظیفی؛ حسن و عزیزی؛ شهرام (1397). بررسی نظام‌های بهره برداری سنتی و نوین و ارائه الگوی مناسب نظام بهره برداری برای اراضی پایاب سد خدآفرین،ششمین کنگره علمی پژوهشی توسعه و ترویج علوم کشاورزی و منابع طبیعی در ایران،تهران،https://civilica.com/doc/911095.
  22. نکویی نائینی؛ سید علی، قنبری؛ یوسف و برقی؛ حمید (1398). تحلیل عوامل موثر در پایداری نظام بهره‌برداری کشاورزی: خرد دهقانی و سهامی زراعی (مطالعه موردی: شهرستان گلپایگان استان اصفهان). جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، دوره 17، شماره 2، شماره پیاپی 33، صفحه101-122.
  23. نکویی؛ نایینی سیدعلی، قنبری؛ یوسف و  برقی حمید (1395). سنجش پایداری نظام‌های بهره برداری موجود در بخش کشاورزی استان اصفهان (خرد دهقانی، تعاونی تولید روستایی و شرکت سهامی زراعی)، نشریه: جغرافیا و پایداری محیط،  دوره 6، شماره 20، صص 39-53.
  24. نوروزی؛ عباس (1398). تحلیل، بررسی و تبعات میزان توجه به نظام‌های بهره‌برداری کوچک و بزرگ در سال‌های قبل و بعد از انقلاب. مدیریت اراضی، دوره 7، شماره 1، صص 45-55.

 

  1. Hemathilake, D. M. K. S., & Gunathilake, D. M. C. C. (2022). Agricultural productivity and food supply to meet increased demands. In Future foods (pp. 539-553). Academic Press.
  2. Nasr Esfahani, E., & Palouj, M. (2024). Analyzing the Size of Agricultural Utilization Units and Providing the Appropriate Solutions to Land Consolidation. Agricultural Economics and Development31(4), 183-215.
  3. Balkrishna, A., Sharma, G., Sharma, N., Kumar, P., Mittal, R., & Parveen, R. (2021). Global perspective of agriculture systems: from ancient times to the modern era. In Sustainable Agriculture for Food Security(pp. 3-45). Apple Academic Press.
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 30
تابستان 1404
صفحه 282-299

  • تاریخ دریافت 17 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 02 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 30 خرداد 1404