جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

بررسی و امکان سنجی شاخص های شهر فشرده (مطالعه موردی: شهر اهواز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید چمران اهواز
10.22034/gahr.2025.535417.2540
چکیده
رشد فزاینده شهرنشینی و گسترش افقی بی‌رویه شهرها، چالش‌های متعددی از جمله اتلاف منابع، نابرابری فضایی، افزایش مصرف انرژی و تضعیف کیفیت زندگی شهری به همراه داشته است. در واکنش به این مسائل، الگوی «شهر فشرده» به‌عنوان یکی از راهکارهای توسعه پایدار شهری در دهه‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. هدف اصلی این تحقیق، بررسی امکان‌سنجی تطبیق شاخص‌های شهر فشرده با ساختار کالبدی، مدیریتی و اجتماعی شهر اهواز است. تحقیق حاضر با استفاده از رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه مدل تاپسیس، به تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای پیاده‌سازی این الگو در شهر اهواز پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که اگرچه برخی از الزامات شهر فشرده مانند تراکم نسبی جمعیت، امکان بازآفرینی بافت فرسوده و ظرفیت توسعه حمل‌ونقل عمومی در اهواز وجود دارد، اما ضعف زیرساخت‌ها، تمرکزگرایی مدیریتی، فقدان یکپارچگی نهادی و کمبود مشارکت مردمی، مانع اجرای موفق این الگو شده‌اند. در نهایت پیشنهاد می‌شود که اجرای موفق شهر فشرده در شهر اهواز نیازمند بسترسازی قانونی، بهبود سیستم حمل‌ونقل، تقویت ظرفیت‌های نهادی و بهره‌گیری از تجارب جهانی متناسب با بستر بومی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Study and Feasibility of Compact City Indicators (Case Study: Ahvaz City)

نویسندگان English

Masoumeh Ghasemi-Karani 1
Saeed Maleki 2
1 MSc Student in Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 Professor Department of Geography & Urban Planning, Faculty of Letters and Humanities, Shahid Chamran University of Ahvaz, Iran
چکیده English

The increasing growth of urbanization and the excessive horizontal expansion of cities have brought about numerous challenges, including resource waste, spatial inequality, increased energy consumption, and a weakening of the quality of urban life. In response to these issues, the “compact city” model has been considered as one of the solutions for sustainable urban development in recent decades. The main objective of this research is to investigate the feasibility of adapting compact city indicators to the physical, managerial, and social structure of Ahvaz city. The present research, using a descriptive-analytical approach and based on the TOPSIS model, has analyzed the strengths, weaknesses, opportunities, and threats of implementing this model in Ahvaz city. The results show that although some of the requirements of a compact city, such as relative population density, the possibility of recreating dilapidated fabric, and the capacity for public transportation development, exist in Ahvaz, the weakness of infrastructure, managerial centralization, lack of institutional integration, and lack of public participation have hindered the successful implementation of this model. Finally, it is suggested that the successful implementation of the compact city in Ahvaz requires legal framework, improvement of the transportation system, strengthening of institutional capacities, and utilization of global experiences appropriate to the local context.

کلیدواژه‌ها English

Compact city
sustainable development
urban planning
TOPSIS model
Ahvaz
احمدی، ع.، رنجبر، ن. (۱۳۹۸). تحلیل اثرات اجرای شهر فشرده بر کیفیت زندگی در شهر اصفهان. مجله علوم انسانی، 42، 101-120.
امینی، ا.، محمدی، ن. (۱۳۹۶). ارزیابی بهره‌وری انرژی و فناوری‌های ساختمان‌های سبز در کلان‌شهر اهواز. فصلنامه انرژی و محیط زیست، 12، 80-92.
افراخته، س.، منصوری، س. (۱۳۹۷). بررسی اثرات زیست‌محیطی توسعه شهر فشرده در ایران. مجله محیط زیست‌شناسی، 20، 41-59.
باقری، م.، یوسفی، ه. (۱۳۹۹). ارزیابی الگوی شهر فشرده در توسعه پایدار کلان‌شهر مشهد با استفاده از مدل SWOT. تحقیق‌های شهری، 15، 45-67.
ترکمان، ع. (۱۳۹۸). تحلیل چالش‌های الگوی شهر فشرده در کلان‌شهر اهواز. فصلنامه معماری و شهرسازی ایران، 25، 33-52.
توکلی، ا.، سهرابی، ف. (۱۴۰۱). ارزیابی راهبردهای توسعه پایدار در بافت شهری اهواز. فصلنامه تحقیق‌های کاربردی در جغرافیا، 29، 15-40.
حبیبی، م.، رفیعیان، م. (۱۳۹۴). تحلیل مقایسه‌ای الگوی شهر فشرده و شهر پراکنده در راستای توسعه پایدار. مجله تحقیقات شهری، 12، 70-91.
خسروی، ا. (۱۴۰۰). نقش شهر فشرده در کنترل گسترش افقی کلان‌شهرها. مجله راهبردهای توسعه شهری، 6، 88-105.
خسروی‌پور، م.، عسگری، ح. (۱۴۰۰). وضعیت حمل‌ونقل عمومی و راهکارهای توسعه پایدار در کلان‌شهر اهواز. فصلنامه حمل‌ونقل و توسعه شهری، 24، 75-90.
رهنورد، س.، موسوی، م. (۱۳۹۷). تحلیل الگوهای کاربری مختلط در مناطق شهری اهواز. تحقیقنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، 13(1)، 50-64.
زنگنه، ل.، منصوری، ع. (۱۴۰۱). توزیع فضایی خدمات شهری و عدالت شهری در مناطق مرکزی و حاشیه‌ای اهواز. مجله توسعه پایدار شهری، 25، 150-167.
صفدری، ع.، همکاران. (۱۳۹۸). بررسی چالش‌های تراکم ساختمانی و نوسازی بافت‌های فرسوده در کلان‌شهر اهواز. مجله مطالعات شهری ایران، 15(2)، 125-138.
صابری، ز.، محمدی، س. (۱۴۰۱). تحلیل نقش شهر فشرده در کاهش مصرف انرژی در کلان‌شهر تهران. مجله مدیریت محیط زیست، 8، 55-75.
صمدی، ن. (۱۳۹۹). تحلیل ساختار فضایی شهر اهواز با رویکرد فشردگی شهری (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه شهید چمران اهواز.
فرهمند، ن.، همکاران. (۱۳۹۹). بررسی موانع و فرصت‌های پیاده‌محوری در اقلیم گرم و خشک: مطالعه موردی اهواز. مجله تحقیق‌های اقلیمی و توسعه پایدار، 18، 110-125.
مشکسار، م.، نیازمند، ف. (۱۳۹۹). موانع و چالش‌های اجرای سیاست‌های توسعه شهر فشرده در ایران. مجله جغرافیای شهری، 20، 12-40.
نوا بخش، ع.، کفاشی، ر. (۱۳۸۷). چالش‌های اجرای الگوی شهر فشرده در ایران. فصلنامه مطالعات توسعه شهری، 9، 1-30.
Bibri, S. E., & Krogstie, J. (2020). Smart sustainable cities of the future: An extensive interdisciplinary literature review. Sustainable Cities and Society, 61, 102-181.
Burton, E. (2000). The compact city: Just or just compact? Urban Studies, 37(11), 1969-2006.
Herburger, P. (2023). It’s not about compact cities: The importance of local contexts in compact city development. Urban Geography, 44(3), 345-360.
Jenks, M., Burton, E., & Williams, K. (1996). The compact city: A sustainable urban form? London: E & FN Spon.
Neuman, M. (2005). The compact city fallacy. Journal of Planning Education and Research, 25(1), 11-26.
OECD. (2012). Compact city policies: A comparative assessment. OECD Publishing.
Svedberg, L. (2023). Compact city as a tool for sustainable urban development: Evidence from Scandinavian cities. Sustainable Urban Planning, 12(1), 50-70.

  • تاریخ دریافت 27 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 11 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 07 مرداد 1404