جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ارزیابی توانمندی‌های ژئوتوریستی محدوده اشتبین

نوع مقاله : پایان نامه و رساله

نویسندگان
1 دانشیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز
2 گروه ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه ژئومورفولوژی ، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
10.22034/gahr.2025.540826.2563
چکیده
گردشگری صنعتی است که امروزه مورد توجه بسیاری از دولت ها قرار گرفته است و در حال حاضر یکی از پردرآمدترین بخش های اقتصاد جهانی می باشد. گردشگری را بسته به هدف گردشگر، به انواع مختلفی طبقه بندی کرده اند که یکی از آنها ژئوتوریسم می باشد. با اینکه ژئوتوریسم در حال حاضر بخش کوچکی از کل توریسم را به خود اختصاص داده، اما این بخش از صنعت توریسم از نرخ رشد بسیار بالایی برخوردار است. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی توانمندی پهنه‌های ژئوتوریستی در محدوده روستای اشتبین می‌باشد. بر همین اساس، از 10 معیار تاثیر‌گذار شامل لیتولوژی، فاصله از روستا، پوشش گیاهی (NDVI)، شیب، طبقات ارتفاعی، جهت شیب، فاصله از رودخانه، فاصله از جاده، دما و بارندگی استفاده شد. همچنین از مدل‌های آنتروپی شانون برای ارزش‌گذاری یا وزن‌دهی و Topsis برای رتبه‌بندی گزینه‌ها یا جاذبه‌ها و مدل فازی برای استاندارد‌سازی معیارها و از Weight Sum برای همپوشانی معیارها و تهیه نقشه نهایی بهره گرفته شده است. نتایج حاصل از مدل آنتروپی شانون نشان داد که معیار ارتفاع و جهت شیب به ترتیب برابر با 157/0 و 032/0 در رتبه‌ 1 و 10 قرار گرفتند. نتایج نقشه پهنه‌بندی ژئوتوریسم نیز نشان داد که تقریبا 07/31 درصد از کل مساحت محدوده مورد مطالعه در پهنه‌ی بسیار مناسب و مناسب قرار گرفته است و 89/40 درصد آن نیز در پهنه نسبتا نامناسب و نامناسب بوده است. نتایج مدل تاپسیس نیز نشان داد که رودخانه ارس با امتیاز 723/0 در رتبه 1 و جاذبه مقبره نباتی در رتبه‌های 12 برابر با 225/0 قرار گرفته‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Evaluation of geotourism capabilities of the Shtebin area

نویسندگان English

Seyyed Asadullah Hijazi 1
Fariba Karami 2
Mohammad Bager Baqaei Javed 3
1 Associate Professor of Geomorphology, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz
2 Department of Geomorphology, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran,
3 Master's degree student, Department of Geomorphology, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده English

Tourism is an industry that has recently attracted the attention of many governments and is currently among the most profitable sectors of the global economy. Depending on the traveler’s purpose, tourism is classified into various types, one of which is geotourism. Although geotourism presently accounts for a relatively small portion of the overall tourism market, it is characterized by a remarkably high growth rate. The objective of the present study is to evaluate the potential of geotourism sites within the OShtebin village area. To this end, ten influential criteria were considered: lithology, distance from the village, vegetation cover (NDVI), slope, elevation classes, slope aspect, distance from rivers, distance from roads, temperature, and precipitation. The Shannon Entropy model was applied for valuation and weighting of the criteria, the TOPSIS model for ranking options or attractions, the fuzzy model for criteria standardization, and the Weighted Sum method for overlaying the criteria and generating the final map. The results of the Shannon Entropy model indicated that the elevation and slope aspect criteria ranked first and tenth, with weights of 0.157 and 0.032, respectively. The geotourism zoning map revealed that approximately 31.07% of the total study area falls within the very suitable and suitable zones, while 40.89% lies within the relatively unsuitable and unsuitable zones. Furthermore, the TOPSIS model results showed that the Aras River ranked first with a score of 0.723, whereas the Nabati Mausoleum ranked twelfth with a score of 0.225.

کلیدواژه‌ها English

Geotourism
Shannon entropy
TOPSIS
Fuzzy model
OShtebin village
اربابی سبزواری، آزاده. (1393). ارزیابی توانمندی ها و قابلیت های ژئوتوریسم در توسعه پایدار (مطالعه موردی: سراب دربند در شهرستان صحنه). جغرافیای طبیعی، 7(26)، 65-86.
اسفندیاری درآباد، فریبا، نظافت تکله، بهروز. (1401). بررسی و ارزیابی توانمندی­ها و پتانسیل­های ژئوتوریستی شهرستان سرعین (مطالعه موردی: روستاهای آلوارس، درآباد، نوران). فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال 11، شماره 44، 130-147.
اسفندیاری دراباد، فریبا، نظافت تکله، بهروز، حسنی، فاطمه، فاطمی، سیده زهره و نوری، زینب . (1404). واکاوی و تجزیه و تحلیل نقاط ضعف و قوت ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی در جهت توسعه استان گلستان با استفاده از مدل‌های (K.F). جغرافیا و روابط انسانی، 7(4)، 649-666.
اصغری سراسکانرود، صیاد، نظافت تکله، بهروز. (1399). توان ژئوتوریستی و تحلیل رقابت پذیری مناطق ژئوتوریستی منطقه سرعین. تحقیقات جغرافیایی، 35(3 (پیاپی 137))، 193-203.
اعمی ازغدی، علی، رنگزن، کاظم، وطن خواه، محسن، و آبشیرینی، احسان. (1389). بهینه سازی مسیر خطوط حمل و نقل عمومی با استفاده از GIS و روش AHP نمونه موردی: منطقه گلستان شهر اهواز. کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در برنامه ریزی، 1(1)، 7-14.
بهارلو, ایمان , متکان, علی اکبر , وفائی نژاد, علیرضا و خادم‌الحسینی, احمد . (1404). رویکرد ترکیبی به سیستم اطلاعات مکانی برای اولویت‌بندی توسعۀ خطوط اتوبوس سریع‌السیر با استفاده از مدل آنتروپی شانون و کوپراس با تأکید بر مفاهیم عدالت فضایی تا افق 1410 (نمونۀ موردی: شهر اصفهان). نشریه سنجش از دور و GIS ایران, 17(1), 129-150.
حاج علیلو، بهزاد، نکوئی صدر، بهرام، (1390)، ژئوتوریسم تهران، دانشگاه پیام نور.
حبیبی، فاتح، و محمودی، حسنا. (1398). ارزیابی و اولویت بندی شاخص های توسعه گردشگری با استفاده از مدلTOPSIS مطالعه موردی: شهرستان های استان کردستان. جغرافیا و توسعه، 17(57 )، 155-176.
حجازی، سیداسداله، و جوادی، مهدی. (1398). توان سنجی پتانسیل های ژئو توریستی جهت توسعه پایدار گردشگری با استفاده از مدل تاپسیس فازی سلسله مراتبی (مطالعه موردی: پارک ملی کنتال). جغرافیایی سرزمین، 16(62 )، 133-145.
حجه فروش نیا، شیلا، و کرم، امیر. (1401). ارزیابی و پهنه بندی پتانسیل ژئواکوتوریسمی شهرستان سمیرم. سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی ( کاربرد سنجش از دور و GISدر علوم منابع طبیعی )، 13(2 (پیاپی 47) )، 23-26.
حسام، مهدی. (1395). سنجش نگرش جامعه میزبان به تأثیرات اقتصـادی، اجتمـاعی و محیطزیسـتی توسـعه گردشگری. مطالعه موردی: روستاهای بخش لاریجـان شهرستان آمل، سال 6، شماره 21 ، 60-4.
حسن زاده، یاسر، مقیمی، ابراهیم، مقصودی، مهران. (1400). ارزیابی توسعه ژئوتوریستی شرق تنگه هرمز از طریق رتبه بندی قابلیت‌های ژئومورفولوژیکی (از میناب تا جاسک)پژوهشهای ژئومورفولوژی کمّی، 10 (1)، 148-130.
رضائی مقدم، محمدحسین، رسولی، عادل، حیدری، سیدعبدالسلام،  فرزین نیا، ناهید. (1401). ارزیابی ژئوتریل و ژئوتوریسم حوضه آبریز سیمینه رود (جنوب آذربایجان غربی)،نهمین همایش انجمن ایرانی ژئومورفولوژی،تهران.
روستایی، شهرام، مختاری کشکی، داوود، و اشرفی فینی، زهرا. (1399). پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوضه آبریز طالقان با استفاده از شاخص آنتروپی شانون. جغرافیا و برنامه ریزی، 24(71 )، 125-150.
صبوری، طاهره، ثروتی، محمدرضا، جداری عیوضی، جمشید.(1399). تبیین تأثیر توسعه ژئوتوریسم و ایجاد ژئوپارک با تاکید بر شاخصهای گردشگری پایدار در ناحیه درفک و دیلمان استان گیلان. فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی. دوره 15 ،شماره 1 ،17-1.
عابدینی، موسی، خشخو، پرستو. (1402). بررسی و تحلیل پتانسیل‌های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی شهرستان بابلسر با استفاده از مدل کوبالیکوا و ‌هادزیک (مطالعه موردی: روستاهای ساحلی کرفون، میرود، افراتخت)، جغرافیای طبیعی، 60 (16). 78-57.
فیض اله پور، مهدی، منافی، مرضیه، خوش رفتار، رضا، و خسروی، یونس. (1400). پهنه بندی خطر زمین لغزش با استفاده از مدل آنتروپی شانون (مطالعه موردی: حوضه آبریز طالقان). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 21(62 )، 95-114.
قنبری، ابوالفضل، حجازی، میر اسدالله، قنبری، محمد. (1392)، ارزیابی توانمندی زمین گردشگری مکان های ژئومورفولوژیکی موجود در روستای کندوان، مسکن و محیط روستا، ۳۲ (۱۴۱) :۱۱۹-۱۰۹
کرمی، فریبا و مختاری، داود و دادگر، کیمیا و اسدی، احمد. (1402)، ارزیابی و پهنه‌بندی توانمندی‌های ژئوتوریستی شهرستان طارم. فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری, 18(64), 33-60.
کوزه گر کالجی، لطفعلی، نوروزی، علی. (1401). گردشگری هنری به مثابه رهیافتی نوین در جذب گردشگران، جغرافیا و روابط انسانی، 5(2)، 120-134.
مختاری، داود. (1394). اهمیت نقشه­های زمین پیمایی در مدیریت مکان­های ژئومورفیکی ایران (مطالعه موردی: گردنه پیام)، نشریه علمی پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی، سال 16، شماره 37 ،172-151.
مختاری، داود، احمدی، مهدی. (1396)، ارزیابی توان محیطی برای توسعه ی ژئوتوریسم در یک منطقه ی حفاظت شده مطالعه موردی: منطقه ی حفاظت شده مانشت، بانکول و قلارنگ در استان ایلام، جغرافیا و توسعه، 15 (48)، 132-113.
مروتی شریف آبادی، علی، و اسدیان اردکانی، فائزه. (1393). ارائه مدل توسعه گردشگری سلامت با رویکرد تلفیقی تاپسیس فازی و مدل سازی ساختاری تفسیری در استان یزد. مدیریت سلامت، 17(55)، 73-88.
مقصودی، مهران، گنجائیان، حمید، فریدونی کردستانی، مژده، و ابراهیمی، عطرین. (1397). ارزیابی و پهنه بندی مناطق مستعد توسعه ژئوسایت ها در شهرستان مریوان با استفاده از روش های جم, فاسیلوس و کوبالیکوا. جغرافیایی سرزمین، 15(57 )، 49-68.
نصرتی، محمد. (1402). ارزیابی پتانسیل ژئوتوریسم شهرستان پلدختر با استفاده از روش GAM،هشتمین همایش بین المللی گردشگری، جغرافیا و محیط زیست پاک،همدان.
یادگاری، فاطمه و گودرزی، راضیه و صفاری، امیر. (1400)، ارزیابی توانمندی های ژئوتوریسمی استان البرز بر اساس روش پرالونگ،هشتمین همایش ملی ژئومورفولوژی، کارکردها و ضرورتها،تهران.

  • تاریخ دریافت 20 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 25 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 05 مهر 1404