جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

تحلیل شبکه انسجام بین نهادی و تصویرسازی مشترک آب در استان چهارمحال و بختیاری در راستای حکمرانی سازگار آب: کاربرد رهیافت تحلیل شبکه اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع‌طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.
چکیده
دستیابی به حکمرانی پایدار منابع آب برای جلوگیری از بحران‌های مرتبط با آب، با مشارکت و همکاری تمامی ذی‌نفعان بخش آب امکان‌پذیر است. حوزه آبخیز زاینده‌رود به‌دلیل شرایط اقلیمی و خشکسالی‌های اخیر با چالش ناپایداری منابع آب روبه‌رو شده‌است. درک روابط در شبکه حکمرانی آب استان چهارمحال و بختیاری و نحوه اجرای سیاست‌ها به‌دلیل قرار گرفتن این استان در سراب حوزه آبخیز زاینده‌رود، برای مقابله با بحران مرتبط با آب حائز اهمیت است که نیازمند مشارکت و همکاری دولت، سازمان‌های مردم‌نهاد و همه ذینفعان بخش آب می‌باشد. از این رو، این پژوهش به بررسی انسجام بین نهادی در شبکه حکمرانی آب استان چهارمحال و بختیاری از طریق تحلیل شبکه اجتماعی، با تمرکز بر انتقال دانش بین نهادها برای افزایش درک مشترک می‌پردازد. با استفاده از روش نمونه گیری گلوله‌برفی، 42 نهاد فعال در حوزه حکمرانی منابع آب استان را شناسایی و شبکه تبادل اطلاعات و همکاری بین این سازمان‌ها را با استفاده از تحلیل شبکه مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج شاخص‌های سطح کلان شامل (اندازه شبکه 778 پیوند، تراکم 42/78 درصد، میانگین مرکزیت 39/5 درصد، دوسویگی 26/54 درصد، انتقال پذیری 23/12 درصد و میانگین فاصله ژئودزیک 1/94) است که نشان دهنده انسجام بین نهادی پایین، پایداری شکننده و سرعت کم تبادل اطلاعات می‌باشد. در سطح میانی، شاخص مرکز- پیرامون تراکم بیشتری از پیوندها را در سازمان‌های مرکزی در مقایسه با سازمان‌های پیرامونی نشان‌می‌دهد. بر پایه میزان تراکم و تمرکز شبکه، رژیم حکمرانی منابع آب رانت خواه بوده است که بر انسجام نهادی پایین در این استان صحه می‌گذارد. ساختار دانش میان ذینفعان نهادی در حکمرانی آب چهارمحال و بختیاری فاقد انسجام است و نوع دانش به اشتراک گذاشته شده مبهم است که برای دستیابی به حکمرانی منسجم، تقویت هماهنگی و همکاری بین مؤسسات و تعامل با نهادهای کمتر برجسته و پیرامونی ضروری است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of Inter-Institutional Coherence and Shared Visualization of Water in Chaharmahal and Bakhtiari Province For Sustainable Water Governance: Application of Social Network Analysis Approach.

نویسندگان English

Abbas Rahdan
Mehdi Ghorbani
Department of Reclamation of Arid and Mountainous Regions, College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran.
چکیده English

Achieving sustainable governance of water resources to prevent water-related crises is possible through the participation and collaboration of all stakeholders in the water sector. The Zayandeh Rud watershed is facing the challenge of unsustainable water resources due to climatic conditions and recent droughts. Understanding the relationships within the water governance network of Chaharmahal and Bakhtiari Province and the implementation of policies is crucial for addressing the water-related crisis, given the province's location in the Zayandeh Rud watershed. This requires the participation and collaboration of the government, non-governmental organizations, and all stakeholders in the water sector. Therefore, this study examines inter-institutional coherence in the water governance network of Chaharmahal and Bakhtiari Province through social network analysis, focusing on knowledge transfer among institutions to enhance shared understanding. Using snowball sampling, 42 active institutions in the field of water resource governance in the province were identified, and the information exchange and collaboration network among these organizations was assessed using network analysis. The results of the macro-level index include a network size of 778 links, a density of 42.78%, an average centrality of 39.5%, a reciprocity of 26.54%, a transitivity of 23.12%, and an average geodesic distance of 1.94. These findings indicate low inter-institutional coherence, fragile stability, and slow information exchange. At the intermediate level, the center-periphery index shows a higher density of links in central organizations compared to peripheral organizations. Based on the density and concentration of the network, the governance regime of water resources has been rent-seeking, which corroborates the low institutional coherence in this province. The knowledge structure among institutional stakeholders in water governance in Chaharmahal and Bakhtiari is lacking coherence, and the type of shared knowledge is ambiguous. To achieve cohesive governance, it is essential to strengthen coordination and collaboration among institutions and engage with less prominent entities.

کلیدواژه‌ها English

Inter-Institutional Coherence
Social Network Analysis
Water Governance
Shared Visualization
Chaharmahal and Bakhtiari Province
ابراهیم نیا، و.، و طالب خواه، ح. (1399). مدیریت یکپارچه منابع آب در استان خراسان‌شمالی؛ به‌کارگیری روش تحلیل شبکه برای یافتن فرصت‌ها و بازدارنده‌ها. پژوهش‌های دانش زمین، 11(4)، 235-258.
ابراهیمی آذرخواران، ف. (1397). حکمرانی آب در حوزه آبخیز مبتنی بر سیستم‌های انسانی- محیطی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز طالقان). رساله دکتری، دانشکده منابع‌طبیعی، دانشگاه تهران. 285 صفحه.
ابراهیمی، ف.، قربانی، م.، و ملکیان، آ. سنجش و مقایسه معیارهای حکمرانی مشارکتی آب در حوزه آبخیز طالقان. (1397). کنفرانس بین المللی جامعه و محیط‌زیست. دانشگاه تهران.
ابراهیمی، ف.، قربانی، م.، ملکیان، آرش.، سلاجقه، ع.، علم بیگی، ا.، و فهمی، ه. (1398). شبکه اجتماعی، تصویرسازی مشترک و سازگاری در راستای حکمرانی آب. پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، 10(20)، 201-211.
اشتری، ح.، قربانی، م.، خراسانی، م. ا.، و غفاری، ص. (1403). تحلیل پویایی انسجام سازمانی در اجرای طرح آبادانی و پیشرفت روستایی (موردمطالعه: شهرستان گچساران). فصلنامه پژوهش‌های روستایی، 15(2)، 382-397.
افراخته، ح.، طهماسبی، ا.، عزیز پور، ف.، و عسکری بزایه، ف. (1396). تحلیل الگوی ساختاری روابط نهادها در حکمرانی منابع آب زراعی (مطالعه موردی: شهرستان رشت). مطالعات برنامه ریزی سکونت گاه‌های انسانی، 12(2)، 229-247. شماره پیاپی 39.
اقبالی، ج.، کلانتری، خ.، اسدی، ع.، و جاوید، م. ج. (1399). تحلیل ذینفعان و نهاد آب در راستای پایداری منابع آب (مورد مطالعه حوضه آبریز زاینده‌رود). تحقیقات آب و خاک ایران، 51(9)، 2365-2378.
انتشاری، س.، و صفوی، ح. ر. (1398). بررسی سیستم اداری-نهادی مدیریت آب در حوضه آبریز زاینده‌رود به‌روش کیفی نظریه زمینه‌ای. مجله آب و فاضلاب، 30(6)، 1-17. شماره پیاپی 124.
ادهم ملکی، م.، خسروی پور، ب.، و سلطانی، ف. (2021). عوامل بازدارنده و پیش‌برنده مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی در بخش کشاورزی (مطالعه موردی: دشت مرغاب، استان خوزستان). جغرافیا و روابط انسانی، 3(4)، 419-423.
برزگر، م. (1397). ارزیابی اقتصادی دانش بومی و ابتکار محلّی در راستای مدیریت پایدار منابع آب (دشت گزیر). پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، علوم و مهندسی آبخیز، دانشکده منابع‌طبیعی، دانشگاه تهران.
توحیدی، م.، آزاد ارمکی، ت.، توکل کوثری، س. م. ع.، جلالی پور، ح. ر.، و باقری، ع. (1402). مساله آب و شکل‌گیری تعادل سیاسی- اجتماعی در توسعه جامعه ایرانی (مورد مطالعه: نظام مدیریت آب در حوضه زاینده‌رود). علوم و مهندسی آب و فاضلاب، 8(2)، 56-65.
جعفریان، و.، یزدانی، م. ر.، رحیمی، م.، و قربانی، م. (1396). تحلیل کارکرد و موقعیت دست‌اندرکاران سازمانی در شبکه مدیریت اجرایی منابع آب دشت گرمسار. اکو هیدرولوژی، 4(4)، 1011-1024.
جعفریان، و.، یزدانی، م. ر.، رحیمی، م.، و قربانی، م. (1395). تحلیل شبکه‌ای ساختار قدرت دست‌اندرکاران سازمانی مدیریت منابع آب دشت گرمسار. تحقیقات منابع آب ایران، 12(3)، 114-129.
چیذری، م.، بطحایی، س.، صدیقی، ح.، و علم بیگی، ا. (1399). تحلیل شبکه دست‌اندرکاران سازمانی در راستای ارتقا تاب‌آوری در مواجه با تغییر اقلیم (مورد مطالعه: حوزه آبخیز قزل‌اوزن). نشریه علمی پژوهشی مرتع، آبخیزداری، 73(4)، 725-740.
حسام، م.، و نگهبان، س. (1399). بررسی شبکه روابط اجتماعی بهره‌برداران از منابع آب در راستای مدیریت بهینه (مطالعه موردی: نخلستان‌های بخش شرقی شهر فدامی، شهرستان داراب). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 52(2)، 501-514.
ذاکری مهابادی، ا.، یزدانی زازرانی، م. ر.، و محمدی کنگرانی، ح. (1401). تحلیل جایگاه کنشگران در نظام سیاستگذاری شبکه حکمرانی آب حوضه زاینده‌رود؛ مورد مطالعه استان چهارمحال و بختیاری. فصلنامه علمی راهبرد، 32(1)، 142-109.
رحیمی، م.، قربانی، م.، ملکیان، آ.، و علم بیگی، ا. (1400). تعیین شیوه و رژیم حکمرانی آب در مواجهه با تغییرات محیطی از دیدگاه نهاد و ذینفعان محلی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز دریاچه طشک-بختگان). نشریه علمی، پژوهشی مرتع و آبخیزداری، 74(1)، 81- 102.
رحیمی، مجید. (1398). تحلیل کنش نهاد - ذینفع در راستای حکمرانی آب (مطالعه موردی: حوزه آبخیز دریاچه طشک-بختگان). پایان‌نامه دوره کارشناسی‌ارشد مهندسی منابع‌طبیعی. علوم و مهندسی آبخیز. دانشگاه تهران.
رضایی مقدم، ک.، فاطمی، م.، کریمی گوغری، ح.، و. پورقاسمی، ح. ر. (1397). واکاوی شبکه تبادل اطلاعات سازمانی حوزه آبخیز چهل چای استان گلستان: کاربرد تحلیل شبکه اجتماعی. سیزدهمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری و سومین همایش ملی صیانت از منابع‌طبیعی و محیط‌زیست با محوریت آبخیزداری و صیانت از منابع‌طبیعی و محیط‌زیست.
سلیمی کوچی، ج. (1396). طراحی و تبیین مدل مبتنی بر عامل در راستای مدیریت تعارضات منابع آب در حوزه آبخیز سد درودزن. رساله دکتری، علوم و مهندسی آبخیز، دانشکده منابع‌طبیعی، دانشگاه تهران.
شاکری، ر.، قربانی، م.، و شایسته، ک. (1400). بررسی و تحلیل شبکه دست‌اندرکاران سازمانی کلیدی در راستای آمایش مشارکتی سرزمین. نشریه علمی، پژوهشی مرتع و آبخیزداری، 74(3)، 557-569.
صالحی، م.، مهدوی، ر.، رضایی، م.، نفرزادگان، ع.، و قربانی، م. (1402). بررسی انسجام سازمانی و اشتراک‌گذاری دانش در بین دست‌اندرکاران سازمانی در راستای مدیریت مشارکتی آبخوان دشت ایسین-هرمزگان. مجله مدیریت بیابان، 11(4)، 37-54. شماره پیاپی 28.
عباسی رستمی، ع.، یزدانپناه، م.، عبد شاهی، ع.، عزیزی خالخیلی، ط.، و سواری، م. (1401). تحلیل شبکه اجتماعی کنشگران حکمرانی مدیریت بهم پیوسته منابع آب کشاورزی در استان مازندران. پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، 13(25)، 197-209.25.
عینلو، ف.، اختصاصی، م.، قربانی، م.، عبدی نژاد، پ.، و انجم شجاع، ر. (1401). تحلیل شبکه دست‌اندرکاران سازمان در راستای مدیریت مشارکتی منابع آب در دشت ابهر. نشریه علمی، پژوهشی مرتع و آبخیزداری، 75(2)، 263-282.
قادری مقدم، ا.، عابدی سروستانی، ا.، و محبوبی، م. ر. (1400). واکاوی انسجام شبکه سازمانی مدیریت آب کشاورزی شهرستان گرگان. پنجمین کنگره بین المللی توسعه کشاورزی، منابع‌طبیعی، محیط‌زیست و گردشگری ایران.
قربانی، م. (1398). حکمرانی آب در مواجهه با تغییرات جهانی. انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
قربانی، م.، ناصری، س.، حاج علیزاده، ا. (1398). تحلیل پویایی انسجام سازمانی در راستای استقرار حکمرانی حوزه آبخیز (منطقه موردمطالعه: شهرستان سرایان، استان خراسان‌جنوبی). مجله مهندسی و مدیریت آبخیز، 11(4)، 879-890.
گرکانی، س. ا.، قربانی، م.، غفاری، ص.، عوض پور، ل.، و امیری، س. (1403). ارزیابی حکمرانی سرزمین با تأکید بر پویایی روابط سازمانی (منطقه پژوهش: شهرستان گچساران). نشریه حکمرانی منابع‌طبیعی، 1(2)، 181-197.
موسوی، م.، محمدزاده، س.، یزدان‌پناه، م.، و میرزایی، ع. (1403). شناسایی ذینفعان و تحلیل شبکه تصمیم‌گیری حکمرانی آب در پایین‌دست حوضه کارون بزرگ در استان خوزستان. نشریه علمی، پژوهشی مرتع و آبخیزداری، 77(3)، 299-318.
مهندسین مشاور زایندآب. (1388). مطالعات منابع و مصارف آب در حوزه آبخیز زاینده‌رود. شرکت آب منطقه‌ای اصفهان.
 Lieberman, E. S. (2011). The perils of polycentric governance of infectious disease in South Africa. Social Science & Medicine. 73(5): 676-684.
Basati, H., Poursaeid, A., Allahyari, M. S., Samani, R. E., & Amin, H. C. (2020). Social network analysis of local water user associations’ actors: evidence from Iran. Meteorology Hydrology and Water Management. Research and Operational Applications, 8.
Bodin, Ö. and Prell, C. eds. (2011). Social networks and natural resource management: uncovering the social fabric of environmental governance. Cambridge University Press.
Ghorbani, M., & Azadi, H. (2021). A social-relational approach for analyzing trust and collaboration networks as preconditions for rangeland comanagement. Rangeland Ecology & Management, 75, 170-184.
Ghorbani, M., & Moradi, H. (2013). Social and policy networks in water governance. WIT Transactions on Information and Communication Technologies, 329-32.‌
Hooghe, L., & Marks, G. (2003). Unraveling the central state, but how? Types of multi-level governance. IHS Political Science Series: 2003, No. 87.
Hoseini, M., & Golkarian, A. (2019). Social network analysis of local stakeholders in Governance of water resources (Case study: watershed of Kharve Olya-Neyshabur city). Journal of Range and Watershed Management; 72(3):683-698.
Kumawat, A., Yadav, D., Samadharmam, K., & Rashmi, I. (2020). Soil and water conservation measures for agricultural sustainability. Soil moisture importance, 23.‌
Lienert, J. Schnetzer, F. & Ingold, K. (2013). Stakeholder analysis combined with social network analysis provides fine-grained insights into water infrastructure planning processes. Journal of environmental management, 125, 134-148.
Makanda, K., Nzama, S., & Kanyerere, T. (2022). Assessing the role of water resources protection practice for sustainable water resources management: a review. Water, 14(19), 3153.
Marques, G. F., Formiga-Johnsson, R. M., Laigneau, P., Dalcin, A. P., Goldenstein, S., Bonilha, I., & Possantti, I. (2024). Integrating water charges policies and watershed plans for improved investment and financial sustainability in water resources management. Water International, 49(3-4), 392-409.
Mohammadfam, I., Bastani, S., Golmohamadi, R., Saei, A., & Es-Haghi, M. (2015). Applying social network analysis to evaluate preparedness through coordination and trust in emergency management. Environmental Hazards, 14(4), 329-340.
Mortazavi, S., Makhfi, G., Karimi, A., Rezazadeh, S., & Parsi Mehr, M. (2023). Water ecosystem health assessment of Zayandeh Rood. Journal of Environmental Health Enginering, 10(3), 259-275.
Nabiafjadi, S., Sharifzadeh, M., & Ahmadvand, M. (2021). Social network analysis for identifying actors engaged in water governance: An endorheic basin case in the Middle East. Journal of Environmental Management; 288: 112376.‌
Onyango, G. (2020). Inter-institutional trust and multi-agency networks in anti-corruption efforts in public Administration in Kenya. African Studies Quarterly, 19(2), 17-36.‌
Pahl-Wostl, C. (2015). Water governance in the face of global change. From Understanding to Transformation. 299 Pages.
Pahl-Wostl, C., & Knieper, C. (2014). The capacity of water governance to deal with the climate change adaptation challenge: Using fuzzy set Qualitative Comparative Analysis to distinguish between polycentric, fragmented and centralized regimes. Global Environmental Change, 29, 139-154.
Radmehr, R., & Shayanmehr, S. (2018). The determinants of sustainable irrigation water prices in Iran. Bulgarian Journal of Agricultural Science, 24(6).‌
Rahimi, M., Ghorbani, M., & Azadi, H. (2023). Structural characteristics of governmental and non-governmental institutions network: case of water governance system in Kor River basin in Iran. Environment, Development and Sustainability. 25(7):7029-7045.‌
Rahimi-Feyzabad, F., Yazdanpanah, M., Gholamrezai, S., & Ahmadvand, M. (2022). An analysis of the stakeholders of groundwater resources management in Iran. Environmental Science & Policy, 136, 270-281.‌
Rezaei-Moghaddam, K., & Fatemi, M. (2023). The network analysis of organizations in watershed management toward sustainability in Northern Iran. Frontiers in Environmental Science, 11, 1078007.
Shirmohammadi, B., Malekian, A., Salajegheh, A., Taheri, B., Azarnivand, H., Malek, Z., & Verburg, P. H. (2020). Scenario analysis for integrated water resources management under future land use change in the Urmia Lake region, Iran. Land Use Policy, 90, 104299.
Statistical Center of Iran. (2016). Population and housing census. Iran, p. (In Persian). https://www.amar.org.ir.
Tickner, D., Parker, H., Moncrieff, C. R., Oates, N. E., Ludi, E., & Acreman, M. (2017). Managing rivers for multiple benefits–a coherent approach to research, policy and planning. Frontiers in Environmental Science, 5, 4.
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 30
تابستان 1404
صفحه 719-751

  • تاریخ دریافت 25 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 03 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 30 شهریور 1404