جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

سنجش پایداری معیشت در سکونتگاههای روستایی پیرامون شهر اراک.

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه خوارزمی تهران
10.22034/gahr.2026.568309.2651
چکیده
مطالعات بانک جهانی و تحقیقات بین‌المللی پایدار ساختن معیشت روستایی را راهی مهم برای کاهش فقر در روستاها معرفی کرده‌اند. معیشت پایدار بر توانایی‌ها، دارایی‌ها و فعالیت‌های لازم برای زندگی تکیه دارد و رویکردی جدید و کلیدی در توسعه پایدار و توانمندسازی فقرا در مناطق روستایی است. این تحقیق با هدف سنجش پایداری معیشت روستاییان در ابعاد و مولفه های مختلف، به وضعیت شاخص‌های معیشت پایدار در چهار روستای پیرامون شهر اراک به نام های عقیل‌آباد، گوار، انجدان و امان‌آباد پرداخته است. مولفه های کلیدی مورد بررسی در این تحقیق، سرمایه های انسانی، اجتماعی، فیزیکی، مالی و طبیعی روستاییان و در چارچوب معیشت پایدار روستایی بوده است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بوده و جامعه آماری شامل ۲۲۷۸ خانوار با جمعیت ۷۷۳۶ نفر است. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ای مبتنی بر شاخص ها و گویه های معیشت پایدار جمع‌آوری شده‌اند. نتایج نشان داد نخست، در مجموع سطح پایداری معیشت در روستاهای مورد بررسی پایین بوده است. دوم، در بین روستاهای مورد مطالعه، روستای انجدان و پس از آن عقیل اباد وضعیت بهتری داشته اند. در نهایت، در بین مولفه های چارچوب معیشت پایدار روستایی، سرمایه طبیعی بالاترین رتبه و سرمایه انسانی کمترین نرخ را داشته که احتمالا بنا بر بهره برداری بی رویه از منابع طبیعی روستاهای ناحیه و شکنندگی محیط طبیعی در روستاهای پیرامونی شهر اراک است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Assessment of Livelihood Sustainability in Rural Settlements Surrounding the City of Arak.

نویسندگان English

Narges Fallahi
Vahid Riahi
Kharazmi University of Tehran
چکیده English

Studies by the World Bank and various international researchers have identified the sustainability of rural livelihoods as an important pathway for reducing poverty in rural areas. Sustainable livelihood relies on the capabilities, assets, and activities required for living, and is considered a key and modern approach in sustainable development and the empowerment of the rural poor.

This study aims to assess the sustainability of rural livelihoods across various dimensions and components, examining the status of sustainable livelihood indicators in four rural settlements surrounding the city of Arak, namely Aghilabad, Gavar, Enjedan, and Amanabad. The key components evaluated in this research include human, social, physical, financial, and natural capitals within the framework of sustainable rural livelihoods. The research method is descriptive–analytical, and the statistical population consists of 2,278 households with a total population of 7,736 individuals. Data were collected through a questionnaire based on indicators and items of sustainable livelihood. The findings indicate, first, that the overall level of livelihood sustainability in the studied villages is low. Second, among the four villages, Enjedan—followed by Aghilabad—shows relatively better conditions. Finally, among the components of the sustainable rural livelihood framework, natural capital ranks the highest, while human capital has the lowest score, likely due to the overexploitation of natural resources and environmental fragility in the rural areas surrounding the city of Arak.

کلیدواژه‌ها English

Sustainable Rural Livelihood
Sustainable Rural Development
Livelihood Capital
Arak County
ازکیا، م. و غفاری، غ. (1383). توسعه روستایی با تاکید بر جامعه روستایی ایران. تهران: انتشارات و اطلاعات.
خسروزادیان، م.، غنیان، م. و عبدشاهی، ع. (1395). اولویت‌بندی بهره‌برداری کشاورزی شهرستان بهبهان بر اساس الگوی معیشت پایدار. فصلنامه تعاون و کشاورزی، 5(19)، 16-118.
دربان آستانه، ع.، مطیعی لنگرودی، س. ح. و قاسمی، ف. (1397). شناسایی و تحلیل عوامل موثر بر معیشت پایدار کشاورزان (مطالعه موردی: شهرستان شازند). فصلنامه روستا و توسعه، 21(4)، 47-67.
ریاحی، و.، افراخته، ح. و حجت شمامی، س. (1402). بنیان‌های معیشتی و بینش روستاییان در رابطه با گردشگری الکترونیک (مطالعه موردی: ناحیه روستایی شهرستان رودبار). مجله روستا و توسعه پایدار فضا، 4(1)، 64-83.
ریاحی، و.، طهماسبی، ا. و عزیزی، س. (1400). تحلیل الگوهای زیستی سامانه‌های عشایری با تاکید بر رویکرد معیشت پایدار (مطالعه موردی: کانون عشایری شهرستان ملارد). مجله مطالعات برنامه‌ریزی قلمرو کوچ‌نشینان، 1(1)، 174-191.
سجاسی قیداری، ح.، صادقلو، ط. و پالوج، م. (1392). اولویت‌بندی راهبردهای توسعه معیشت پایدار روستایی با مدل ترکیبی سوات تاپسیس فازی (مورد: شهرستان خدابنده). فصلنامه روستا و توسعه، 16(2)، 85-110.
سجاسی قیداری، ح.، صادقلو، ط. و شکوری راد، ا. (1395). سنجش سطح دارایی‌های معیشتی در مناطق روستایی با رویکرد معیشت پایدار، مطالعه موردی شهرستان تایباد. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، 5(1)، 197-216.
شهرکی، م. و شریف‌زاده، م. (1394). ارزیابی جایگاه آبزی‌پروری در معیشت پایدار روستایی کشاورزان شهرستان زاهدان. فصلنامه پژوهش‌های روستایی، 6(1)، 97-116.
صادق‌زاده، م.، صادق‌الله یاری، م. و انصاری، م. ح. (1393). تحلیل سطوح دارایی‌های پایداری نظام شالیکاری شهرستان رشت. فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی، 1(2)، 85-97.
طهماسبی، ا.، کشاورز ملائی، ش. و قادرمرزی، ح. (1403). شناسایی چالش‌ها و راهبردهای پایداری معیشت عشایر (مطالعه موردی: ایل کلهر تهران). دوره چهارم، 1(7)، 83-96.
عبدالله‌زاده، غ. ح.، صالحی، خ.، شریف‌زاده، م. ش. و خواجه شاهکوهی، ع. (1394). بررسی تأثیر گردشگری بر معیشت پایدار روستایی در استان گلستان. مجله برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 4(15)، 148-169.
عزیزپور، ف. و امیری، ف. (1397). ارزشیابی اثرات اجرای سیاست اسکان مجدد در نواحی روستایی مبتنی بر رهیافت معیشت پایدار (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان اوج). مجله جغرافیا و مخاطرات محیطی، 26، 133-150.
عزیزپور، ف.، جلالیان، ح.، سراسکانرود، ا. و سراسکانرود، ص. (1395). انتخاب استراتژی بهینه معیشت پایدار در مواجهه با خشکسالی با استفاده از مدل ترکیبی SWOT-TOPSIS (مطالعه موردی: مناطق روستائی بخش مرکزی شهرستان هشترود). مجله فضای جغرافیایی، 55، 313-331.
مرکز آمار ایران (1387). سالنامه آماری کشور.
مطیعی لنگرودی، س. ح.، قدیری معصوم، م.، رضوانی، م.، نظری، ع. و صحنه، ب. (1390). تاثیر بازگشت مهاجران به روستاها در بهبود معیشت ساکنان (مطالعه موردی: شهرستان اق قلا). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 78(4)، 67-83.
نجفی، ز. و حیاتی، د. (1391). ارزیابی عملکرد تشکل‌های آب‌بران از دیدگاه اعضا: مورد مطالعه اتحادیه تشکل‌های آب‌بران کانال اردیبهشت درودزن فارس. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، 8(1)، 73-85.
نوروزی، م. و حیاتی، د. (1394). سازه‌های مؤثر بر معیشت پایدار روستایی از دیدگاه کشاورزان استان کرمانشاه. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 11(1)، 127-144.
نوروزی، م. و حیاتی، د. (1395). سازه‌های موثر بر معیشت پایدار روستایی از دیدگاه کشاورزان استان کرمانشاه. فصلنامه علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 11، 127-144.
Chambers, R. (1989). Sustainable rural livelihood: A key strategy for people, environment and development.
CHF. (2005). Sustainable livelihoods approach guidelines, partners in rural development. Chapel, Ottawa, Canada.
Corney, C., & Litvinoff, M. (1988). The greening of aid: Sustainable livelihoods in practice. London: Earth Scan Publications Limited.
DFID. (1999). Sustainable livelihoods guidance sheet. London: Department for International Development.
Ellis, F. (2000). Rural livelihood and diversity in developing countries. Oxford: Oxford University Press.
Ellis, F., & Biggs, S. (2001). Evolving themes in rural development 1950s-2000s. Development Policy Review, 19(4), 437-448.   https://doi.org/10.1111/1467-7679.00143
Jomehpour, M., & Ahmadi, S. (2011). Effect of tourism on sustainable rural livelihoods (Case study: Baraghan Village – Savojbolagh County). Rural Research, 2(1), 33-63.
Koeberlein, M. (2011). Living from waste: Livelihood of the actors involved in Delhi's recycling economy. Saarbrücken, Germany: Verlag für Entwicklungspolitik.
Lamsal, P., Kumar, K. P., Pant, L., & Atreya, K. (2015). Sustainable livelihoods through conservation of wetland resources: A case of economic benefits from Ghodaghodi Lake, western Nepal. Ecology and Society, 20(1), 10-21. . http://dx.doi.org/10.5751/ES-07172-200110
McDonagh, J., & Bunning, S. (2009). Methodological approach, planning and analysis, field manual for local level land degradation assessment in drylands. Tokyo, Japan: United Nations University.
Morse, S., & McNamara, N. (2013). Sustainable livelihood approach: A critique of theory and practice. Guilford: University of Surrey.
Motiei-Langroudi, H., Ghadiri-Masoom, M., Rezvani, M. R., Nazari, A., & Sahneh, B. (2011). Effect of return migrants to rural residents in improving livelihoods: The case study of Aq Qala Township. Human Geography Quarterly, 78(4), 67-83.
Scoones, I. (1998). Sustainable rural livelihoods: A framework for analysis (IDS Working Paper No. 72). Brighton: Institute of Development Studies.
Serrat, O. (2008). The sustainable livelihoods approach. Manila: Asian Development Bank.
Shen, F. (2009). Tourism and the sustainable livelihoods approach: Application within the Chinese context. Lincoln University.
World Bank. (2008). World development report 2008: Agriculture for development. Washington, DC: World Bank.
Xu, D., Zhang, J., Rasul, G., Liu, S., Xie, F., Cao, M., & Liu, E. (2015). Household livelihood strategies and dependence on agriculture in the mountainous settlements in the Three Gorges Reservoir Area, China. Sustainability, 7(4), 4850-4869.  https://doi.org/10.3390/su7054850
Yan, J., & Zhang, Y. (2011). Livelihood vulnerability assessment of farmers and nomads in eastern ecotone of Tibetan Plateau. In AGU Fall Meeting Abstracts (pp. 31-32).

  • تاریخ دریافت 02 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 22 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1404