جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

مقایسه تطبیقی نمایه های اقلیم گردشگری با اقلیم تعطیلات در استان همدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار اقلیم شناسی، دانشگاه سیدجمال الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران.
2 استادیار آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.22034/gahr.2026.568919.2654
چکیده
کشور ایران به دلیل برخورداری از تنوع اقلیمی و ژئومورفولوژیکی، در ردیف کشورهای مطرح جهان قرار دارد. این گوناگونی کمک شایانی به جذب گردشگر داخلی و خارجی به کشور می‌کند و این مهم، از طریق درک اقلیم گردشگری در هر منطقه امکان‌پذیر است. در پژوهش حاضر برای نیل به این هدف، از دو شاخص اقلیم گردشگری (TCI) و شاخص اقلیمی تعطیلات (HCI) استفاده شد تا با مقایسه تطبیقی آن‌ها، وضعیت اقلیم گردشگری استان همدان مورد بررسی قرار گیرد. در این راستا، از داده‌های اقلیمی 11 ایستگاه همدید استان همدان و ایستگاه‌های مجاور با دست کم 30 سال آمار برای بازه زمانی 34 ساله(1991 تا 2024 میلادی) استفاده شد. این داده‌ها عبارتند از؛ میانگین حداکثر دمای روزانه؛ میانگین دمای روزانه؛ میانگین حداقل رطوبت نسبی؛ میانگین رطوبت نسبی؛ مجموع بارش ماهانه؛ میانگین ساعات آفتابی، میانگین سرعت باد و ابرناکی. نتایج حاکی از این است که در هر دو شاخص، ماه‌های ژوئن، جولای، آگوست و سپتامبر یعنی اواخر بهار و سرتاسر تابستان، مساعدترین زمان برای گردشگری استان همدان است و در این میان، ماه‌های جولای و آگوست(تیر و مرداد) با وضعیت ایده‌آل، در رتبه نخست بهترین زمان گردشگری استان را به خود اختصاص داده‌اند. در مقابل، فصول پاییز و زمستان در استان همدان مصادف با پربادترین، سردترین و پربارش-ترین ماه‌های استان است که شرایط گردشگری را بسیار نامساعد و حتی غیرقابل قبول می‌کند و فقط مناسب گردشگری زمستانه و گردشگری ورزشی می‌باشد. همچنین تحلیل فضایی این دو شاخص در استان همدان نشان داد که نیمه شمالی استان به سبب ارتفاع زیاد، سرمای شدید، بارش برف، ابرناکی و یخبندان زمستانی، مطلوبیت کمتری جهت حضور گردشگران انبوه دارد، اما نیمه جنوبی و مرکزی استان به سبب ارتفاع کمتر، سرمای ملایم‌تر و داشتن شرایط آسایش حرارتی بهتر نسبت به شمال استان، گزینه مناسب‌تری در سفرهای بهاره و تابستانه گردشگران در همدان محسوب می-شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Comparative Comparison of Tourism Climate Index (TCI) with Holiday Climate Index (HCI) in Hamadan Province

نویسندگان English

sayyed mohammad hosseini 1
Alireza Karbalae Daree 2
1 Associate Professor of Climatology, Sayyed Jamaleddin Asadabadi University, Asadabad, Iran
2 Assistant Professor of Climatology, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده English

This diversity greatly contributes to attracting domestic and foreign tourists to the country, and this is possible through understanding the tourism climate in each region. In the present study, to achieve this goal, two tourism climate indices (TCI) and holiday climate index (HCI) were used to examine the tourism climate status of Hamadan province by comparing them. In this regard, climate data from 11 synoptic stations in Hamedan province and nearby stations with at least 30 years of statistics were used for a 34-year period (1991 to 2024). these data include; average daily maximum temperature; average daily temperature; average minimum relative humidity; average relative humidity; total monthly precipitation; average sunshine hours, average wind speed, and cloudiness. The results indicate that in both indicators, the months of June, July, August, and September, i.e., late spring and throughout the summer, are the most favorable times for tourism in Hamedan province and in the meantime, the months of July and August, with ideal conditions, rank first as the best time for tourism in the province. in contrast, the autumn and winter seasons in Hamedan Province coincide with the windiest, coldest, and rainiest months in the province, which makes tourism conditions very unfavorable and even unacceptable and it is only suitable for winter tourism and sports tourism. Also, spatial analysis of these two indicators in Hamedan province showed that the northern half of the province is less desirable for mass tourist presence due to high altitude, severe cold, snowfall, cloudiness, and winter frost. However, the southern and central half of the province is considered a more suitable option for tourists' spring and summer trips to Hamedan due to its lower altitude, milder cold, and better thermal comfort conditions than the north of the province.

کلیدواژه‌ها English

Tourism Climate Index (TCI)
Holiday Climate Index (HCI)
Hamadan Province
1-       اجتماعی، بابک؛ مقتدری، قاسمعلی؛ میرزایی، حمیده(1402)، ارزیابی نقش شاخص­های اقلیمی در توسعه گردشگری با استفاده از تکنیکFuzzy-ANP، مطالعه موردی: استان فارس، فصلنامه برنامه ریزی منطقه ای، شماره 52، 346-333.
2-       احمدی، محمود؛ حسینی، سیداسعد؛ آزادی مبارکی، محمد(1394)، تحلیل و ارزیابی شرایط آسایش انسانی در شهرستان سقز با استفاده از شاخص­های زیست اقلیمی. اولین کنگره بین­المللی زمین، فضا و انرژی پاک، دانشگاه محقق اردبیلی.
3-       جوان، خدیجه(1386)، مقایسه شاخص اقلیم گردشگری و شاخص اقلیمی تعطیلات(مطالعه موردی: ارومیه)، مجله پژوهش­های جغرافی طبیعی، شماره 3، 439-423.
4-       حسینی، سیدمحمد؛ زینالی، بتول؛ فاطمی­نیا، فخری­سادات(1396)، اقلیم­شناسی تورسیم تبریز با تأکید بر شناسایی گونه­های هوا و شاخص TCI، فصلنامه علمی-پژوهشی فضای جغرافیایی، شماره 57، 86-71.
5-       حسینی، سیدمحمد؛ فاطمی­نیا، فخری سادات(1400)، پایش اقلیمی- ماهوارهای شاخص سطح برگ در استان همدان، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 21، 277-259.
6-       حنفی، علی؛ رادسر، محمد؛ پاشاپور، حسین(1402.)، ارزیابی و پهنه بندی تقویم اکوتوریسم منطقه شمال غرب کشور در جهت توسعه فعالیت های گردشگری، مهندسی جغرافیایی سرزمین، شماره 18، 793-810
7-       ساری­صراف، بهروز؛ جلالی، طاهره؛ کمالی­آذین، جلال(1389)، پهنه­بندی کلیماتوریسم منطقه ارسباران با استفاده از شاخص میسزکوفسکی، مجله فضای جغرافیایی، شماره 30، 88-63.
8-       شیخ­الاسلامی، علیرضا؛ میرعنایت، ناهیدالسادات؛ حاجیان، محمدکاظم؛ صفیخانی، مهتاب(1390)، بررسی اقلیم آسایش گردشگری لردگان با استفاده از شاخص TCI، جغرافیا و برنامه­ریزی شهری چشم انداز زاگرس، شماره 10، 67-57.
9-       ضرغام، حمید؛ محمدامینی، صمد(1390). امکانسنجی خوشه گردشگری در شهرستان بندرانزلی، فصلنامه مدیریت مطالعات گردشگری، شماره 14، 123-94.
10-    طیبی، کمیل؛ بابکی، روح­الله؛ جباری، امیر(1386). بررسی رابطه توسعه گردشگری و رشد اقتصادی در ایران(1338 تا 1383)، پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی، شماره 36، 110-83.
11-    عابدی، طوبی، کاظمی­راد، لادن؛ عابدی، رویا(1401)، تعیین تقویم گردشگری با استفاده از شاخص اقلیمی گردشگری و شاخص اقلیمی تعطیلات(مطالعه موردی: آستارا، استان گیلان)، دوفصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری، شماره 19، 276-251.
12-    فرج زاده، حسن؛ سلیقه، محمد؛ علیجانی، بهلول(1395)، کاربرد شاخص اقلیم حرارتی جهانی در ایران از منظر گردشگری، مخاطرات محیط طبیعی، شماره 7، 137-117.
13-    فرج­زاده، منوچهر؛ احمدآبادی، علی(1389)، ارزیابی و پهنه­بندی اقلیم گردشگری ایران با استفاده از شاخص اقلیم گردشگری، مجله پژوهش­های جغرافیای طبیعی، شماره71، 42-31.
14-    نظری علیداش، محمدتقی، فرجی، امین (1404)، تحلیل شاخص­های اقلیم گردشگری شهر خلخال و تأثیر آن بر برنامه ریزی اکوتوریسم، نیوار، شماره 128، 172-158.
15-    همتی، سمیرا؛ تقیلو، علی­اکبر؛ جوان، خدیجه(1403)، تعیین زمان مناسب برای گردشگری در استان آذربایجان غربی با استفاده از شاخص اقلیم تعطیلات HCI،  جغرافیا و روابط انسانی، شماره 3، 37-21.
16-    هوشیار، محمود؛ حسینی، سیداسعد(1402)، ارزیابی زمانی گردشگری شهری در پیرانشهر با استفاده از شاخصهای اقلیمی تعطیلات و اقلیم گردشگری، مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، شماره 3، 106-93.
17-    یاوری، کاظم؛ تقی­زاده، رضا؛ آقایی، مهدیه؛ مصطفوی، سیدمحمدحسن(1389). تاثیر مخارج توریسم بر رشد اقتصادی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلام، نشریه تحقیقات اقتصادی، شماره 91، 249-219.
18-       Amelung, B., Viner, D., (2006), Mediterranean tourism Exploring the Future with the Tourism Climatic Index, Journal of sustainable tourism,14: 349-366.
19-       Bhatt, P.J., Pandya, H.A., Modi, N.R., (2019). A review of possible impacts on tourism by climate change, Research Journal of Science, bioinformatics, pharmaceutical and chemical science, 5(3):93-102.
20-       De Freitas, C., Scott, D., McBoyle, G. (2008). A second generation climate index for tourism (CIT): Specification and verification. Int. J. Biometeorol. 52:399–407.
21-       De Freitas, C.R., (2003). Tourism climatology: evaluating environmental information for decision making and business planning in the recreation and tourism sector, International journal Biometeorology, 48: 45-54.
22-       Guclu, Y., (2010), The Examination of Climate Comfortable Conditions in Terms of Coastal Tourism on the Aegean Region Coastal Belt, Department of Social Studies Educa, 7:24- 41.
23-       Hejazizadeh, Z., Karbalaee, A., Hosseini, S.A. Tabatabaei, S. A. (2019). Comparison of the holiday climate index (HCI) and the tourism climate index (TCI) in desert regions and Makran coasts of Iran. Arabian Journal of Geosciences, 12: 803-820.
24-       Lewis, B.D., Howard, S., Moore, W., (2009), Climate Change and Tourism Features in the Caribbean, University of the West Indies, 26:1-39.
25-       Matzarakis, A., (2001). Heat stress in Greece. International Journal of Biometeorology, 41:34–39.
26-       Mazzarano, M, Gulluccio, Giulia, Borghesi, S, (2024). Italian urban tourism predictions using the holiday Climate Index. Tourism Economics. https://doi.org/10.1177/13548166241277858.
27-       Mendez, P., Terrasa –Soler, J., Torres- Pena., CH, Guzman-Gonzalez, P., Rodriguez, S. A., Seguinot, T. (2014), Tourism and climate condition in sanjuan, Puerto Rico, 2000-2010. Ecology and Society, 19(2): 11-18
28-       Mieczkowski, Z., (1985). The tourism climatic index: a method of evaluating world climates for tourism. Canadian Geographer, 29: 220-233.
29-       Scott, D., McBoyle, G, Schwartzentrube, M., (2004), Climate Change and the Distribution of Climatic Resources for Tourism in North America, Climate Research, 27: 105-117.
Ullah, N, Chao, L, Ullah Khan, T, Lun Sai, W, Yazhuo, Z, Ahmad Khan, I, Azher Hassan, M, Hu, Yike, (2024). Insights into climate change dynamics: A tourism climate index-based evaluation of Gilgit-Baltistan, Pakistan. Heliyon.

  • تاریخ دریافت 05 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 16 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 16 آذر 1404