جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

بررسی عوامل موثر بر نابرابری توزیع خدمات شهری در محلات زاهدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم اجتماعی ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
2 دانشگاه سیستان و بلوچستان
3 گروه آموزشی علوم اجتماعی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان ،شهر زاهدان، ایران
10.22034/gahr.2026.573839.2675
چکیده
این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر نابرابری در توزیع خدمات شهری در محلات شهر زاهدان انجام شده است. مطالعه حاضر نشان می‌دهد که توزیع خدمات شهری در زاهدان از وضعیت متعادل و عادلانه‌ای برخوردار نبوده و شکاف عمیقی بین محلات برخوردار و محروم وجود دارد. به‌طوری که برخی مناطق از امتیاز بالایی برخوردارند، در حالی که مناطق دیگر با محرومیت شدیدی مواجه هستند.یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که مهم‌ترین عوامل این نابرابری در سه دسته کلی قابل‌دسته‌بندی هستند:

۱. عوامل مدیریتی و برنامه‌ریزی: شامل ضعف در نظام مدیریت یکپارچه شهری، تخصیص نامتناسب بودجه، فقدان برنامه‌ریزی راهبردی و اولویت‌بندی پروژه‌ها بر اساس ملاحظات سیاسی و نمایشی.

۲. عوامل کالبدی-فضایی: مانند رشد سریع و بی‌رویه جمعیت، گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی، پراکندگی جغرافیایی محلات و تمرکز خدمات در نقاط خاص شهر.

۳. عوامل اجتماعی-اقتصادی: از جمله فقر اقتصادی، سطح پایین تحصیلات، بافت قومیتی متنوع و نابرابری در سرمایه اجتماعی.

این پژوهش با بهره‌گیری از روش‌شناسی ترکیبی (کمی و کیفی) و با استفاده از ابزارهای پرسشنامه، مصاحبه و تحلیل‌های آماری، به بررسی وضعیت موجود و رابطه بین متغیرها پرداخته است. نتایج نه‌تنها عمق محرومیت در محلات حاشیه‌ای را تأیید می‌کند، بلکه نشان می‌دهد که تداوم این نابرابری، تهدیدی جدی برای عدالت اجتماعی، امنیت ملی، سلامت عمومی و پایداری شهری در زاهدان محسوب می‌شود. در پایان، راهبردهایی کاربردی نظیر اصلاح نظام تخصیص بودجه بر اساس شاخص‌های محرومیت، تقویت مشارکت مردمی، توانمندسازی اجتماعی و اجرای پروژه‌های زیرساختی هدفمند در محلات کم‌برخوردار ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigating the factors affecting the inequality of distribution of urban services in Zahedan neighborhoods

نویسندگان English

hossein Ebrahim Zadeh Asmin 1
Mahdi Shafiei 2
Fatemeh Edalat khahi 3
Bahareh Barzkar 3
1 Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
2 University of sistan and baluchestan
3 Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده English

abstract this research aimed to identify and analyze the factors affecting inequality in distribution of urban services in zahedan city . the present study shows that the distribution of urban services in zahedan is not fair and fair and there is a deep gap between the deprived and deprived neighborhoods . so that some areas have high scores , while other areas face severe privation . the results indicate that the most important factors of this inequality are in three categories

1-management and planning factors : weakness in integrated urban management system , budget deficit , lack of strategic planning and prioritization of projects based on political and dramatic considerations .

2- physical - spatial factors such as rapid population growth , expansion of informal settlements , geographical distribution of neighborhoods and concentration of services in specific areas of the city .

3- socioeconomic factors : economic poverty , low level of education , diverse ethnic texture and inequality in social capital .

this research is based on a combination methodology ( quantitative and qualitative ) and by using questionnaire , interview and statistical analysis , the present situation and relationship between variables have been studied . the results not only confirm the depth of deprivation in the marginal localities but also shows that the continuation of this inequality poses a serious threat to social justice , national security , public health and urban sustainability in zahedan . at the end , practical strategies such as reform of budget allocation based on exclusion criteria , strengthening of public participation , social empowerment and implementation of targeted infrastructural projects in neighborhoods are presented .

کلیدواژه‌ها English

spatial justice
urban services distribution
urban inequality
zahedan
management factors
پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت‌الله؛ کلانتری، خلیل (۱۳۹۵). تحلیلی بر عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری با استفاده از مدل AHP. مطالعات جغرافیایی، ۱۲(۴۵)، ۲۳-۵۶.
۲. تقوایی، مسعود؛ صفاری، امید؛ رضویان، محمدتقی (۱۳۹۲). تحلیل نابرابری‌های ناحیه‌ای در توزیع خدمات شهری با استفاده از تکنیک‌های تاپسیس و ویکور. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۱۳(۲۸)، ۱۲-۳۴.
۳. حاجی‌پور، خلیل؛ توفیقی، یاسر (۱۳۹۸). سنجش سطح برخورداری محلات شهری از خدمات عمومی با رویکرد توسعه پایدار. تحقیقات جغرافیایی، ۳۴(۲)، ۷۸-۱۰۱.
۴. رفیعی، هادی؛ موسوی، سید محمد (۱۳۹۶). بررسی توزیع فضایی خدمات شهری و ارتباط آن با امنیت اجتماعی در شهرهای مرزی. مطالعات شهری، ۷(۲۵)، ۴۵-۶۷.
۵. زبردست، اسفندیار؛ حبیبی، کیومرث؛ مردوخی، محمد (۱۳۹۰). تحلیلی بر عدالت فضایی در توزیع کاربری‌های خدماتی با استفاده از GIS. هنرهای زیبا، ۱۶(۴۱)، ۳۴-۵۲.
۶. عسگری، علی؛ رضویان، محمدتقی (۱۳۹۳). سنجش و ارزیابی عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره. جغرافیا و توسعه، ۱۲(۳۵)، ۱-۲۰.
۷. مقیمی، سید هادی؛ صفاری، امید (۱۳۹۷). تحلیل فضایی عدالت در توزیع خدمات شهری با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۱۸(۵۱)، ۷۸-۹۶.
8-Harvey, D. (1973). Social Justice and the City. University of Georgia Press.
9-Lynch, K. (1981). A Theory of Good City Form. MIT Press.
10-Tsou, K. W., Ko, Y. T., & Hsueh, Y. L. (2017). "Evaluating the accessibility and equality of urban park distribution". Journal of Urban Planning and Development, 143(2), 1-12.
11-Wu, J., Chen, H., Wang, H., & He, Q. (2021). "Spatial inequality of public services in Chinese cities". Habitat International, 118, 1-15.
12-Fainstein, S. S. (2010). The Just City. Cornell University Press.
13-Habermas, J. (1981). The Theory of Communicative Action. Beacon Press.
14-Christaller, W. (1933). Central Places in Southern Germany. Prentice Hall.
15-Park, R. E., & Burgess, E. W. (1925). The City. University of Chicago Press.
16.سازمان برنامه و بودجه استان سیستان و بلوچستان (۱۴۰۰). گزارش تحلیلی وضعیت توسعه شهری در استان.
۱۷. شهرداری زاهدان (۱۳۹۹). گزارش عملکرد سالیانه شهرداری زاهدان.
۱۸. مرکز آمار ایران (۱۳۹۵). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن

  • تاریخ دریافت 15 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 08 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 14 بهمن 1404