جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

نقش آمایش سرزمین در کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای و تقویت عدالت فضایی در استان زنجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیت علمی دانشگاه تبریز گروه ژئومورفولوژی
2 دانشگاه تبریز - دانشجو دکتری
10.22034/gahr.2026.572547.2671
چکیده
عدالت فضایی به حاکمیت شرایطی اشاره دارد که در آن، منابع، مزایا، قدرت و ثروت جامعه از توزیع متوازنی برخوردار باشند. تجلی این امر را می‌توان در توزیع نسبی متوازن شاخص‌های توسعه در مقیاس‌های ملی و محلی مشاهده کرد. هدف پژوهش حاضر ، کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای و تقویت عدالت فضایی در استان زنجان با استفاده از آمایش سرزمین می‌باشد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و به لحاظ ماهیت گردآوری اطلاعات توصیفی ‌ـ تحلیلی می‌باشد و با استناد به مطالعات و بررسی‌های اسنادی ‌ـ میدانی در رابطه با موضوع و هدف تحقیق از 28 زیر معیار بهره گرفته شده است. جهت تحلیل، داده‌ها استانداردسازی شده و برای وزن دهی هریک از شاخص‌ها از روش آنتروپی شانون استفاده شده است. سپس با استفاده از مدل الکتره، عدالت فضایی برای هریک از شهرستان‌های استان زنجان رتبه‌بندی شده است. نتایج حاصل از این پژوهش، گویای آن است به ترتیب شهرستان‌های ابهر، خرمدره و ماهنشان برخوردارترین و شهرستان‌های طارم ، سلطانیه و خدابنده غیر برخوردارترین شهرستان‌ها شناخته شده‌اند. شهرستان‌هایی از قبیل زنجان و ایجرود در مقایسه با شهرستان‌های برخوردار استان همواره زیر حد توسعه‌یافتگی از لحاظ مؤلفه‌های عدالت فضایی هستند، طوری که در زمره‌ی شهرستان‌های غیر برخوردار درآمده‌اند. شهرستان زنجان با توجه به رشد بالای جمعیت و عدم تطابق رشد شاخص‌های عدالت فضایی با رشد جمعیت به‌عنوان یکی از غیر برخوردارترین شهرستان شناسایی شد. با توجه به نقش مرکزیت این شهرستان در استان زنجان لازم است برنامه‌ریزی‌های لازم در این خصوص انجام پذیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The role of land planning in reducing regional inequalities and strengthening spatial justice in Zanjan Province

نویسندگان English

Asadullah Hijazi 1
saye habibzadeh 2
1 Faculty member, University of Tabriz, Department of Geomorphology
2 University of Tabriz - PhD Student
چکیده English

Spatial justice refers to the rule of conditions in which resources, benefits, power, and wealth of society are distributed in a balanced manner. This can be seen in the relatively balanced distribution of development indicators at national and local scales. The aim of the present study is to reduce regional inequalities and strengthen spatial justice in Zanjan province using land planning. This study is applied in terms of its purpose and descriptive-analytical in terms of its nature of collecting information, and 28 sub-criteria have been used based on documentary-field studies and surveys in relation to the subject and purpose of the research. For analysis, the data were standardized and the Shannon entropy method was used to weight each of the indicators. Then, using the Electra model, spatial justice was ranked for each of the cities of Zanjan province. The results of this study indicate that Abhar, Khorramdareh and Mahneshan counties are the most prosperous and Tarom, Soltanieh and Khodabandeh counties are the least prosperous. Counties such as Zanjan and Ejrud are always below the development threshold in terms of spatial justice components compared to the prosperous counties of the province, so that they are classified as disadvantaged counties. Zanjan county was identified as one of the most disadvantaged counties due to its high population growth and the mismatch between the growth of spatial justice indicators and population growth. Given the central role of this county in Zanjan province, it is necessary to make the necessary plans in this regard.

کلیدواژه‌ها English

Spatial justice
land planning
Electra
Zanjan
- آرامی، حسین (1395)، آمایش سرزمین تحلیل پیشینه عملیاتی و تجربیات ایران، ، سلسله تک نگاشت های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ، نشر الگوی پیشرفت وابسته به مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت تهران.
- استانداری زنجان . (1398)، طرح جامع آمایش سرزمین استان زنجان.
- افتخاری، رکن الدین، عبدالرضا (1395)، بایسته های نظری توسعه متوازن منطقه ای ایران ، همایش ملی الگوی توسعه پایدار و متوازن منطقه ای وزارت کشور ، تهران.
- امانپور، سعید، رمضانپور، خاطره ، رضوی، سیده معصومه، محقق، زهرا (1399)، سنجش و ارز یابی نابرابری مناطق شهری در برخورداری از شاخصهای ترکیبی توسعه؛ مطالعه موردی: کالنشهر اهواز، مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقهای، 1 (2)، 48-6.
- پور طاهری، مهدی. (1396)، کاربردهای روش‌های تصمیم‌گیری چند شاخصه در جغرافیا. ناشر سازمان سمت، چاپ ششم، تهران، ایران.
- توکلی، مرتضی، ابراهیمی، آرام ، حمیدی تهرانی، سمیرا (1397)، تحلیل الگوی منطقه بندی آمایش سرزمین در ایران از پسا مشروطه تا به حال، نشریه برنامه ریزی و آمایش فضا ، 22(1) ، 179- 147.
- جوزی، سید علی ، پوراصغر سنگاچین، فرزام، ایرانخواهی، مهدی، کاظمی مقدم، فاطمه (1398)، مبانی آمایش سرزمین و برنامه ریزی منطقه ای، 9(34)، 38-37.
- حکمت نیا، حسن؛ موسوی، میر نجف. (1385)، کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، انتشارات آزادپیما، چاپ اول، تهران.
- روستایی ، شهریور ، علیزاده یولاری، شیوا (1399)، سنجش عدالت فضایی خدمات عمومی در بین شهرستانهای استان آذربایجان غربی، شریه علمی جغرافیا و برنامهریزی، 42(71) ، 171- 151.
- روستایی، شهریور؛ بابایی، الی ناز؛ کاملیفر، زهرا (1392)، ارزیابی عددالت فضدایی در پدراکنش خدمات شهری مطالعه موردی کالانشهر تبریز» ، مجله آمایش جغرافیهایی فضها ، 3(10) ، 100-80
- سازمان برنامه و بودجه کشور. (1400)، شاخص های توسعه منطقه ای و جینی ، انتشارات سازمان برنامه و بودجه.
- ساسان پور، فرزانه، حیدری، سامان، پیری، اسماعیل، و احمدی، باقر. (1397)،  تحلیل عدالت فضایی در استان کرمان. مطالعه موردی: بخش شبکههای ارتباطی استان کرمان. آمایش جغرافیایی فضا، 8(30)، 1-18.
- سرشماری نفوس و مسکن. (1395)، مرکز آمار ایران.
- شیخی، احمد رضا، عباس سورکی، فاطمه ،(1402)، بررسی توزیع و عدالت فضایی با تأکید بر ویژگی های کالبدی شهر اهواز، پژوهش های جغرافیای اقتصادی، 6(21)، 84-70
- غفاری فرد، محمد، رضایی، اسلام الدین، و هومان، احمد. (1398)،  سنجش عدالت فضایی شهرستان های استان های منطقه 9 آمایش سرزمین (خراسان بزرگ) براساس شاخص های قانون استفاده متوازن کشور. مطالعات فرهنگی-اجتماعی خراسان، 14(2 )، 103-126.
- قادری حاجت، مصطفی، و آفتابی، زکیه. (1398)، تحلیل فقر از منظر عدالت فضایی مطالعه موردی: استان های شمالی ایران. جغرافیا و توسعه، 17(57 )، 95-110.
- قادری حاجت، مصطفی، و حافظ نیا، محمدرضا. (1397)،  راهکارهای دستیابی به عدالت فضایی در ایران. پژوهشهای جغرافیای سیاسی، 31 (9) ، 25-57.
- کرمی، تاجالدین(1390)، نابرابری فضایی در فرآیند گسترش کالبدی شهر؛ مطالعه مورد: شهر تهران، رساله دکتری دانشگاه تربیت معلم(خوارزمی(.
- کهکی ، فاطمه سادات (1401)، آسیب شناسی نظام آمایش سرزمین در ایران، پایانامه کارشناسی ارشد ،گروه جغرافیا ، دانشگاه تهران.
- محمد امین پور ، فرشته (1401)، سنجش نابرابریهای فضایی در محلات شهر اشنویه با رویکرد عدالت فضایی، دانشگاه اشنویه.
- مرکز آمار ایران. (1400)، مرکز آمار نیروی کار و بیکاری استانی.
- موحد، علی، آهار، حسن، منوچهری میاندوآب، ایوب، قیصری، حدیثه، و بزرگ زاده، عبدالباسط. (1401)، تحلیل پایداری محلات شهری با تاکید بر عدالت فضایی-اجتماعی نمونه موردی: شهر مراغه. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 22(65 )، 345-365.
- نامداراردکانی، محمدجعفر، شکور، علی، و خرم بخت، احمدعلی. (1401)؛ شهر و عدالت فضایی؛ تحلیلی بر پراکنش شاخص های توسعه پایدار در عدالت فضایی شهر: مطالعه موردی مناطق شهر شیراز. جغرافیا و مطالعات محیطی، 11(43 )، 142-160.
-  Angotti, T. (2022). Exploring urban land use and inequality: Evidence from Latin American metropolises. Latin American Perspectives, 40(2), 5-20.
- Byrne, J., & MacCallum, D. (2020). Spatial planning for justice in the United States. Planning Across Borders in a Climate of Change, 189-204.
- La Rosa, D., & Pappalardo, V. (2020). Planning for spatial equity-A performance based approach for sustainable urban drainage systems. Sustainable Cities and Society, 53, 101885.
- Brad, Jackob (2017). Poverty and Deprivation. Intelligence Bulletin Journal. 30(12), 31-65.
- Chiaka, J. C., & Zhen, L. (2019). Regional inequalities and land use policies in sub-Saharan Africa addressed by Africa Review (Nigeria and Kenya). Sustainability, 13(15), 80-102.
- Fainstein, S. S. (2018). Spatial justice and planning. Readings in planning theory, 4, 258-272.
- Mihalopoulos, A. Philippopoulos. (2014). The Movement of Spatial Justice.
- Webb, B., & Potts, R. (2024). Taylor et al. (2024), Using digital tools in spatial planning. International Planning Studies, 30(4), 528-551.
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 34
تابستان 1405
صفحه 256-274

  • تاریخ دریافت 08 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 14 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 19 بهمن 1404