جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

بررسی و تحلیل عوامل تاثیرگذار بر رفتار زیست محیط گرایانه حاشیه نشینان شهر اهواز (مطالعه موردی؛ کوی سیاحی)

نوع مقاله : پایان نامه و رساله

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 دانشیارگروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
3 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
4 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
10.22034/gahr.2026.566737.2641
چکیده
محیط زیست به مثابه ی بستر زندگی انسان و تمام موجودات دیگر گذشته، امروز و آینده، از اهمیت ویژه ای برخوردار است و از عوامل مختلفی تأثیر می پذیرد که یکی از مهمترین آنها، رفتارهای زیست محیطی است. پژوهش حاضربا هداف بررسی و تحلیل عوامل تاثیرگذار بر رفتار زیست محیط گرایانه حاشیه نشینان شهر اهواز (مطالعه موردی؛ کوی سیاحی) انجام شد.بنا به ماهیت موضوع و اهدافی که برای آن پیش بینی شده، از نوع توصیفی- تحلیلی واز نظر هدف در زمره پژوهش های نظری و کاربردی است. جامعه آماری10441 نفرجمعیت ساکن در منطقه محله کوی سیاحی اهواز و حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران370 نفر است.به منظور تحلیل داده ها از نرم افزارهای آماری،SPSS وExcel. استفاده شده است.یافته‌های تحلیلی نشان می‌دهد.فرضیه اول: سرمایه اجتماعی بالا (اعتماد، مشارکت و شبکه‌های ارتباطی) پیش‌بینی‌کننده مثبت و معناداری برای رفتارهای زیست‌محیطی است و مدل رگرسیون نشان‌دهنده توضیح ۷۲ درصدی تغییرات رفتارهای زیست‌محیطی توسط این متغیرها است. فرضیه دوم: روایت‌های فرهنگی و مذهبی بومی رابطه مثبت و بسیار قوی و معناداری با رفتارهای زیست‌محیطی دارند و نقش مؤثری در شکل‌گیری و تقویت این رفتارها ایفا می‌کنند. این نتایج اهمیت توجه به عوامل اجتماعی و فرهنگی در افزایش رفتارهای زیست‌محیطی در ساکنان محله کوی سیاحی را به طور جامع نشان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination and Analysis of the Factors Influencing the Environmentally Responsible Behavior of the Marginalized Residents of Ahvaz City (Case Study: Siahayi Neighborhood)

نویسندگان English

zahra jalali 1
Majjed Goodarzi 2
ali shojaian 3
zahra soltani 4
1 Master's degree in Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
4 Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

The environment, as the fundamental basis of life for humans and all other living beings across generations, holds paramount importance. Its condition is influenced by various factors, with environmentally responsible behaviors being a critical determinant. This study investigates the factors influencing pro-environmental behaviors among marginalized residents in the Siahayi neighborhood of Ahvaz. Employing a descriptive-analytical approach, this research is both theoretical and applied in its objectives. The statistical population comprises 10,441 residents of the Siahayi neighborhood in Ahvaz, from which a sample of 370 individuals was determined using Cochran’s formula. Data analysis was conducted using SPSS and Excel. The findings indicate the following: First, higher levels of social capital (trust, participation, and communication networks) positively and significantly predict pro-environmental behaviors; the regression model explains 72% of the variance in pro-environmental behaviors through these variables. Second, indigenous cultural and religious narratives exhibit a strong, positive, and significant relationship with pro-environmental behaviors, playing a crucial role in shaping and reinforcing these behaviors. These findings underscore the importance of considering socio-cultural factors when seeking to enhance pro-environmental behaviors within marginalized communities, particularly in the Siahayi neighborhood

کلیدواژه‌ها English

Behavior
Environmental
Marginalized residents
Ahvaz City
Kouyeh Siahayi
آقاجانی، حسنعلی، سنایی، مجید و مختاری، شهره(۱۳۹۸) بررسی عوامل مؤثر بر ارتقاء فرهنگ شهروندی ساکنین سکونتگاه‌های حاشیه شهرها (مطالعه موردی: محله جعفرآباد کرمانشاه)، فصلنامه پژوهش‌های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی، شماره بیستم، تابستان، صفحات ۱۷۹-۲۰۴
آقایاری هیر، توکل، علیزاده اقدام، محمد باقر، و هنرور، حسین (۱۳۹۵) بررسی رابطه سواد زیست‌محیطی و مصرف مسئولانه و پایدار (مطالعه موردی: شهروندان ارومیه) ، فصلنامه آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، سال پنجم، شماره ۱، آذرماه،صفحات65-53
اسدی، معصومه و مهرابی، محبوبه (۱۳۹۷) بررسی عوامل جغرافیایی و اجتماعی مؤثر بر رفتارهای زیست‌محیطی شهروندان بندرعباس، پژوهشنامه فرهنگی هرمزگان، شماره ۱۵، بهار و تابستان، صفحات ۱۱۸ تا ۱۳۴.
خوشفر، غلامرضا؛ صالحی، صادق؛ وصال، زینب و عباس‌زاده، محمدرضا (1394). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر آگاهی زیست‌محیطی روستاییان، پژوهش‌های روستایی، سال ششم، شماره 1، صفحات 137-158.
دسترس، فرناز و خواجه‌نوری، بیژن(۱۳۹۸) بررسی روابط بین عوامل جامعه‌شناختی و رفتار زیست محیطی شهروندان شهر شیراز، جامعه‌شناسی کاربردی، دوره ۳۰، شماره ۴، شماره پیاپی ۷۶، دی‌ماه، صفحات ۳۵-۵۸
احمدیان، داریوش و حقیقتیان، منصور(۱۳۹۵) تحلیل جامعه‌شناختی نقش عوامل فرهنگی بر رفتارهای زیست‌محیطی شهری (مطالعه موردی شهروندان شهر کرمانشاه)، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دوره ۶، شماره ۱۸، صفحات ۵۱-۷۶
دسترس، فرناز و خواجه‌نوری، بیژن(۱۳۹۸) بررسی روابط بین عوامل جامعه‌شناختی و رفتار زیست محیطی شهروندان شهر شیراز، جامعه‌شناسی کاربردی، دوره ۳۰، شماره ۴، شماره پیاپی ۷۶، دی‌ماه، صفحات ۳۵-۵۸
سپهوند، هادی (1403) تحلیل سازوکارهای مؤثر بر رفتار زیست‌محیطی دانش‌آموزان روستایی شهرستان ازنا، پایان‌نامه کارشناسی ارشد توسعه روستایی، به راهنمایی دکتر سعید غلامرضایی و دکتر فاطمه رحیمی، فیض‌آباد، دانشگاه لرستان.
سرخوش، آیت، فتاحی معصوم، سیده سارا، شیرمحمدی، علی، و شکوفه، ایمان (1403) بررسی اثرات مستقیم حاشیه‌نشینی بر افزایش آلودگی‌های زیست‌محیطی، اولین همایش حاشیه شهر مشهد (شناسایی مشکلات و ارائه راهکارها).
سهراب‌زاده، مهران، و رضوانی، زهره (1400) فراتر از مقالات: پژوهشی در مورد عوامل مؤثر بر شکل‌گیری حاشیه‌نشینی و پیامدهای آن در دوره (1398-1388) ، مطالعات جامعه‌شناسی شهری، جلد 11، شماره 39، تابستان، صفحات 1-28.
شب افروزان، صغری، مطیعی حق شناس، نادر و عزیزخانی، اقباله (1402) فراتحلیل عوامل مؤثر بر رفتارهای محیطی شهروندان ایرانی، مجله اخلاق زیستی، دوره 14، شماره 39، صفحات 10-1.
صالحی، صادق و امامقلی لقمان (۱۳۹۵) «نقش هنجارهای فردی و اجتماعی در شکل‌گیری رفتارهای طرفدار محیط زیست»، مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، جلد ۵، شماره ۱، بهار
عباسی بایگی، سعید (1403) بررسی عوامل روانشناختی مؤثر بر شکل‌گیری رفتار سازگار با محیط زیست در دانشجویان (مطالعه موردی: دانشگاه فردوسی مشهد) ، پایان‌نامه کارشناسی ارشد اقتصاد کشاورزی، به راهنمایی دکتر محمود دانشور کاخکی و دکتر علی فیروز زارع، دانشگاه فردوسی مشهد
عقیلی، سید محمود، خوشفر، غلامرضا و صالحی، صادق (۱۳۸۸) سرمایه اجتماعی و رفتارهای مسئولانه زیست‌محیطی در شمال ایران (مطالعه موردی: استان‌های گیلان، مازندران و گلستان) ، فصلنامه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، جلد ۱۶، شماره ۱، صفحات250-236
فاضلی، محمد (۱۳۸۳)مصرف و سبک زندگی، قم: صبح صادق
فرهادیان بابادی، فرزانه، محسنی، علیرضا و ازکیا، مصطفی(۱۴۰۲) بررسی رفتار زیست‌محیطی با تاکید بر سبک زندگی مصرف‌گرایی مادی (شهروندان شهر تهران)، تغییرات اجتماعی-فرهنگی، دوره ۲۰، شماره ۱، بهار، صفحات ۱۲۹-۱۵۴
فرهمند المیرا، قدوسی، جمال(۱۳۹۲) بررسی تحقیقات انجام شده در زمینه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست پارک‌های شهری در ایران، فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره ۲۷
کریمی، سعید و علی توکلی، فاطمه(۱۴۰۱) بررسی نقش دانش زیست محیطی در شکل گیری رفتار محیط زیست‌گرایانه زنان تسهیلگر روستایی سازمان جهاد کشاورزی استان قم، روستا و توسعه، شماره ۹۸، سال ۲۵، تابستان، صفحات ۱۱۱-۱۳۱
کریمی، سعید(۱۳۹۶) رابطه دانش محیط زیستی با رفتار محیط زیست‌گرایانه دانشجویان کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا: نقش میانجیگری نگرش محیط زیستی، فصلنامه آموزش زیست و توسعه پایدار، شماره ۲، سال ۶، زمستان، صفحات ۷۷۷-۱۰۰۰
گلکار، فروغ و فرهمند، علیرضا(۱۳۸۹) آلودگی‌های محیط زیست، تهران: انتشارات ماندگار
گودرزی،مجید(1403) سنجش تطبیقی وضعیت سرزندگی شهری در محلات منطقه 2 کلانشهر اهواز، مجله جغرافیا و روابط انسانی،دوره7،شماره 1(پیاپی25)،تیر ماه،صفحات 608-593
مقصودی،آزیتا و ملکی،سعید(1403) بررسی و تحلیل عوامل اثرگذار بر میزان تمایل شهروندان به استفاده از پل های عابر پیاده شهر اهواز،مجله جغرافیا و روابط انسانی،دوره7،شماره 3(پیاپی27)،دی ماه،صفحات 472-455
ملکی،سعید و پاژنگی،الهام(1403)ارزیابی اصول شهرسازی نوین با استفاده از مدل های EDAS و BWM در شهر اهواز، مجله جغرافیا و روابط انسانی،دوره7،شماره 2(پیاپی26)،مهر ماه،صفحات 357-353
موسوی، سیدعلی (۱۳۹۷) بازشناسی تطبیقی رفتارهای زیست محیطی در شهر اهواز (مطالعه موردی محلات کیان‌آباد و کیان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی دکتر مصطفی محمدی ده چشمه، دانشگاه شهید چمران
Cheraghi-Sohi, S., Panagioti, M., White, G. D., Giles, S., Riste, L., Kirk, S., Ong, B. N., Poppleton, A., Campbell, A., & Sanders, C. (2020). Patient safety in marginalised groups: A narrative scoping review. International Journal for Equity in Health, 19(1), 26. https://doi.org/10.1186/s12939-019-1103-2
Kollmuss, A., & Agyeman, J. (2002). Mind the gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior? Journal of Environmental Education Research, 8(3), 239–260.
Krajhanzl, J. (2010). Environment and proenvironmental behavior. School and Health, 21, 251–274.
Russell, J. S., Hickson, D. A., Timmins, L., & Duncan, D. T. (2021). Higher rates of low socioeconomic status, marginalization, and stress in Black transgender women compared to Black cisgender MSM in the MARI study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(4), 2183.
Shen, J., Wang, S., & Wang, Y. (2024). Environmental inequality in peri-urban areas: A case study of Huangpu District, Guangzhou City. Land, 13(5), 703.
Sujaritpong, S. (2025). Factors influencing wastewater management performance: Case study of housing estates in suburban Bangkok, Thailand. Journal of Environmental Management, 90(1), 455–465
دوره 8، شماره 4 - شماره پیاپی 32
زمستان 1404
صفحه 1162-1178

  • تاریخ دریافت 25 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 29 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 06 اسفند 1404