جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ارزیابی پیامدهای ژئوپلیتیکی حضور پناهندگان و تبعات امنیتی آن ( مطالعه موردی: مقایسه تطبیقی دو استان کرمانشاه و خراسان رضوی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه پیام نور، روانسر، ایران
3 دانشگاه تهران
10.22034/gahr.2026.578567.2695
چکیده
مهاجرت و پناهندگی موضوعی جهانی است که تبعات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی برای جامعه مقصد و مهاجران دارد. این پژوهش ورود، خروج و حضور اتباع عراقی و افغانی در استان‌های خراسان‌رضوی و کرمانشاه را بررسی می‌کند. داده‌ها شامل منابع کتابخانه‌ای و پرسشنامه میدانی از ۲۰ کارشناس و ۲۴۲ شهروند بود. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با استفاده از استدلال استقرایی و آزمون تی‌مستقل است. نتایج نشان داد اتباع عراقی عمدتاً در دو دوره وارد ایران شده و پس از بازگشت به کشور خود، جمعیت محدود در کرمانشاه ذوب شده‌اند؛ در حالی که در خراسان رضوی، اتباع افغانی در چهار دوره به‌طور تدریجی وارد شده و در شهرها و مهمان‌شهرها سکونت یافته‌اند. آزمون تی‌مستقل تفاوت معناداری در تأثیر اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی-سیاسی اتباع بین دو استان نشان داد (p<0.05)، به‌طوری که تأثیرات در خراسان رضوی چشمگیرتر است. علل این تفاوت‌ها شامل پایان پناهندگی اتباع عراقی، محدودیت سکونت افغانی‌ها در کرمانشاه و حل شدن جمعیت عراقی در جامعه محلی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Assessing the Geopolitical Implications of Refugee Presence and Its Security Consequences (Case Study: A Comparative Analysis of Kermanshah and Razavi Khorasan Provinces)

نویسندگان English

Mohammad Raoof Heidari Far 1
Elham Zareie 2
Bahman Mohammadi 3
1 Geography, Social Science, Payame Noor University, Tehran Iran
2 ,Payam e Noor
3 TEHRAN UNIVERSITY
چکیده English

Abstract

Migration and asylum are global phenomena with economic, social, cultural, and security implications for both host societies and migrants. This study examines the entry, exit, and presence of Iraqi and Afghan nationals in Razavi Khorasan and Kermanshah provinces. Data were collected from library sources and a field questionnaire involving 20 experts and 242 citizens. The research employs a descriptive-analytical method with inductive reasoning and independent t-tests. Results indicate that Iraqi nationals primarily entered Iran in two waves and, after returning to their home country, a small population in Kermanshah assimilated into the local society. In contrast, Afghan nationals gradually entered Razavi Khorasan in four waves and settled in cities and guest towns. Independent t-tests revealed significant differences in the economic, social, cultural, and socio-political-security impacts of migrants between the two provinces (p<0.05), with impacts being more pronounced in Razavi Khorasan. These differences are attributed to the end of Iraqi asylum, residency restrictions for Afghans in Kermanshah, and the assimilation of Iraqis into the local population.

کلیدواژه‌ها English

Geopolitics
Migration
Security
REFUGE
KERMANSHAH
·       اخلاقی، آمنه، یوسفی، علی، صدیق اورعی ،غلامرضا، 1393؛ دلایل جدایی گزینی مهاجرین افغانستانی در محله گلشهر مشهد، دومین کنفرانس جامعه شناسی و علوم اجتماعی.
·       ادواری ،کوثر، یزدان فام، مجید، 1387؛ مطالعات راهبردی، شماره 29، فصلنامه مطالعات رفتار سازمانی، سال 5، شماره 1، ص 17-1.
·       ایمان، محمد تقی، 1369؛ مهاجرت در کشورهای جهان سوم، نظریات تحقیقات و وارائه چارچوب، نشریه زبان و ادبیات ، دانشگاه کرمان.
·       آرام ،یدالله ؛ 1395؛ تحلیل الگوهای مهاجرت در مناطق مرزی با تاکید بر امنیت و آمایش سرزمین (مطالعه موردی: شهرستان بانه)، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی ،واحد تهران مرکزی، 206ص.
·       آزاد، مصطفی؛ 1397؛ بحران آوارگان در اروپا و تبعات سیاسی- اقتصادی و امنیتی آن بر قاره سبز، پاین نامه کارشناسی ارشد رشته علوم سیاسی ،دانشگاه پیام نور، مرکز تهران غرب، ص 85.
·       بخشی ،احمد، 1392؛ بررسی علل و جودی قاچاق کالا، سوخت و مداد مخدر در بین ایران و افغانستان و تاثیرآن بر امنیت خراسان جنوبی ،همایش ملی خراسان جنوبی ،نظم و امنیت ، دانشگاه بیرجند.
·       بهزادی ،فهیمه، 1400؛ بتعات قدرت یابی طالبان بر امنیت اقتصادی ایران ،https://imobs.ir/publication/show.
·       بیگ زاده، ابراهیم، 1391؛ حقوق سازمانهای بین المللی، چاپ 2،  انتشارات مجد.
·       تقوی ، نعمت الله، 1387؛ مهاجرت های روستا شهری ،انتشارات سمت.
·       توسلی ،منوچهر ،پورمراد، روئیا؛ 1396؛ اصل وحدت تابعیت زوجین در حقوق ایران، بریتانیا و کنوانسیون های بین المللی، حقوق خصوصی ،دوره 6، شماره 20، صص 33-9.
·       جعفری راد، خداداد ، 1400, حقوق پناهندگاندر اسناد بین الملل، فصلنامه بین المللی قانون یار، دوره 5 ،شماره 17، صص 663-645.
·       حاتمی ،محمد رضا،  1400؛ سیاست گذاری مطلوب مهاجرت و حضور مهاجرین افغان در جمهوری اسلامی ایرانف پژوهشهای جهام اسلامف سال 11، شماره 1، صص 17-1.
·       خبرگزاری تابناک، 1402؛ 5 میلیون شغل در دست افغان ها و دیگر اتباع.
·       خدامرادی ،حسام،  1396؛ بررسی جریان های مهاجرت داخلی و نرخ خالص مهاجرت طی سالهای  1395-1355، فصلنامه آمار، شماره 27؛ صص 16-12.
·       دولتی ،رضا؛ 1398؛ نقش ژئوپلیتیک ایران بر امنیت بین الملل، پاینا نامه کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه شهد بهشتی، تهران.
·       ذوالفقاری ،حسین،  1396؛ تاثیر مهاجرت غیرقانونی بر امنیت مرزها(مطالعه موردی: مرزهای جنوب شرق کشور)، پژوهش نامه مطالعات مرزی، سال 5، شماره 3، صص 165-127.
·       ذوالفقاری، حسین، مرادی ،عزیز مراد؛  1397؛ تدوین و ارائه راهبردیهای کنترل ژئوپلیتیک مهاجرت غیر قانونی در مناطق مرزی شرق کشور با تاکید بر نظم و امنیت ، فصلنامه امنیت ملی، سال 8، شماره 30، صص 181-151.
·       روحانی ،سمیرا، ذاکریان، مهدی،  عبدالله زاده،  محمد علی؛ 1402؛ بررسی نقش تقسیم مسئولیت در پذیرش پناه جویان افغان در ایران با تاکید بر حقوق بشر اسلامی(1375-1402)،  مطالعات حقوق بشر اسلامی ،دوره 12، شماره 4، صص 29-7.
·       رومینا ،ابراهیم، علوی ،زهرا، حافظنیا، محدرضا،  1399؛ بازتاب های سیاسی مهاجرت های بین المللی از خاورمیانه به اروپا ،فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 16، شماره 3، صص 51-29.
·       زرقانی ، هادی ،احمدی ،ابراهیم، 1397؛ تحلیل پیامدهای منطقه ای و جهانی بحران ژئوپلیتیک سوریه با تاکید بر بحران آوارگان فصلنامه انجمن جغرافیای ایران، دوره جدید، سال 16؛ شماره 57؛ صص 132-115.
·       زنجانی ،حبیب الله، 1380؛ تحلیل جمعیت شناسی ، تهران، انتشارات سمت.
·       سعیدی، مدرس، 1388، مهاجرت کردهای عراقبه ایران در دوره حکومت بعث زمینه ها و پیامدها ،پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، 153ص.
·       سعیدی، مدرس، 1394، بررسی ابعاد و دامنه های مهاجرت کردهایی عراق به ایران درهه 1350 شمسی، خردنامه ،شماره 15، صص 55-31.
·       سعیدی، مدرس؛ 1396؛ بررسی ابعاد و دامنه ای بحران آوارگان عراقی در نیمه اول سال 1370، فصلنامه خردنامه.
·       سلطانی، محمد رضا، ازگلی ،محمد، احمدنیا ،سیامک؛ 1395؛ درآمدی بر نقد نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو، مطالعات رفتار انسانی، دوره 5، شماره 17، صص 148-177.
·       شعبان، ماه گل؛ زارعی، غفار، روان، امین؛1403؛ چالشها و فرصت های سیاست خارجی ایران در قبال افغانستان(مطالعه موردی: حکومت طالبان)، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای، دوره 14، شماره 54، صص 68-50.
·       شهر خبر، 1402؛ معضلی بنامه اتباع افغان.
·       شیربیگی، محسن؛ 1398؛ حضور اتباع بیگانه در ایران بزهکاری یا بزه دیدگی ،پایان نامه کارشناسی ارشد رشته حقوق  ،گرایش جرم شناسی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت.
·       صادقی، فاطمه،  1386؛ مقالات ویژه دولت ایران و مهاجرین افغانف تغییر سیاست و تحول هویت، گفتگو، 50.
·       صفاری راد، علی، نارگانی ،شهاب ، 1399؛ آینده پژوهی پیامدهای آمایشی و امنیتی ناشی از مهاجرت به شهرهای استان خراسان رضوی شمال یو جنوبی ،پژوهش نامه خراسان بزرگ، سال دهم، شماره 38؛ صص 72-49.
·       عارفی مسکون، محمد، 1398؛ تاثیر قاچاق مواد مخدر بر امنیت جمهوری اسلامی ایران پژوهش های سیاسی جهان اسلام،  دوره 9، شماره 3،  صص 123-105.
·       عبدالمجید ،محمد؛ 2021؛ حاشیه نشینی درخراسان رضوی چالشها و رهیافت ها، مرکز مطالعات ایرانی آنکارا.
·       عزیزی ،حسین،  1397؛ بررسی تاثیرات حضور ابتاع بیگانه در امنیت کشور با تاکید بر اتباع افغانی ،فصلنامه جغرافیا و روابط اسنانی ،دوره 1 شماره 3، ص 172-190.
·       عسگری، حامد، صفار، آرش؛  1401؛ پامدهای ظهور دوباره طالبان برای دیپلماسی اقتصادی ایران در افغانستان، فصلنامه علمی رهیافت های سیاسی و بین المللی، دوره 14، شماره 1، صص 14-29.
·       علیزاده، عبدالرضا، کاویانی، محمدهادی ، 1390؛ حق امنیت فردی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ،فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی ،سال 4، شماره 41.
·       عمر عیسی، صالح ملا،  1380؛ بحران آفرینیابر قدرتها در کردستان عراق، سنندج، انتشارات توکلی
·       عیسی زاده سعید مهرانفر، جهانبخش، 1392، تاثیر مهاجرین افغانستان بر سطح اشتغال و دستمزد در بخش ساختمان اقتصاد ایران، مطالعات و سیاست های اقتصادی ،سال 9، شماره 19.
·       فصیحی ،نرگس ،1393؛ بررسی سیاست جنایی تقنینی ایران در قبال مهاجرت غیر قانونی به ویژه اتباع افغانستان و عراق، پاین نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق جزا، دانشکده حقوق ، 106ص.
·       فکری بار، رضا، شیرخانی ،علی، ترابی ،محمد؛ 1403؛ مهاجرین افغانستانی و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن برای جامعه ایران، رهیافت  انقلاب اسلامی ،سال 18، شماره 66؛ ص 184-167.
·       قاری ،محمد،  1388غ بررسی تطبیقی حقوق پناهندگی در فقه  و اسناد بین المللی، فصلنامهمفید، شماره 1، صص 20-1.
·       کازرونی، سید مصطفی، 1394؛ پناهندگی در حقوق بین الملل، انتشارات نگاه بینه ،تهران.
·       کریمی موغاری، زهرا،  1383؛ تاثیر مهاجرین افغانی بر سطح دستمزد و اشتغال در ایران، فصلنامه پژوهش های اقتصادی ایران، شماره 18؛ صص 88-57.
·       کشاورز قاسمی ،حسین، نادرپور، بابک؛ 1398؛ گونه شناسی هویتی پناهندگان نسل دوم و سم افغانستان در ایران با تاکید بر استان قزوین، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منظقه ای ،سال 9، شماره 3، صص 133-117.
·       کفاش سیوکی ،مهرانه، 1402؛ تاثیر مهاجرت اتباع افغانی در بزهکاری آنان در شهر مشهد ، هشتمین کنگره بین المللی روانشناسی ، تهران.
·       گلوی، رضا، بهادری ،احمدرضا؛ 1391،، بررسی تاثیرات منفی حضور اتباع بیگانه در امنیت کشور ،همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت چالشها و رهیافت ها، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
·       الماسی، مسعود، 1395؛ رضایت مندی از مهاجرت رد بین معاودین از عراق ساکن شهر ایلام و عوامل مرتبط با آن، نامه انجمن جمعیت شناسی ایران ،سال 11، شماره 22. صص 149-172.
·       محمدی ،یدالله ،خداوردی ،حسن، کشیشیان، گارینه ، مطلبی ،مسعود ،1398 علل و ویزگیهای مهاجرت اتباع افغانستان به ایران و تاثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بعد از انقلاب اسلامی ،مقاله رهیافت انقلاب اسلامی ،سال 13، شماره 49، صص 86-65.
·       محمدی، حمیدرضا ،خالدی ،حسین، سلیم نژاد، ندیمه،  1389، خودگردانی شمال عراق و تاثیرآن بر حرکت های قومی گرایانه پیرامون، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 6 ،شماره 1؛ صص 148-112.
·       محمودیان، حسن؛ 1386؛ مهاجرت افغان ها به ایران: تغییر در ویژگی های اقتصادی، اجتماعی و جمعیت یو انطباق با جامعه مقصد، نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، سال 2، شاره 4.
·       مرادی ، جواد، حاتمی ،رامین،  1391؛ توزیع مکانی شدت یخبندان در استان خراسان رضوی، اولین همایش منطقه ای توسعه پایدار منابع طبیعی غرب کشور ،چالشها و راه کارها.
·       مرادی مقدم، مراد؛ بصیرت منش ،حمید،  1398؛ تاثیر انقلاب اسلامی ایران بر کردهای فیلی شیعه عراق، فصلنامه علمی- پژوهشی انقلاب اسلامی، سال 9، شماره 31، صص 19-1.
·       مفتخری ،علی ؛ جعفری، محمد، ابونوری، اسمعیل، نادمی ،یونس،  1400؛ بررسی اثرات رفاه اجتماعی بر فرار مغزها در کشورهای در حال توسعه، فصلنامه نظریه های کاربردی اقتصاد ،سال 8، شماره 2؛ صص 34-1.
·       مقصودی ،مجتبی،  1401؛ آسیب شناسی سیاست گذاری مرتبط با مهاجران افغانستانی در ایران، فصلنامه سیاست گذاری عمومی ،دوره 8؛ شماره 2؛  صص 117-132.
·       مک داول ،دیوید، 1383؛ تاریخ معاصر کرد، ترجمه ابراهیم یونسی ،تهران، انتشارات پانید.
·       موسوی صالح، کشاورز شکری ،عباس؛ 1403؛ تحلیل و بررسی تهدیدات و فرصت های سیاسی- امنیتی مهاجران افغانستانی برای جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبرد سیاسی ،دوره 8، شماره 3؛ صص 30-67.
·       موسی زاده، رضا؛ آذرپندار ،احمد رضا؛ 1397؛ سیرتحول تبیین مفاهیم پناهنده و پناهجو، فصلنامه سیاست خارجی ،سال 32، شماره 1، صص28-5.
·       مهرابی، فاطمه،  1399؛ نگاهی به مهاجرت مردم افغانستان به جمهوری اسلامی ایران، مجله مطالعات حقوقی پانتا ،شماره 27، سال 5، صص 55-43.
·       نظری، علی اشرف،  1386؛ ناسوینالیسم  و هویت ایران، مطالعه موردی دوره پهلوی دوم، مجله حقوق عمومی ،دوره 9، شماره 22.
·       وثوقی ،منصور، حجتی ،مجید،  1391؛ مهاجران بین الملل مشارکت کنندگان در توسعه زادگاهی، شهر لار ،مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران،  23-39ص.
·       وثوقی، قاطمه، محسنی ،رضا؛ 1395؛ بررسی نگرش شهروندان مشهدی نسبت به مهاجرین هارجی مقیم مشهد، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 31، شماره 2، صص 19-4.
·        وزیری، مجید، حمیسی ،علیرضا؛ 1387؛ اصل مشروعیت پناهندگی و مواردمشابه آن در حقوق موضوعه، فصلنامه حقوق، دوره 38، شماره 2؛ صص 380-363.
·       ویسی هادی، 1395، بررسی تاثیر عوامل جغرافیایی بر امنیت اجتماعی، مطالعه موردی استان کرمان، تحقیقات جغرافیایی ،دوره 31 ،شماره 1؛ صص 185-170.
·       هاشمی ،محمد،  1386، حقوق بشر و آزادیهای سیاسی، تهران، انتشارا ت میزان.
·       الهیاری ،حسن،  1393؛ تبیین تاریخی مهاجرت سادات از عراق به ایران و تاثیر آن بر جامعه، همایش بین المللی میزاث مشترک ایران.
·        الیاسی ،محمد قاسم، 1392؛ جهانی شدن در رویکردهای متفاوت ، مجله پویش ، سال 2، شماره 2-3؛ صص 244-1.
 
·     Hathway,J,Foster,M,2014, The Law of Refugee Status, Second Edition, Cambridge University Press,Cambridge.
·     Zimmermsnn, a, Dorschner.j, 2011, the 1951 convention relating to the ststus of refugee and it 1967 protocol, a commentary , Oxford university press, newyork.
·     Scholvin,S,2016., geopolitics: an overview. Optic.0-8 pp.
·     Adelkhan,F, 2007, Afghan immigrants: a new problem. And old presence , dialogue magazine,no5, pp 133-151.
دوره 8، شماره 4 - شماره پیاپی 32
زمستان 1404
صفحه 1067-1093

  • تاریخ دریافت 19 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 23 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 28 اسفند 1404