جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ارزیابی میزان همگرایی اقتصادی منطقه ای با تأکید بر نوسانات قیمت نفت (مورد مطالعه: کشورهای حوزه خلیج فارس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات
2 گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
3 دانشگاه علوم و فنون فارابی، تهران، ایران
4 گروه جغرافیا، دانشکده علوم پایه، دانشگاه افسری امام علی (ع)، تهران، ایران
10.22034/gahr.2026.586697.2780
چکیده
تحولات منطقه خلیج فارس پس از کشف نفت و تغییر معادلات منطقه‌ای، اهمیت مقوله همگرایی را به مراتب بیشتر کرده است. برآورد میزان و کیفیتِ همگرایی اقتصادی بین کشورهای حوزه خلیج فارس با تأکید ویژه بر عاملیت نفت، هدف اصلی این مقاله است. بنابراین پژوهش از لحاظ هدف «کاربردی» و به لحاظ ماهیت «اکتشافی» است. وضعیت همگرایی اقتصادی بر اساس روش کمی و با تکیه بر معیارهای اندازه اقتصاد و شدت تجارت مورد تحلیل قرار گرفت. تأثیرات قیمت نفت بر همگرایی اقتصادی بر اساس آزمون تفاوت میانگین‌ها (T)، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه بررسی شد.

برآورد میزان همگرایی اقتصادی هشت کشور حاشیه خلیج فارس طی سال‌های 2005 تا 2020، نشانه‌های محکمی از تجانس و همسویی کشورها به لحاظ شدت تجارت و اندازه اقتصاد را بدست نداد. با لحاظ کردن نوسانات قیمت نفت در معادله، این ناهمگونی بیشتر آشکار شد. در درجه اول و از طریق آزمون (T)، اختلاف معناداری بین صادرات درون‌منطقه-ای (نمره میانگین: 2.03) و صادرات برون‌منطقه‌ای (نمره میانگین: 2.77) مشاهده شد. بر اساس آزمون همبستگی پیرسون، قیمت نفت به طرز معناداری صادرات برون‌منطقه‌ای (0.644) را بیشتر از صادرات درون‌منطقه‌ای (0.034) مورد تبیین قرار داد. تأثیرات زیاد قیمت نفت بر صادرات برون‌منطقه‌ای بر اساس آزمون رگرسیون چندگانه نیز مورد تأیید قرار گرفت. در مجموع نتایج نشان داد که وضعیت ناهمگونِ اقتصادی کشورهای خلیج فارس ارتباط تنگاتنگی با نوسانات قیمت نفت داشته است. افزایش قیمت نفت، گرایشات فرامنطقه‌ای را تقویت و درون‌گرایی را تضعیف کرده است. در نتیجه روند همگرا شدن کشورها دچار تزلزل شده و چرخه باطلی از این حیث شکل گرفته که موجب تثبیت وضعیت ناهمگونِ اقتصادی در منطقه شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Assessing the extent of regional economic convergence with emphasis on oil price fluctuations (Case study: Persian Gulf countries)

نویسندگان English

Ali Daj 1
rebaz ghorbaninejad 2
Mohammad Hassan Nami 3
Hojatollah Pashapoor 4
1 Student of Political Geography, Islamic Azad University, Science and Research Branch
2 Department of Geography, Faculty of Literature, Humanities and Social Sciences, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
3 Farabi University of Science and Technology, Tehran, Iran
4 Department of Geography, Faculty of Basic Sciences, Imam Ali Officer University, Tehran, Iran
چکیده English

The developments in the Persian Gulf region after the discovery of oil and the change in regional equations have made the issue of convergence much more important. Estimating the extent and quality of economic convergence between the Persian Gulf countries, with special emphasis on the role of oil, is the main objective of this article. Therefore, the research is "applied" in terms of its purpose and "exploratory" in terms of its nature. The state of economic convergence was analyzed based on a quantitative method and relying on the criteria of economic size and trade intensity. The effects of oil prices on economic convergence were examined based on the difference of means (T) test, Pearson correlation coefficient, and multiple regression.

The estimation of the degree of economic convergence of the eight Gulf countries during the years 2005-2020 did not provide strong indications of homogeneity and alignment of the countries in terms of trade intensity and economic size. This heterogeneity became more evident when oil price fluctuations were included in the equation. First, and through the (T) test, a significant difference was observed between intra-regional exports (mean score: 2.03) and extra-regional exports (mean score: 2.77). Based on the Pearson correlation test, oil prices significantly explained extra-regional exports (0.644) more than intra-regional exports (0.034). The significant effects of oil prices on extra-regional exports were also confirmed by multiple regression analysis. Overall, the results showed that the heterogeneous economic situation of the Persian Gulf countries was closely related to oil price fluctuations. The increase in oil prices has strengthened extra-regional tendencies and weakened inwardness. As a result, the convergence process of the countries has been disrupted and a vicious cycle has been formed in this regard, which has led to the stabilization of the heterogeneous economic situation in the region.

کلیدواژه‌ها English

Economic convergence
regionalism
divergence
oil
Persian Gulf region

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 24 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 06 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 09 تیر 1405