جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ادغام ژئومورفولوژی نوین در چارچوب‌های امداد و نجات: رویکردی استراتژیک در مدیریت بحران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مربی جمعیت هلال احمر شهرستان کرج، مرکز پاسخگویی اضطراری کرج
10.22034/gahr.2026.588055.2791
چکیده
استفاده از رویکرد نوین ژئومورفولوژی در سازمان‌های امداد و نجات، ضرورتی استراتژیک برای مدیریت بحران در سه سطح پیشگیری و کاهش بلایا، آمادگی عملیاتی جهت تخصیص منابع و بهره‌وری در مدیریت بحران جهت حفظ ایمنی تیم‌ها است. هدف این پژوهش، تبدیل پیش‌بینی‌های علمی به آمادگی‌های عملیاتی برای کاهش تلفات و خسارات است. در این مطالعه، چهار مخاطره شایع بررسی شد: سیل و زمین‌لغزش در حوضه آبخیز چیتگر، زلزله در استان البرز و فرسایش بادی در استان قم. روش تحقیق بر پایه تحلیل نقشه‌های توپوگرافی، داده‌های رقومی، تصاویر ماهواره‌ای و مشاهدات میدانی استوار است. در بخش مدل‌سازی، از مدل‌های فازی (نقشه‌های پهنه‌بندی سیل، زمین‌لغزش و زلزله)، مدل اریفر (فرسایش بادی)، مدل SCS-CN (رواناب) و روش درون‌یابی IDW (بزرگای زلزله) استفاده گردید. نتایج نشان داد حوضه چیتگر: در پهنه سیل‌خیزی، ۲۱/۷۸% مساحت در آسیب‌پذیری زیاد/بسیار زیاد مناطق (روستاهای وردیج، جیحون وریدیج، واریش و جیحون ندر) و در زمین‌لغزش، ۱۷/۲۴% (روستاهای ازگی و وردیج) در این پهنه قرار دارند. استان البرز: ۲۷% از مساحت استان در پهنه آسیب‌پذیری زیاد و بسیار زیاد ناشی از زلزله (شهرک طالقان به همراه روستاهای واقع در اطراف آن و اطراف کرج) واقع‌شده است. استان قم: مدل اریفر توانست بیش از ۲۰ کانون فرسایش بادی در این استان شناسایی کند که بر این اساس ۵۹/۵۸% از مساحت استان در پهنه شدت خطر فرسایش بادی زیاد و بسیار زیاد قرار دارد (نواحی واقع در قسمت اعظم نیمه شرقی استان در اطراف دریاچه نمک و مسیله، شهرها و روستاهای واقع در شهرستان‌های گازران، طغرود، سلفچگان، نیمه شمالی شهرستان کهک و اندکی بخش غربی و شمال غرب شهرستان قم، جنوب شرقی و نیمه شمالی). اگر سازمان امداد و نجات بازوی اجرایی باشد، نقشه‌های پهنه‌بندی «مغز متفکر» آن محسوب می‌شوند؛ این پیوند دانش و عمل، مدیریت بحران را از حالت «واکنشی پس از فاجعه» به سمت «پیش‌بینی و کاهش اثرات» سوق می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Integrating Modern Geomorphology into Search and Rescue Frameworks: A Strategic Approach to Crisis Management

نویسنده English

Nazila Yaghoob Nejad ASL
Red Crescent Population Instructor of Karaj, Karaj Emergency Response Center
چکیده English

Adopting a modern geomorphological approach within search and rescue organizations is a strategic necessity for crisis management across three levels: disaster prevention and mitigation, operational preparedness for optimal resource allocation, and crisis management efficiency to ensure the safety of emergency teams. This research aims to translate scientific predictions into operational readiness to minimize casualties and damages. In this study, four common hazards were investigated: fluvial flooding and landslides in the Chitgar catchment, earthquakes in Alborz Province, and Aeolian erosion in Qom Provinc. Utilizing a multi-criteria approach involving analysis of topographic maps, digital elevation models (DEM), satellite imagery, and field validation Fuzzy Logic (for fluvial flooding, landslide, and earthquake zonation), the IRIFR model (for Aeolian erosion), the SCS-CN model (for runoff estimation), and the Inverse Distance Weighting (IDW) method (for earthquake magnitude). The results indicated that 21.78% area of the Chitgar catchment falls in high/very high fluvial flood vulnerability zones (including Vardij, Jihun Varidij, Varish, and Jihun Nader villages), while 17.24% is susceptible to landslides (specifically in Azgi and Vardij villages). In Alborz, 27% of the province is categorized under high/very high earthquake vulnerability zones (centered around on Taleghan, its surrounding villages, and the outskirts of Karaj). In Qom Province, the identification of over 20 aeolian erosion hotspots reveals that 59.58% of the province is highly high/very high Aeolian vulnerability zones (primarily in the eastern semi-arid regions near Lake Namak and Masileh, and across Gazaran, Taghrud, Salafchegan, northern Kahak, and parts of western/northwestern Qom). Ultimately, while rescue organizations function as the executive apparatus, zonation maps act as their "intellectual brain." This synergy facilitates a paradigm shift in disaster management from reactive emergency response to proactive, predictive mitigation.

کلیدواژه‌ها English

Modern Geomorphology
Crisis Management
Hazard Zonation
Disaster Risk Reduction (DRR)
Operational Preparedness

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 01 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 10 مرداد 1405