جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ارزیابی و پهنه بندی اقلیم آسایش گردشگری شمالغرب کشور با استفاده از شاخص های زیست اقلیمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده ی برنامه ریزی و علوم محیطی،دانشگاه تبریز، ایران
10.22034/gahr.2026.547013.2595
چکیده
گردشگری صنعتی حیاتی است که ارتباط نزدیکی با شرایط اقلیمی دارد؛ به‌گونه‌ای که آب‌وهوای مطلوب و درک جامع از ویژگی‌های اقلیمی مقاصد، تأثیر بسزایی در انتخاب گردشگران دارد. این پژوهش بر ارزیابی و تعیین اقلیم گردشگری در شمال‌غرب ایران، به‌ویژه در استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل تمرکز دارد. برای دستیابی به این هدف، از شاخص توان سرمایشی (CPI) استفاده شده است و داده‌های ایستگاه‌های سینوپتیک به‌صورت ماهانه تحلیل گردیده‌اند. هدف اصلی این مطالعه آن است که به گردشگران در انتخاب آگاهانه زمان‌های مناسب برای سفر و فعالیت‌های گردشگری بر پایه شرایط اقلیمی کمک کند. همچنین این پژوهش می‌تواند به برنامه‌ریزان در فراهم‌سازی زیرساخت‌ها و امکانات مناسب برای ارتقاء تجربه گردشگری، با توجه به شرایط اقلیمی موجود، یاری رساند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که دوره آسایش اقلیمی در شمال‌غرب ایران از ماه آوریل آغاز می‌شود و تا اواسط اکتبر ادامه دارد. در این میان، ماه‌های مه، ژوئن، ژوئیه، اوت و سپتامبر به‌عنوان مطلوب‌ترین ماه‌ها از نظر شرایط اقلیمی برای گردشگری شناسایی شده‌اند و از این‌رو مناسب‌ترین زمان‌ها برای فعالیت‌های تفریحی متنوع به‌شمار می‌روند. این اطلاعات به گردشگران اجازه می‌دهد تا تاریخ سفر خود را به‌گونه‌ای انتخاب کنند که تجربه‌ای لذت‌بخش‌تر داشته باشند. علاوه بر این، شناخت شرایط زیست‌اقلیمی می‌تواند به بهبود خدمات ارائه‌شده در بخش گردشگری و همچنین برنامه‌ریزی بهتر و تخصیص بهینه منابع کمک نماید. این پژوهش با انتشار دانش درباره آسایش اقلیمی، در پی ترویج محیط گردشگری پایدارتر و لذت‌بخش‌تر است که در نهایت منجر به رضایت بیشتر گردشگران و افزایش منافع اقتصادی برای منطقه خواهد شد. در پایان، این مطالعه نقش اساسی ارزیابی‌های اقلیمی در ارتقاء تجربه گردشگری را مورد تأکید قرار داده و اهمیت تطبیق راهبردهای گردشگری با ویژگی‌های اقلیمی را یادآور می‌شود. با به‌کارگیری شاخص‌های زیست‌اقلیمی نظیر شاخص CPذی‌نفعان صنعت گردشگری می‌توانند بهتر به نیازهای مسافران پاسخ دهند و راهبردهای عملیاتی مؤثرتری توسعه دهند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluation, Determination, and Zoning of Tourism Comfort Climate in Northwestern Iran Using Bioclimatic Indices

نویسندگان English

Masoumeh Adami
Akbar Rahimi
university of Tabriz
چکیده English

Tourism is a vital industry closely linked to climate conditions, where favorable weather and a comprehensive understanding of climatic characteristics at destinations significantly influence tourist choices. This research focuses on evaluating and determining the tourism climate in Northwestern Iran, specifically in the provinces of East Azerbaijan, West Azerbaijan, and Ardabil. To achieve this, the Cooling Power Index (CPI) was employed, analyzing data from synoptic stations on a monthly basis. The primary objective of this study is to enable tourists to make informed decisions about the best times for travel and tourism activities based on climatic conditions. Furthermore, this research can assist planners in providing suitable infrastructure and amenities to enhance tourist experiences, considering the existing climatic circumstances. The findings indicate that the comfort climate period in Northwestern Iran begins in April and extends until mid-October. Among these months, May, June, July, August, and September have been identified as offering the best climatic conditions for tourism, making them the most suitable times for various recreational activities. This insight allows tourists to select their travel dates more effectively, ensuring a more enjoyable experience. Moreover, understanding the bioclimatic conditions can help improve the services provided within the tourism sector and contribute to better planning and resource allocation. By disseminating knowledge about climatic comfort, this research aims to promote a more sustainable and enjoyable tourism environment, ultimately leading to increased visitor satisfaction and greater economic benefits for the region. In conclusion, this study underscores the crucial role of climatic evaluations in enhancing tourism experiences and emphasizes the importance of adapting tourism strategies to align with climatic features. By utilizing bioclimatic indices like the CPI, stakeholders in the tourism industry can better cater to the needs of travelers and develop more effective operational strategies.

کلیدواژه‌ها English

Tourism climate
Northwestern Iran
climate zoning
CPI index
استانداری استان اردبیل،1400.
استانداری استان آذربایجان شرقی، 1400.
استانداری استان آذربایجان غربی، 1398.
بییر، آن. آر؛ و هیگینز، ک(1999)، برنامه­ریزی محیطی برای توسعه زمین، ترجمه: سید حسین بحرینی، کیوان کریمی، 1381، انتشارات دانشگاه تهران، ص 93.
جعفری رندی، م، (1387) ، بررسی تأثیر عناصر جوی در صنعت گردشگری غرب دریاچه ارومیه، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه تبریز.
جهانبخش، س و ترابی،س، (1383)،  پیش­بینی تغییرات دما و بارش در ایران، مجله تحقیقات جغرافیایی، 74 : 22-1.
جهانبخش، س، (1384)، ارزیابی زیست اقلیم انسانی تبریز و نیاز حرارتی ساختمان، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 48: 68-67.
ذوالفقاری، ح،(1386)، تعیین تقویم زمانی مناسب برای گردش در تبریز با استفاده از شاخص­های دمای معادل فیزیولوژیک (PMV) و متوسط نظرسنجی پیش­بینی شده(PET)، مجله پژوهش­های جغرافیایی، 62 : 129-141 .
ذوالفقاری، ح، (1391)، تحلیلی بر پتانسیل های اقلیم گردشگری در منطقه آزاد ارس، فضای جغرافیایی، بهار 1391; 12(37):19-37.
حیدری چیانه،ر، (1387)، مبانی برنامه ریزی صنعت گردشگری، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، انتشارات سمت، چاپ دوم.
زیتونلی، ع، (1385)، ارزیابی شاخص­های آسایش اقلیمی با تاکید بر نقش توریستی استان گلستان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان وبلوچستان.
زنوزی علمداری، ن؛ سبحانی، ب؛ اصلاحی،م و محمدی،م، (1402)، بررسی و تحلیل تغییرات بارش و دما استان خراسان جنوبی با استفاده ازر شبیه ساز اصلاح اریبی شده گزارش تغییر اقلیم، جغرافیا و روابط انسانی، زمستان 1403. دوره 7، شماره 4.صص 73-58.
محمدی، ح و سعیدی، ع،(1387)، شاخص­های زیست اقلیمی موثر برای ارزیابی آسایش انسان، مطالعه موردی: شهر قم، مجله محیط شناسی، سال سی و چهارم، شماره 47، پاییز 1387، 86-73.
Becker, S. 2000, Bioclimatological rating of cities and resorts in South Africa according to the climate index. International Journal of Climatol, 20:1403.1414.
Daniel Scott., Geoff MCBoyle; using a ‘’tourism climate index’’ to examine the implications of climate change for climate as a tourism resource, Adaption and Faculty of Environmental studies, university of Waterloo, Ontario, Canada, N2L3G1.
Deb,Ch. Ramachandraiah, A. 2010, Evaluation of thermal comfort in a rail terminal location
in India, Building and Environment, volume 45,pp 2571-2580.
Hamilton, J. 2002, Climate and Destination of German to Uritst. Hamburg University, pp 1-15.
Johnstone, k. 2007, Climate change Impacts and Tourism. UK climate impact programmer,24th April, London.
Mieczkowski, Z. 1985, the tourism climate index: a method for evaluating world climates fortourism. Can Geogr, 29:220.233.
Perry, A.H. 1993, "Recreation and tourism", climate and cultural environments, pp 42-46.
UNWTO. (2025). *Tourism Highlights 2025*. Retrieved from https://www.unwto.org/tourism-highlights
World Bank. (2025). *World Development Indicators*. Retrieved from https://data.worldbank.org/products/wdi
OECD. (2025). *Tourism Trends and Policies 2025*. Retrieved from https://www.oecd.org/cfe/tourism/
 
 
 
 
 
دوره 9، شماره 3
پاییز 1405
صفحه 160-176

  • تاریخ دریافت 23 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 30 مهر 1405