جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

پایش گردوغبار در استان آذربایجان غربی با استفاده از سنجش‌ازدور و مدل HYSPLIT

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 نویسنده مسئول، دکتری هواشناسی کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی، دانشکده مهندسی زراعی، گروه مهندسی آب، ساری، ایران.
2 1- دکتری، آبخیز داری، پژوهشکده سنجش از دور و GIS محیطی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. ایمیل: shamim.ahmadi@sanru.ac.ir_
3 دانشجوی کارشناسی علوم و مهندسی اب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، دانشکده مهندسی زراعی، گروه مهندسی آب، ساری ،ایران
4 دانشجوی کارشناسی علوم و مهندسی آب ، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، دانشکده مهندسی کشاورزی، گروه مهندسی آب، ساری، ایران.
10.22034/gahr.2026.599460.2835
چکیده
گردوغبار یکی از مهم‌ترین مخاطرات محیطی در مناطق خشک و نیمه‌خشک است که با تغییرات اقلیمی، افزایش خشکسالی و کاهش پوشش گیاهی تشدید شده است. استان آذربایجان غربی به دلیل مجاورت با دریاچه ارومیه و قرارگیری در مسیر انتقال توده‌های هوایی از غرب آسیا، تحت تأثیر منابع داخلی و برون‌مرزی گردوغبار قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی الگوی مکانی و زمانی گردوغبار، شناسایی کانون‌های مؤثر و تعیین مسیرهای انتقال آن در این استان انجام شد. در این مطالعه، رخدادهای گردوغبار طی سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ با استفاده از شاخص عمق نوری آئروسل (AOD) حاصل از تصاویر MODIS و شاخص آئروسل جذبی (AAI) حاصل از محصولات Sentinel-5P بررسی شد. پردازش داده‌ها در سامانه گوگل ارث انجین ( (GEEانجام شد و برای تعیین منشأ و مسیر انتقال توده‌های گردوغبار از مدل HYSPLIT استفاده شد. نتایج نشان داد که بستر خشک‌شده دریاچه ارومیه یکی از مهم‌ترین کانون‌های بالقوه و فعال داخلی گردوغبار در استان است. همچنین، تحلیل HYSPLIT در رخداد شدید ۳۰ مه ۲۰۲۵ نشان داد که بخش قابل‌توجهی از توده‌های گردوغبار از مناطق غربی و مرکزی عراق به سمت استان منتقل‌شده‌اند و بیش از ۹۰ درصد مسیرهای پس‌گرد در محدوده ایران، عراق و سوریه قرار داشته‌اند. در مجموع، رخدادهای گردوغبار در استان حاصل برهم‌کنش منابع داخلی و برون‌مرزی بوده و مدیریت بستر خشک‌شده دریاچه ارومیه و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای برای کاهش منابع فرامرزی ضروری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Dust Monitoring in West Azerbaijan Province Using Remote Sensing and the HYSPLIT Model

نویسندگان English

Alireza Yousefi kebriya 1
shamim ahmadi 2
Fatima Ari 3
Mahya Ghaderi 4
1 Corresponding Author Ph.D., Department of Agricultural Meteorology, Faculty of Agricultural Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran. E-mail: alirezau3fikrbriya@gmail.com a.yousefi@STu.sanru.ac.ir
2 1. Ph.D. in Watershed Management, Environmental Remote Sensing and GIS Research Institute, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran. Email: shamim.ahmadi@sanru.ac.ir
3 B.Sc. Student in Department Water Science and Engineering, Department of Water Engineering, Faculty of Agricultural Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran. E-mail: imfatimahari@gmail.com
4 B.Sc. Student in Department of Water Science and Engineering, Department of Water Engineering, Faculty of Agricultural Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran. E-mail: Mahyaqaderi59@gmail.com
چکیده English

Dust is one of the major environmental hazards in arid and semi-arid regions and has been intensified by climate change, increasing drought, and declining vegetation cover. West Azerbaijan Province, northwestern Iran, is particularly vulnerable to both domestic and transboundary dust sources due to its proximity to Lake Urmia and its location along air-mass transport pathways from western Asia. This study aimed to investigate the spatial and temporal patterns of dust events, identify major contributing sources, and determine dust transport pathways across the province. Dust events during 2018–2024 were analyzed using the Aerosol Optical Depth (AOD) derived from MODIS imagery and the Aerosol Absorption Index (AAI) obtained from Sentinel-5P products. Satellite data processing was conducted using Google Earth Engine, while the HYSPLIT model was employed to identify dust source regions and atmospheric transport pathways. The results indicated that the desiccated bed of Lake Urmia represents one of the most important potential and active domestic dust sources in the province. HYSPLIT analysis of a severe dust event on 30 May 2025 further showed that a substantial proportion of the dust-laden air masses originated from western and central Iraq and moved toward West Azerbaijan. More than 90% of the backward trajectories were concentrated over Iran, Iraq, and Syria. Overall, dust events in the province result from the interaction of domestic and transboundary sources, highlighting the need for effective management of the desiccated Lake Urmia bed and strengthened regional cooperation to mitigate transboundary dust sources.

کلیدواژه‌ها English

Dust storms
West Azerbaijan Province
Remote Sensing
HYSPLIT

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 06 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 15 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 16 آبان 1405