جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ارزیابی نقش کاربری‌های مختلط در ارتقای پیاده‌مداری با رویکرد شهر 15 دقیقه ای : نمونه موردی محلات منتخب ارومیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه شهرسازی دانشکده معماری، شهرسازی و هنر دانشگاه ارومیه
2 شهرساری دانشکده معماری، شهرسازی و هنر دانشگاه ارومیه
10.22034/gahr.2026.596158.2826
چکیده
رویکرد شهر ۱۵ دقیقه‌ای با تأکید بر دسترسی ساکنان به خدمات و فعالیت‌های روزمره در فاصله زمانی کوتاه، یکی از رویکردهای مهم در برنامه‌ریزی شهری معاصر است. در این میان، اختلاط کاربری‌های شهری و کیفیت محیط پیاده از عوامل مؤثر در تحقق این رویکرد به شمار می‌روند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی نقش کاربری‌های مختلط در ارتقای پیاده‌مداری با رویکرد شهر ۱۵ دقیقه‌ای، چهار محدوده بازار ـ امام، کاشانی و اطراف فلکه خیام، سیدجواد و فرهنگیان را در شهر ارومیه مورد بررسی قرار داده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ تحلیلی است و با بهره‌گیری از داده‌های مکانی و پیمایشی انجام شده است. در بخش مکانی، با استفاده از تحلیل محدوده خدمات در محیط نرم‌افزار ArcGIS و با فرض سرعت پیاده‌روی ۴ کیلومتر در ساعت، میزان دسترسی به خدمات در بازه‌های زمانی ۵، ۱۰ و ۱۵ دقیقه بررسی شد. همچنین، اطلاعات پرسش‌نامه ۱۰۰ نفر از ساکنان چهار محدوده با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل و وزن معیارهای اصلی با روش تحلیل سلسله‌مراتبی تعیین شد. نتایج نشان داد محدوده بازار ـ امام با سهم ۷۰ درصدی کاربری‌های غیرمسکونی، بیشترین میزان پوشش مکانی ۱۵ دقیقه‌ای را با مقدار ۱۰۰ درصد دارد؛ این مقدار در محدوده‌های کاشانی، سیدجواد و فرهنگیان به‌ترتیب ۹۵، ۹۰ و ۸۰ درصد است. در مقابل، ارزیابی ذهنی ساکنان نشان داد محدوده سیدجواد با امتیاز ۷۲ بالاترین وضعیت را دارد پس از آن فرهنگیان ، بازار ـ امام و کاشانی قرار می‌گیرند. تفاوت میان نتایج عینی و ذهنی بیانگر آن است که دسترسی مکانی به خدمات، به‌تنهایی برای تبیین کیفیت پیاده‌مداری کافی نیست و عواملی مانند کیفیت پیاده‌روها، پیوستگی مسیرها، ایمنی و آسایش محیط نیز در تجربه پیاده شهروندان اهمیت دارند. لذا ارتقای پیاده‌مداری در محلات شهری مستلزم توجه هم‌زمان به توزیع متعادل کاربری‌ها، دسترسی‌پذیری خدمات و بهبود کیفیت فضاهای پیاده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Assessing the Role of Mixed-Use Development in Enhancing Walkability under the 15-Minute City Framework: A Case Study of Selected Neighborhoods in Urmia

نویسندگان English

Fereydoun Naghibi 1
Raziyeh Kazemi Nazloo 2
Fatemeh Mahdavi Novin 1
Zahra Taghizadeh 1
1 Urmia univercity
2 urmia univercity
چکیده English

Despite the growing popularity of the 15-minute city in urban planning literature, land-use planning and pedestrian-space design in many mid-sized Iranian cities—Urmia included—are still handled separately, with little regard for how they might reinforce one another. This has led to an odd outcome: neighborhoods with dense service-oriented uses often report low resident satisfaction and little interest in walking. The present study explores why this happens, using a mixed (quantitative-spatial) method. Four neighborhoods with different urban fabrics—historical, central, deteriorating intermediate, and newly built—were selected in Urmia. We applied the Analytic Hierarchy Process (AHP) for weighting indicators, GIS-based Service Area analysis for measuring actual accessibility, and questionnaires for assessing resident perceptions.

The results show that in the historic-central neighborhoods (Bazar-Imam and Kashani), although service coverage exceeds 95% within a 15‑minute walking radius, the residents' subjective scores are significantly lower than those in less accessible neighborhoods like Seyed Javad. This discrepancy points to a non-linear relationship between mixed land use and walkability; spatial qualities such as safety, visual appeal, and sidewalk continuity appear to moderate the effect. Indeed, Seyed Javad has only 15% land-use mix, but with its wide, safe pavements (averaging 4.12 out of 5), it manages to achieve the highest satisfaction score (72 out of 100). The implication for Urmia is clear: rolling out a 15-minute city model without simultaneous attention to qualitative indicators won't necessarily improve walkability—and, in fact, might undermine it by adding to traffic congestion and visual chaos.

کلیدواژه‌ها English

Mixed-Use
Walkability
15-Minute City
Urmia
Spatial Analysis

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 19 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 17 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 17 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 19 آبان 1405