جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ارزیابی ابعاد کالبدی مؤثر بر الگوی جانمایی پروژه‌های محرک توسعه با رویکرد بازآفرینی شهری (نمونه موردی: بافت تاریخی خوی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران.
10.22034/gahr.2025.524925.2484
چکیده
از اهداف جانمایی پروژه‌های محرک شهری دست‌یابی به بازآفرینی شهری است. بنابراین داشتن استراتژی و الگوهای جانمایی برای ایجاد تغییر در مکان‌هایی رو به زوال مانند بافت‌های تاریخی ضرورت دارد. هدف اصلی تحقیق حاضر ارزیابی ابعاد مؤثر بر الگوی جانمایی پروژه‌های محرک توسعه با رویکرد بازآفرینی شهری در بافت تاریخی خوی می-باشد. نوع تحقیق، کاربردی و روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی، ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه و مشاهده و روش تجزیه و تحلیل روش MARCOS-ANP در نرم‌افزار Excel می‌باشد. در این تحقیق الگوهای مناسب جانمایی پروژه‌های محرک توسعه شامل گروه محرک شهری، استاکر، طب سوزنی شهری، استرنبرگ، شهرسازی پاپ‌آپ و شهرسازی تاکتیکی درمقایسه با عوامل مختلف اجتماعی-فرهنگی، اقتصادی، مدیریتی و ساختاری-فضایی، ارزیابی گردید. یافته‌های تحقیق بیان می‌کند که انتخاب الگوی مناسب جانمایی پروژه‌های محرک توسعه در بافت تاریخی نه-تنها نیازمند تحلیل‌های اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی است؛ بلکه به درک عمیقی از ظرفیت‌های کالبدی-فضایی و طراحی محیطی نیاز دارد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که به ترتیب الگوی استاکر با 665/0، گروه محرک شهری با 649/0، استرنبرگ با 648/0، طب سوزنی شهری با 629/0، شهرسازی تاکتیکی با 528/0 و شهرسازی پاپ‌آپ با 473/0 مناسب‌ترین الگوها برای جانمایی پروژه‌های محرک توسعه در بافت تاریخی نمونه موردی می‌باشند. بنابراین استفاده از دو الگوی استاکر و گروه محرک شهری مناسب‌ترین الگوهای جانمایی پروژه‌های محرک شهری در بافت تاریخی خوی می‌باشد. بدین‌معنی‌که در بافت تاریخی خوی به تبعیت از الگوی استاکر ارجحیت فعالیت بر کاربری، تأکید بر رویدادهای جمعی و مشارکت می‌باشد. در الگوی گروه محرک شهری، تأکید بر عملکردهای موقت است. در پایان نیز سه مکان با فعالیت مذهبی، تجاری و آموزشی برای بافت تاریخی خوی جانمایی شد. همچنین در تعریف پروژه‌های محرک توسعه بایستی الگویی که تلفیقی از مؤلفه‌های کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی است، در نظر گرفته شود تا پروژه تعریف شده از میزان موفقیت بالایی برخوردار بوده و مورد استقبال مردم جامعه هدف قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluation of the Effective Aspects of Locating Development Catalyst Projects with the Approach of Urban Regeneration (Case Study: Historic texture of Khoy)

نویسنده English

Parya Shafipour Yourdshahi
Department of Architecture and Urban Planning, National University of Skills (NUS), Tehran, Iran.
چکیده English

One of the key goals of locating urban catalyst projects is to achieve urban regeneration. Therefore, developing effective strategies and spatial patterns for the placement of such projects is essential, particularly in deteriorated areas such as historical fabrics. The main objective of this study is to evaluate the dimensions influencing the spatial pattern selection of catalyst development projects with an urban regeneration approach in the historical fabric of Khoy. This is an applied research conducted using a descriptive-analytical method. Data were collected through questionnaires and direct observation, and analyzed using the MARCOS-ANP method in Excel. In this study, various models for locating catalyst development projects—including Urban Catalyst Group, Stalker, Urban Acupuncture, Sternberg, Pop-up Urbanism, and Tactical Urbanism—were assessed against socio-cultural, economic, managerial, and physical-spatial factors. The findings indicate that selecting an appropriate model for catalyst project placement in historical contexts requires not only socio-economic and managerial analysis but also a deep understanding of spatial-physical capacities and environmental design. According to the results, the Stalker model (0.665), Urban Catalyst Group (0.649), Sternberg (0.648), Urban Acupuncture (0.629), Tactical Urbanism (0.528), and Pop-up Urbanism (0.473) are, in descending order, the most suitable models for implementing catalyst projects in the historical context of the case study. Hence, the Stalker and Urban Catalyst Group models are identified as the most appropriate for the historical fabric of Khoy. The Stalker model prioritizes activity over land use, emphasizes collective events, and promotes community participation. Meanwhile, the Urban Catalyst Group model highlights temporary functions. Finally, three locations with religious, commercial, and educational functions were identified for project implementation. It is concluded that catalyst development projects should be guided by models that integrate physical, social, economic, and managerial components to ensure project success and community acceptance.

کلیدواژه‌ها English

Development Stimulating Projects
Placement patterns
Historical texture
Regeneration
Khoy City
·     ابراهیم‌نژاد، محمدرضا، شیخ الاسلامی علیرضا و ملک­حسینی، عباس (1400). الگوی ارزیابی پروژه‌های محرک توسعه در بازآفرینی بافت فرسوده شهری. فصل‌نامه تحقیقات جغرافیایی، دوره 36، شماره3، ص۲۵۳-۲۶۱.
·     امیری پریان، سمیه و عزمی، آئیژ (1398). تحلیل ظرفیت­سنجی آژانس­های گردشگری در توسعه گردشگری پایدار شهری، مطالعه موردی: کرمانشاه، فصلنامه جغرافیا و روابط انسانی، دوره 2، شماره 2، ص 27-47.
·     بزرگ­نیا، مهدی، استعلاجی، علیرضا و شیخ اعظمی، علی. (1401). تبیین نقش پروژه‌های محرک توسعه در بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری (نمونه موردی : منطقه 11 شهر تهران،  مجله شهر پایدار، دوره 5، شماره 2، ص 164-145.
·       پورآقاسی، مریم، رجبی، آزیتا، ودایع خیری، رقیه و رضوانی، علی­اصغر. (1400).   نقش پروژه های محرک توسعه در بهبود کیفیت فضاهای شهری (منطقه 12 شهر تهران)، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی شهری چشم انداز زاگرس، دوره14، شماره 52، ص 106-83.
·       توسلی، محسن. (1397). مفهوم محرک توسعه در بازآفرینی شهری پایدار:مدلسازی و شبیه سازی، رساله دکتری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی­سینا، همدان، ایران.
·       حقیقت نایینی، غلامرضا. (1398). بررسی تأثیر استقرار مراکز آموزش عالی به عنوان پروژه‌های محرک توسعه در بافت‌های تاریخی (مطالعه موردی: تأثیر دانشگاه هنر (مجموعه پردیس باغ ملی) بر بافت شهری پیرامون آن، معماری و شهرسازی پایدار، دوره 7، شماره 2، ص 168-149.
·     رضایی، شهرام، زنگانه، احمد، سلیمانی، محمد و کمانرودی، موسی. (1401). بررسی تأثیرات پروژه‌های محرک توسعه بر کیفیت محیط محله‌های بافت مرکزی شهر تهران (مطالعه موردی: محله هرندی). مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، دوره3، شماره 2، ص 99 -۱۱۹.
·     رضائی علی­آبادی، فاطمه و مصطفوی، سید علی. (1401). بازآفرینی بافت‌های ناکارآمد شهری با استفاده از رویکرد پروژه‌های محرک توسعه (مطالعه موردی محله زرگنده تهران)،  اندیشه راهبردی شهرسازی، دوره 1، شماره 1، ص 152-138.
·       روستا، مجید، سلیمانی مهرجانی، محمد، صرافی، مظفر و رفیعیان، مجتبی. (1400). تحلیل مقیاس طرح‌های بازآفرینی شهری و اثرات آن بر کیفیت زندگی ساکنان با تأکید بر تجربه ایران. فصلنامه مطالعات شهری، دوره11، شماره 41، ص 99-112.
·       سلیمانی مهرنجانی، زنگانه، احمد، پریزادی، طاهر و بیگلر، علی. (1400). ارزیابی نقش طرح­های بهسازی و نوسازی بافت­های فرسوده شهری در بهبود کیفیت محیط شهری (مورد مطالعه: محله بریانک)، فصلنامه جغرافیا و روابط انسانی، دوره 1، شماره4، ص 220-239.
·       عزیزی، محمد مهدی و بهرا، بهاره. (1399). ارزیابی اثرات پروژه‌های محرک توسعه در محله‌های شهری (نمونه مورد مطالعه: محله گودال مصلی، شهر یزد، فصلنامه مطالعات شهری، دوره 10، شماره 37، ص 70-57.
·       علیشاهی، رضا و اسمعیل پور، نجما. (1403). تبیین نقش ابعاد و مؤلفه‌‌های بازآفرینی شهری در بهبود وضعیت بافت‌های تاریخی ناکارآمد در ایران. فصلنامه مطالعات شهری، دوره 10، شماره 13، ص 45-60.
·       میرزاده، سیدحسین و نوروزیان، میثم. (1401). ساماندهی اراضی پیرامونی ایستگاه های مترو با استفاده از رویکرد "توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی(TOD)" به عنوان پروژه های محرک توسعه در بافت های فرسوده،همایش بین المللی فرصت های سرمایه گذاری شهر تهران، تهران.
·       نیککار، محمد، صادقی، علیرضا و شمس، فاطمه. (1399). تحلیل تاثیر احداث زیرگذر خیابان کریم خان زند شیراز به عنوان پروژه محرک توسعه بر ادراک شهروندان از کیفیت های محیطی. معماری و شهرسازی ایران، دوره 11، شماره 2، ص 56-35.
·     واحدی یگانه، فرید، مشکینی، ابوالفضل و  محمدی، اکبر. (1401). واکاوی نقش پروژه‌های محرک توسعه در تحقق سیاست‌های بازآفرینی (مورد مطالعه: محدوده‌ی مرکزی شهر سنندج، اقتصاد و برنامه ریزی شهری، دوره 3، شماره 3، ص 211-196.
·       هاشمی، محمدرضا. (1399).تبیین الگوی پردازه‌های محرک توسعه بارویکرد بازآفرینی شهری(مورد پ‍ژوهی: ناحیه2 منطقه18 شهرداری تهران)، رساله دکتری، دانشکده هنر و معماری ، گروه شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب، تهران، ایران.
·       هاشمی، محمدرضا، شیعه، اسماعیل و ذبیحی، حسین. (1399). مکانیابی موقعیت پردازه‌های محرک توسعه در بافت‌های ناکارآمد شهری (مورد پژوهی: ناحیه 2 منطقه 18 شهرداری تهران، باغ نظر، دوره 17، شماره 84، ص 62-51.
·       Cao, Y., Li, F., Xi, X., van Bilsen, D. J. C., & Xu, L. (2021). Urban Livability: Agent-Based Simulation, Assessment, and Interpretation for the Case of Futian District, Shenzhen. Journal of Cleaner Production, 320(88)
·       Deffner A, Karachalis N, Psatha E, Metaxas T, Sirakoulis K. (2020). City marketing and planning in two Greek cities: plurality or constraints? Eur Plan Stud. 28(7):1333–1354.
·       Garcia BD. (2021). Urban policies and large projects in central city areas: the example of Madrid (Spain). Urban Sci. 5(2):42. doi: 10.3390/urbansci5020042.
·       García-Lamarca, M., Anguelovski, I., Cole, H. V., Connolly, J. J., Pérez del-Pulgar, C., Shokry, G., & Triguero-Mas, M. (2022). Urban Green Grabbing: Residential Real Estate Developers Discourse and Practice in Gentrifying Global North Neighborhoods. Geoforum, 128, 1–10
·       Li, X.; Zhang, F.; Hui, E.C.; Lang, W. (2020). Collaborative workshop and community participation: A new approach to urban regeneration in China. Cities, 102, 102743.
·       Metaxas T, Juarez L, Gavriilidis G. (2021). Planning and marketing the city for sustainability: the Madrid Nuevo Norte Project. Sustainability. 13(4):2094.
·       Metaxas, Theodore. (2024).  Prestige projects and sustainable city image: evidence from Nuevo Norte Project of Madrid, International Journal of Urban Sustainable Development, 16(1),
·       Mirzayeva G, Turkay O, Akbulaev N, Ahmadov F. (2020). The impact of mega-events on urban sustainable development. JESI. 7(3):1653.
·       Mouratidis, K., & Yiannakou, A. (2021). What Makes Cities Livable? Determinants of Neighborhood Satisfaction and Neighborhood Happiness in Different Contexts. Land Use Policy, 112, 1055-1085.
·       MullerMahn D, Mkutu K, Kioko E. (2021). Megaprojects—mega failures? The politics of aspiration and the transformation of rural Kenya. Eur J Dev Res. 33(4):1069–1090.
·       Nair A, Nayar SK. (2020). Key performance indicators of sustainability. IOP Conf Ser: Earth Environ Sci. 491(1):012047.
·       Sroka R. (2021). Mega-projects and mega-events: evaluating Vancouver 2010 stadium and convention infrastructure. Journal of Sport & Tourism. 25(3):183–200.
·       Tajmiri Rostami, Farzad, Farhadi, Farhad. (2021). resilient supplier selection using a new multi-criteria decision-making method: measurement and ranking according to the compromise solution (Marcus). Andisheh Amad, 20(79), 169-193. [Persian]
·       Tarsitano E, Rosa AG, Posca C, Petruzzi C, Mundo M, Colao M. (2020). A sustainable urban regeneration project to protect biodiversity. Urban Ecosyst. 24(4):827–844.
·       Zheng L. (2020). Research on the impact of mega-projects on carrying capacity of cities taking the first-line project of the West-East gas pipeline as an example. J Manage Sci Eng. 5(3):195–211.
Zhou, Yulin, Lulu Wei, Feng Lan, Xiang Li, and Jing Bian. (2022). Evaluation and Optimization on Urban Regeneration Sustainability from the Perspective of Multidimensional Welfare of Resettled Resident—Evidence from Resettlement Communities in Xi’an, China, Land, 11(8), 1258

  • تاریخ دریافت 30 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 19 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 25 آبان 1404