هیدروهژمونی در حوضه رودهای داخلی(فروملی): نمونه‌پژوهی سد تنگ گاوشمار در استان لرستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری جغرافیای سیاسی

10.22034/gahr.2022.324434.1648

چکیده

به تناسب تعداد بی‌شمار رودهای داخلی به نسبت رودهای بین‌المللی، بیشتر کشمکش‎های مرتبط با آب، در سطوح داخلی رخ می‌دهند. به شکلی که در برخی کشورها، عدم مدیریت صحیح در تخصیص منابع آب، نوع مناسبات جوامع و واحدهای سیاسی- فضایی فروملی را تحت‌شعاع قرار داده، موجبات تنش بین آنها را فراهم نموده است. تحولاتی که به شکل روزافزون، نمونه‌هایی متعددی از آن در سراسر جهان و در همین ایران، قابل روئیت است. در این ‌باره، رقابت بین جوامع و ساکنین فرادست- فرودست حوضه رودخانه‌ی کشکان، موردی قابل تأمل است. نمونه‌ا‌یی که بهترین نمایش رقابت آن در قالب ساخت سد تنگ گاوشمار(معشوره) در بالادستی این رودخانه، تجلی یافته است. بر این اساس پژوهش حاضر در قالب روش‏شناسی توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی، بر آن است تا با پاسخ به پرسش؛ تعویق پروسه ساخت سد تنگ گاوشمار معلول چه دلایلی است؟ رقابت‌های فروملی در سطح حوضه رودخانه کشکان را به منصه‌ی‌ ظهور گذارد. در واقع هدف پژوهش، تحلیل چرایی عدم ساخت سد تنگ گاوشمار در قالب مفهوم «هیدروهژمونی فروملی» است. نتایج نشان داد که در سطح محلی(درون استانی) «هژمونی امنیتی» بخش پایین‌دستی(پلدختر) حوضه رودخانه، موجب شده است که بخش بالادستی(کوهدشت) با ضعف در «هژمونی اقتصادی»، نتواند منابع مالی مورد نیاز احداث سد را فراهم نماید. در سطح منطقه‌ای(بین استانی) نیز، اهمیت استراتژیک استان خوزستان و نقش و جایگاه این استان به لحاظ مسائل مختلف، اقتصادی، سیاسی، امنیتی و ... برای کشور، مانع از آن است که دولت ریسک نارضایتی و ناآرامی را در این استان بپذیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Hydro-hegemony in Basin of Inland (Subnational) Rivers: Case Study of GavShomar Dam in Lorestan, Iran

نویسنده [English]

  • ahmad rashidinejad
Ph.D. Political Geography
چکیده [English]

most water-related conflicts occur at national levels disagreements due to the higher number of inland rivers rather than international rivers. In some countries, mismanagement of water resource allocation affects the relations between communities and subnational political-spatial units leading to tension and conflicts between them. There is an increasing case of such conflicts in Iran and the world. The competition between communities and residents of upstream and downstream basins of Kashkan River is a debatable issue. The most outstanding case of this competition can be seen in the construction process of GavShomar Dam (Mashooreh) upstream of the river. Accordingly, this descriptive-analytical study was conducted by using bibliographic and online references to examine the construction process of Gavshoma Dam.This paper aimed at finding reasons for the delay in the construction process of this dam, as well as revealing subnational competitions at the basin level of the Kashkan River. In fact, the purpose of this study is to analyze the reasons for the failure to construct the Gavshoma Dam based on the concept of "subnational hydro-hegemony. Results related to the local level (intra-provincial) indicated that "security hegemony" of the downstream part (Pol Dokhtar) of River Basin has prevented the upstream part (Kuhdasht) from providing financial resources required for dam construction due to weak "economic hegemony". Regarding the regional level (interprovincial), the strategic importance of Khuzestan as a province and its economic, political, and security role in the country prevent the central government from taking the risk of dissatisfaction and protests in this province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Inland Rivers
  • hydro-hegemony
  • Kashkan
  • Gavshomar (Mashooreh) Dam
بیرانوندی، وحید. رقیه، جهدی(1399). نقش منابع آبی در جهت گیری مدیریت محصولات زراعی (مطالعۀ موردی: شهرستان کوهدشت). فصلنامه آمایش سرزمین، 12(2): 455 – 431.
حاتمی، عباس. سوسن، نوربخش(1398). بازسازی معنایی بحران آب در شرق اصفهان براساس نظریۀ زمینه‌ای. فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی، 30(73): 123- 142.
حقی‌آبی، امیرحمزه. صمد، امامقلی‌زاده(1394). پیش‌بینی فرسایش کناری بخش‌های پیچانرودی رودخانه‌ی کشکان. فصلنامه جغرافیا و توسعه، 13(40): 125- 138. 
رشیدی‌نژاد، احمد. کاویانی‌راد، مراد و افشین، متقی(1399). نسبت همگرایی ملی با رویکرد هیدروپلیتیک: نمونه‌پژوهی طرح‎های سدسازی در خاور ترکیه. فصلنامه مطالعات اجتماعی اقوام. 1(1): 105- 85. 
رشیدی‌نژاد، احمد. کاویانی‌راد، مراد و افشین، متقی(1400). نسبت مناسبات هیدروپلیتیک با تغییر ساختار هیدروهژمون نمونه پژوهی سد رنسانس در اتیوپی. فصلنامه اطلاعات جغرافیایی(سپهر)، 30(117): 133- 150.
رستمی، فرزاد. مسعود، نادری(1392). بحران کم‌آبى و گسست در امنیت ملى. فصلنامه پژوهش‌هاى روابط بین‌الملل، (15): 161- 192.
رحیمیان، مهدی(1395). عوامل اثرگذار بر مدیریت پایدار منابع آب در بین گندمکاران آبی شهرستان کوهدشت. فصلنامه علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 12(2): 233- 247.
زینتی فخرآباد، محمدمهدی. عسگری مقدم، مصطفی(1400). آینده پژوهی پیامدهای امنیتی بحران منابع آبی در نواحی مرزی ایران. جغرافیا و روابط انسانی، 4(3): 1-17.
شایان، سیاوش. شریفی‌کیا، محمد و هدیه دهستانی(1392). استخراج و انذازه گیری تغییرات مورفولوژیکی رودخانه کشکان ناشی از برداشت منابع شن و ماسه. نشریه فضای جغرافیایی، 13(43): ۱۹۱-۲۰۷.
مشهدی، علی. نرگس، اکبری(1399). تعهدات دولت‌های حوضچه هریرود در احداث تأسیسات آبی. مجله حقوقی بین‌المللی، 37(63): 309- 343.
 
Al-Ansari, N; Nasrat, A; Sven, K and Jan Laue. 2018. “ Geopolitics of the Tigris and Euphrates Basins ”. Journal of Earth Sciences and Geotechnical Engineering, vol . 8, no. 3, 2018, 187-222. ISSN: 1792-9040.
Castelo, J.2020.“10 Critical Water Scarcity Facts We Must Not Ignore”. Website resilient. www.resilience.org/stories/2020-01-21/10-critical-water-scarcity-facts-we-must-not-ignore.
Campbell, I; Barlow, C. 2018. “KNOWLEDGE TRANSFER IN INTERNATIONAL WATER RESOURCE MANAGEMENT-SIX CHALLENGES”. Australian Centre for International Agricultural Research. www.researchgate.net/publication/325869135
deQueiroz, A; Tiburcio James, F. 2018. “The Effectiveness of  Governance Mechanisms in Scenarios of Water Scarcity: The Cases of the Hydropolitical Complexes of Southern Africa and Jordan River Basin”. Economics, Law and Policy. ISSN 2576-2060.
Gleick, P. 2008. “The Global Water Crisis: a Question of Governance”. Department of Foreign Affairs and International Trade Canada.
Ravid, R. 2019. “Dams, Development and the Future of Sino-Indian Hydro- Politics”. UCLA: Library. Retrieved from https://escholarship.org/uc/item/33s9j9rt.
Klimes, M; David, M; Elizabeth, Y; Phillia, R. 2019. “Water diplomacy: The intersect of science, policy and practice”. Journal of Hydrology. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2019.02.049.
Martina, F; Christof, Schneider;  Robert I, M. 2019.“Water competition between cities and agriculture driven by climate change and urban growth. Nature Sustainability”. DOI: 10.1038/s41893-017-0006-8.
Grech-Madin, C; Stefan, D; Kyungmee, K; Ashok, S. 2018. “Negotiating water across levels: A peace and conflict ‘‘Toolbox” for water diplomacy”. Journal of Hydrology. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2018.02.008.
Otto, B; Schleifer, L. 2020. “Domestic Water Use Grew 600% Over the Past 50 Years”. World Resourses Institute. www.wri.org/blog/2020/02/growth-domestic-water-use.
SEIFU MERID, H. 2016. “GRAND ETHIOPIAN RENAISSANCE DAM AND CHANGING POWER RELATIONS IN THE EASTERN NILE BASIN”. A Thesis Submitted To the School of Graduate Studies of Addis Ababa University in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Master of Arts in Peace and Security Studies.
Worcester, M. 2016. “Water Security -A Source of Future Conflicts? ”. Institut fur strategie- politik- sicherheits und wirtschaftsberatung. Berlin.
Warner, J. 2004. “Mind the gap-working with buzan: the Illisu Dam as a security issue”. SOAS Water Issues Study Group, School of Oriental and African Studies/King’s College-London. Occasional Paper 67.
(2014).“Water and Poverty: How Access to Safe Water Reduces Poverty”.Website ifewater.
http://lsrw.ir
www.iwpco.ir/st/12
www.parliran.ir/majles/fa