جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

بررسی و تحلیل نقش شاخص‌های ژئومورفولوژی در مکان گزینی و توسعه فیزیکی آتی شهر (مطالعه موردی: شهر زاهدان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشگاه تبریز
3 دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل نقش شاخص‌های ژئومورفولوژی در مکان‌گزینی و توسعه فیزیکی آتی شهر زاهدان پرداخته است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی- توسعه‌ای و از لحاظ روش توصیفی– تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز پژوهش به دو صورت اسنادی و پیمایشی جمع‌آوری‌شده است. پارامترهای در نظر گرفته‌شده برای محدوده موردمطالعه به ترتیب اولویت عبارت‌اند از شیب، فاصله از گسل، توپوگرافی، جهت شیب و کاربری اراضی. در پایان نقشه نهایی مکان‌های بهینه توسعه فیزیکی شهر حاصل از مدل AHP در محیط ArcGIS در پنج کلاسِ کاملاً مناسب، نسبتاً مناسب، بی‌تفاوت، نسبتاً نامناسب و کاملاً نامناسب تهیه گردید. نتایج نشان داد که شرق شهر زاهدان به دلیل قرارگیری در وضعیت شیب نامناسب که ریزش و سقوط سنگ‌ریزه‌ها این قسمت از شهر را تهدید می‌کند و همچنین به دلیل نزدیکی به حریم گسل برای توسعه شهر مناسب نیست.
پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل نقش شاخص‌های ژئومورفولوژی در مکان‌گزینی و توسعه فیزیکی آتی شهر زاهدان پرداخته است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی- توسعه‌ای و از لحاظ روش توصیفی– تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز پژوهش به دو صورت اسنادی و پیمایشی جمع‌آوری‌شده است. پارامترهای در نظر گرفته‌شده برای محدوده موردمطالعه به ترتیب اولویت عبارت‌اند از شیب، فاصله از گسل، توپوگرافی، جهت شیب و کاربری اراضی. در پایان نقشه نهایی مکان‌های بهینه توسعه فیزیکی شهر حاصل از مدل AHP در محیط ArcGIS در پنج کلاسِ کاملاً مناسب، نسبتاً مناسب، بی‌تفاوت، نسبتاً نامناسب و کاملاً نامناسب تهیه گردید. نتایج نشان داد که شرق شهر زاهدان به دلیل قرارگیری در وضعیت شیب نامناسب که ریزش و سقوط سنگ‌ریزه‌ها این قسمت از شهر را تهدید می‌کند و همچنین به دلیل نزدیکی به حریم گسل برای توسعه شهر مناسب نیست.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigation and analysis of the role of geomorphological indicators in the location and future physical development of the city (Case study: Zahedan city)

نویسندگان English

Ali Movahed 1
davod hatami 2
Fatima Behrouj 3
Zubeida Pooyesh 3
Zeinab Dolatshahi, 1
1 Kharazmi University, Tehran, Iran.
2 Tabriz University
3 Sistan and Baluchestan University, Zahedan, Iran
چکیده English

پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل نقش شاخص‌های ژئومورفولوژی در مکان‌گزینی و توسعه فیزیکی آتی شهر زاهدان پرداخته است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی- توسعه‌ای و از لحاظ روش توصیفی– تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز پژوهش به دو صورت اسنادی و پیمایشی جمع‌آوری‌شده است. پارامترهای در نظر گرفته‌شده برای محدوده موردمطالعه به ترتیب اولویت عبارت‌اند از شیب، فاصله از گسل، توپوگرافی، جهت شیب و کاربری اراضی. در پایان نقشه نهایی مکان‌های بهینه توسعه فیزیکی شهر حاصل از مدل AHP در محیط ArcGIS در پنج کلاسِ کاملاً مناسب، نسبتاً مناسب، بی‌تفاوت، نسبتاً نامناسب و کاملاً نامناسب تهیه گردید. نتایج نشان داد که شرق شهر زاهدان به دلیل قرارگیری در وضعیت شیب نامناسب که ریزش و سقوط سنگ‌ریزه‌ها این قسمت از شهر را تهدید می‌کند و همچنین به دلیل نزدیکی به حریم گسل برای توسعه شهر مناسب نیست.
پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل نقش شاخص‌های ژئومورفولوژی در مکان‌گزینی و توسعه فیزیکی آتی شهر زاهدان پرداخته است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی- توسعه‌ای و از لحاظ روش توصیفی– تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز پژوهش به دو صورت اسنادی و پیمایشی جمع‌آوری‌شده است. پارامترهای در نظر گرفته‌شده برای محدوده موردمطالعه به ترتیب اولویت عبارت‌اند از شیب، فاصله از گسل، توپوگرافی، جهت شیب و کاربری اراضی. در پایان نقشه نهایی مکان‌های بهینه توسعه فیزیکی شهر حاصل از مدل AHP در محیط ArcGIS در پنج کلاسِ کاملاً مناسب، نسبتاً مناسب، بی‌تفاوت، نسبتاً نامناسب و کاملاً نامناسب تهیه گردید. نتایج نشان داد که شرق شهر زاهدان به دلیل قرارگیری در وضعیت شیب نامناسب که ریزش و سقوط سنگ‌ریزه‌ها این قسمت از شهر را تهدید می‌کند و همچنین به دلیل نزدیکی به حریم گسل برای توسعه شهر مناسب نیست.

کلیدواژه‌ها English

Geomorphological Indices
Physical Development
Zahedan
1- احمدی، عبد المجید؛ حیدری، تقی؛ آراء، هایده (1389)، «ارزیابی نقش دانش ژئومورفولوژی در توسعه فیزیکی شهر با استفاده از GIS نمونه موردی: شهر زنجان»، همایش کاربرد جغرافیای طبیعی در برنامه ریزی محیطی، دانشگاه آزاد اسلامی خرم آباد.
2- اسفندیاری، فریبا، صغری جدی، الناز پیروزی(1397). تحلیلی بر مکان یابی جهات بهینه گسترش فیزیکی شهرستان گرمی با استفاده از مدل VIKOR. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی سال هجدهم. شماره 51.
3- اشتری، نفیسه؛ اطهری، فریبا؛ علیپور، سمیه (1392 یا 2014)، «مکان سنجی دستیابی به توسعه پایدار با تاکید بر ژئومورفولوژی شهری؛ نمونه پژوهی: شهر کرج» دومین کنگره بین المللی سازه معماری و توسعه شهری؛ تبریز.
4- امانپور، سعید؛ علیزاده، هادی؛ قراری، حسن (1392)، «تحلیلی بر مکان یابی جهات بهینه توسعه فیزیکی شهر اردبیل با استفاده از مدل AHP، فصلنامه برنامه ریزی منطقه­ای، سال دوم، شماره دهم.
5- انصاری لاری، احمد؛ نجفی، اسماعیل؛ نوربخش، فاطمه (1390)، «قابلیت­ها و محدودیت­های ژئومورفولوژیکی توسعه فیزیکی شهر ایلام»، فصنامه آمایش محیط، شماره پانزدهم.
6- آفریده، فائزه؛ اسدی، اکرم؛ احمدی، امیر (1394)، «پتانسیل سنجی توسعه فیزیکی شهر جدید پردیس با تأکید بر شاخص­های ژئومورفولوژی، پژوهش­های جغرافیایی برنامه ریزی شهری، دوره دوم، شماره چهار.
7- بیرانوند، حجت اله، حامد عباسی، عبداله سیف ، حمید بابلب موخر(1398)، شناسایی تنگناهای ژئومورفولوژیکی در مکان گزینی و توسعه کالبدی شهر خرم آباد با تاکید بر شاخص های نئوتکتونیکی، فصلنامه ی علمی- پژوهشی فضای جغرافیایی، سال هجدهم، شماره 65، صص 213-191.
8- تقیان، علیرضا؛ غلام حیدری، حمیده (1392)، «پتانسیل­ها و موانع ژئومورفولوژیکی توسعه فیزیکی شهر یاسوج با استفاده از مدل AHP »، دو فصلنامه ژئومورفولوژی کاربردی ایران، سال اول، شماره دوم.
9- جباری ، ایرج. ، شهرام روستایی، (1386) ، "ژئومورفولوژی مناطق شهری" ، چاپ اول. سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه.
10- حسینی، سید علی؛ ویسی، رضا؛ محمدی، مریم (1391)، «پهنه بندی جغرافیایی محدودیت­های توسعه کالبدی شهر رشت با استفاده از GIS»، چهارمین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت شهری، مشهد.
11- رضائی، پرویز؛ استاد ملکرودی، پروانه (1389)، «محدودیت­های ژئومورفولوژیکی توسعه فیزیکی شهر رودبار»، فصلنامه جغرافیای طبیعی، سال دوم، شماره هفتم.
12- زارعی، پروین؛ رامشت، محمد حسین (1391)، «شاخص­های محیطی موثر درتوسعه فیزیکی شهر قروه»، چهارمین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت شهری، مشهد.
13- ستایشی نساز، حسن؛ عمرانی دور باش، مجتبی؛ زارع بیشه، نرگس (1393)، «بررسی تنگناهای ژئومورفولوژیکی و تأثیر آن بر توسعه فیزیکی شهر با استفاده از GIS و روش AHP (مطالعه موردی: شهر گیوی)»، پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، سال دوم، شماره چهار.
14- سرور، هوشنگ، منصور خیری زاده آروق، میژه لاله پور(1393)، نقش عوامل محیطی در امکان سنجی توسعه فیزیکی بهینه شهر ملکان، مجله پژوهش و برنامه ریزی شهری، سال پنجم، شماره هجدهم. صص114-95.
15- سرور، هوشنگ؛ خیری زاده اروق، منصور؛ لاله پور، منیژه (1393)، «نقش عوامل محیطی در امکان سنجی توسعه فیزیکی بهینه شهر ملکان»، مجله پژوهشی و برنامه ریزی شهری، سال پنجم، شماره هیجدهم.
16- سمیه عمادالدین و فخرالدین نامجو (1393) ارزیابی پارامترهای ژئومورفولوژیکی در توسعه فیزیکی شهر گرگان، فصلنامه جغرافیایی سرزمین سال 11، شماره 42 .
17- شایان، سیاوش؛ پرهیزکار، اکبر؛ سلیمانی شیری، مرتضی (1388)، «تحلیل امکانات و محدودیت­ها ژئومورفولوژیک در انتخاب محورهای توسعه شهری (نمونه موردی: شهر داراب)»، مدرس علوم انسانی، شماره شصت و دوم.
18- شمس، مجید، پریسا حجی ملایری(1388)، توسعه فیزیکی و تاثیر آن در تغییرات کاربی اراضیشهر ملایر(85 و 1365)، فصلنامه جغرافیایی آمایش، دوره دوم، شماره 7، 91-75.
19- شیرمحمدی، حمید، فریدون نقیبی(1386)، توسعه کالبدی شهر نالوس با در نظر گرفتن اثرات زیست محیطی به کمک GIS، نشریه هویت شهر، سال اول، شماره 1، صص38-27.
20- طالب زاده، میرحیدر (1388)، «توسعه فیزیکی ناپایدار شهرها و اسیب پذیری انها در برابر سوانح طبیعی نمونه موردی: شهر ماکو در آذربایجان غربی»، فصلنامه مسکن و محیط روستا.
21- عابدینی، موسی؛ مقیمی، ابراهیم (1393)، «نقش تنگناهای ژئومورفولوژیکی در توسعه کالبدی کلانشهر تبریز به منظور کاربری بهینه»، مجله جغرافیا و برنامه محیطی، سال بیست و سوم، شماره دهم.
22- قربانی،محمد صدیق؛ مسعود علیمردانی، فرزاد ویسی، رامین قربانی(1397). تحلیلی بر کارکرد و نقش عوامل طبیعی در مکان گزینی و گسترش کالبد شهری( مطالعه موردی: شهر کامیاران). فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی. دوره 13(2)،505-527.
23- قرخلو، مهدی؛ داوودی، محمود؛ زندوی، سید مجدالدین؛ جرجانی، حسن علی؛ (1390)، «مکان یابی مناطق بهینه توسعه فیزیکی شهر بابلسر بر مبنای شاخص های طبیعی»، فصلنامه جغرافیا و توسعه، شماره بیست وسوم.
24- قنواتی، عزت اله؛ دلفانی گودرزی، فاطمه (1392)، «مکان یابی بهینه توسعه شهری با تأکید بر پارامترهای طبیعی با استفاده از مدل تلفیقی فازی/ AHP مطالعه موردی: شهرستان بروجرد»، دوفصلنامه ژئومورفولوژی کاربردی ایرن، سال اول، شماره اول.
25- گنجائیان، حمید؛ فریدونی کردستانی، مژده (1392)، «عوامل محدود کننده توسعه فیزیکی شهر مریوان»، دومین کنفرانس ملی جغرافیا و زمین شناسی.
26- گنجائیان، حمید؛ گروسی، لیلا (1388)، «ارزیابی نقش عوامل ژئومورفولوژیکی در توسعه شهری شهرهای استان کردستان»، کنگره بین المللی جغرافیا و توسعه پایدار.
27- ماجدی ، حمید ، (1378) ، "زمین مسئله اصلی توسعه شهری است" ، مجله آبادی ، مرکز مطالعات و تحقیقات شهری و معماری ، 33: 14-3.
28- معتمد، احمد (1375)، طرح مشابه یابی ماسه زاهدان، معاونت عمران استانداری سیستان و بلوچستان.
29- مقصودی، مهران؛ مرادی پور، فاطمه (1392)، «مکان یابی مناطق بهینه جهت توسعه فیزیکی شهر الیگودرز با استفاده از نقشه­ی ژئومورفولوژی و GIS»، دو فصلنامه ژئومورفولوژی کاربردی ایران، سال اول، شماره دوم.
30- مقیمی، ابراهیم (1385)، ژئومورفولوژی شهری، انتشارات دانشگاه تهران.
31- ملکی، امجد؛ دهساری، مهین؛ رضایی، پیمان (1394)، «تنگناهای ژئومورفولوژیک توسعه کالبدی شهر جوانرود با استفاده از مدل منطق فازی»، فصلنامه برنامه ریزی و آمایش فضا، دوره نوزدهم، شماره چهار.
32- ملکی، امجد؛ عزیزی، بیان (1393)، «تنگناهای طبیعی توسعه فیزیکی شهر پاوه با تأکید بر عوامل ژئومورفولوژی»، فصلنامه آمایش محیط، شماره بیست و هفتم.
33- ناصر وندی، زهرا؛ اسکانی، غلامحسین (1390)، «بررسی نقش ژئومورفولوژی در مکان یابی مناطق شهری و مدیریت بحران زلزله با استفاده از نرم افزار GIS (مورد: منطقه کن- سولقان).
34- Alcantara, I., 2002, Geomorphology, Natural Hazards, Vulnerability and Prevention of Natural Disaster in Developing Countries, Geomorphology, 47:107-124.
35- Bathrellos, G. D., Gaki-Papanastassiou, K., Skilodimou, H. D., Papanastassiou, D., Chousianitis, K. G., (2011), Potential suitability for urban planning and industry development using natural geological–geomorphological parameters, hazard maps and Environ Earth Sci, published online 04 August 2011, www.springerlink.com.
36- Chakhar, S., Mousseau, V., (2008), GIS-based multicriteria spatial modeling generic framework, Int J Geogr Inf Sci, 22 (11–12): 1159–1196.
37- Güneralp, B., Seto, K. (2008). Environmental impacts of urban growth from an integrated dynamic perspective: A case study of Shenzhen, South China. Glob. Environ. Chang, 18, 720-735
38- iang, L., Deng, X., Seto, K.C. 2013. The  impact  of  urban  expansion  on  agricultural  land  use intensity  in  China. Land Use Policy 35, pp: 33–39.
39- Liu, J., Ye, J., Yang, W., Yu, S. 2010. Environmental Impact Assessment of Land Use Planning in Wuhan City Based on Ecological Suitability Analysis, Journal of Procedia Environmental Sciences. Vo1.2.
40- Maghsoudi, M., & Rahmati, M., (2018). GEOMORPHOSITES ASSESSMENT OF LORESTAN PROVINCE IN IRAN BY COMPARING OF ZOUROS AND COMANESCU’S METHODS (CASE STUDY: POLDOKHTAR AREA, IRAN). GeoJournal of Tourism and Geosites, 21(1), 226.  https://doi.org/10.30892/gtg.21118-283
41- Pareta K and Prasad S. 2012. Geomorphic effects on urban expansion: a case study of small town in central India. 14th annual international conference and exhibition on geospatial information technology and applications. pp: 1-9.
42- Pareta, K., et al., 2012, “Geomorphic Effects on Urban expansion”: A Case Study of Small Town in Central India, 14th Annual International Conference and exhibition on Geospatial Information Technology and Application.
43- Silvania Avelar1 & Crisógono Vasconcelos1 & Kátia L. Mansur2 & Sylvia C. Anjos3 & Gisele F. Vasconcelos1. Targeting Sustainability Issues at Geosites: a Study in Região dos Lagos, Rio de Janeiro, Brazil. The European Association for Conservation of the Geological Heritage 2017. Geoheritage DOI 10.1007/s12371-016-0212-1
44- Szabo, J., David, L. Loczy, D. 2010. Anthropogenic Geomorphology: A Guide to Man-Made Landforms. Springer. 298p.
45- Yalcin, A., Reis, S., Aydinoglo, AA., Yomraliglu, T.,2011, A GIS- based comparative study of feguency ratio, analytical hierarchy process, bivariate statistics and logistics metids for land slide susceptibility mapping in Trabzon, NE Turkey. Geomorfology, Vol 85. PP 274-287

  • تاریخ دریافت 09 دی 1400
  • تاریخ پذیرش 12 دی 1400