جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

سنجش روند توسعه شهری با توجه به شاخص‌های تراکمی رشد هوشمند شهری(نمونه موردی: منطقه یک کلانشهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید چمران اهواز
2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید چمران اهواز
10.22034/gahr.2024.456546.2124
چکیده
در دهه های اخیر در کشور ایران رشد و گسترش شهرها به صورت نوعی معضل درآمده و لزوم توجه به مسائل شهری و به ویژه مسائل کالبدی آن در قالب چارچوبی علمی، اهمیت و ضرورت یافته است. مکانیزم‌های تصمیم گیری و تصمیم سازی در کشور طی دهه های اخیر روندی را در پیش گرفته که به نابودی بخش عظیمی از منابع طبیعی اطراف شهرها و اتلاف هزینه های بسیاری در راستای توسعه زیر ساخت‌های مورد نیاز منجر شده است. در این پژوهش تشریح چیستی و چگونگی روند توسعه منطقه ای طی دوره‌هایی بود که احساس می‌شد در آن بیشترین تغییرات رخ داده باشد. ماهیت این تغییرات و محرک‌های آن‌ها موضوع اصلی این تحقیق بوده است و آنچه که پیگیری شده، رهیافتی به مدل و الگوی منطقه 1 تهران در دوران معاصر و اکنون بود. با این هدف، شاخص‌های تأثیرگذار شناسایی گردید، که خود بازتاب کالبدی مجموعه ساختاری موجود در سیستم شهری منطقه 1 بوده‌اند. بر این اساس پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و به لحاظ روش توصیفی-تحلیلی است که شیوه ی گردآوری داده های آن اسنادی می باشد. در این پژوهش با هدف شناخت بازتاب کالبدی تصمیم‌های کلان در عرصه منطقه 1 تهران، مجموعه ای از مطالعات صورت گرفت. بر اساس نتایج محاسبات انجام شده مدل‌های آنتروپی شانون و هلدرن، منطقه 1 تهران با رشد پراکنده فاصله چندانی نداشته و در حال نزدیک شدن به حالت پراکنده رویی با آهنگ بسیار کند بوده است. ضریب تغییرات متغیر های مختلف در منطقه 1 تهران حاکی از این است که در بخش جمعیت با آهنگی کند و نزولی و در بخش سطح، ضریب تغییرات به صورت کند و صعودی در حال دگرگونی بوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Measuring the process of urban development according to density indicators of smart urban growth (Case example: Region 1 of Tehran Metropolis)

نویسندگان English

Ismail Tahermola 1
Saeed Maleki 2
1 MA of geography and urban planning of Shahid Chamran University of Ahvaz
2 Professor Department of Geography & Urban Planning, Faculty of Letters and Humanities, Shahid Chamran University of Ahvaz, Iran
چکیده English

In recent decades in Iran, the growth and expansion of cities has become a kind of problem, and the need to pay attention to urban issues, especially its physical issues, in the form of a scientific framework, has become important and necessary. The decision-making and decision-making mechanisms in the country in recent decades have taken a trend that has led to the destruction of a huge part of the natural resources around the cities and the waste of many costs in order to develop the required infrastructures. In this research, it was explained what and how the regional development process was during the periods in which it was felt that the most changes had occurred. The nature of these changes and their drivers have been the main subject of this research, and what was pursued was an approach to the model of the 1st district of Tehran in the contemporary era and now. With this aim, influential indicators were identified, which were the physical reflection of the existing structural complex in the urban system of Region 1. Based on this, the current research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of its data collection method. In this research, a series of studies were conducted with the aim of knowing the physical reflection of macro decisions in the area of Tehran's 1st district. According to the calculation results of Shannon and Heldren entropy models, Tehran's region 1 is not far from scattered growth and is approaching the scattered surface state at a very slow rate. The coefficient of change of different variables in the 1st district of Tehran indicates that in the population sector, it has been changing slowly and downward, and in the surface sector, the coefficient of change has been changing slowly and upward.

کلیدواژه‌ها English

physical development
urban sprawl
smart growth
1st district of Tehran
افضلی، مرضیه، ابدالی، یعقوب و اصغر حیدری(1399). تحلیل کالبدی- فضایی شهر خرم آباد با استفاده از شاخص های رشد هوشمند شهری. پژوهش و برنامه ریزی شهری، شماره 43.
آزادخانی، پاکزاد، حسین زاده، جعفر و نسرین چشمه چاهی فرد(1399). تحلیل کاربری اراضی شهر ایلام بر اساس نظریه رشد هوشمند شهری. نشریه مهندسی جغرافیایی سرزمین، شماره8.
جمالی، مهدی، صالحی، سیدیوسف و آمنه مالمیر(1400). شناسایی و رتبه بندی شاخص های رشد هوشمند شهری با تاکید بر ترافیک و حمل ونقل شهری. مطالعات مدیریت ترافیک، شماره 60.
خندانی، سکینه، صفرلویی، محمدعلی و بشیر بیک بابایی(1400). تحلیل کاربریهای اراضی شهری با توجه به شاخصهای راهبرد رشد هوشمند شهری (مورد مطالعه: شهر مرند). امایش محیط، دوره هفتم، شماره55.
درویشی، یوسف، غلامی نورآباد، هادی و سکینه مؤمن پور آکردی(1399). تحلیل فضایی شاخص های رشد هوشمند مناطق شهری با استفاده از مدل ویکور (مطالعه موردی شهر اردبیل). نشریه مهندسی جغرافیایی سرزمین، شماره7.
رضایی بزنجانی، رضا، اذانی، مهری، صابری، حمید و مهدی مؤمنی(1397). برنامه ریزی راهبردی مناطق شهری کرمان بر اساس رشد هوشمند شهری. فصلنامه جغرافیا(برنامه ریزی منطقه ای)، سال دهم، شماره1.
رهنما، محمدرحیم، و غلامرضا عباس­زاده.(1387). اصول، مبانی و مدلهای سنجش فرم کالبدی شهر، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
زنگنه شهرکی، سعید، (1386)، بررسی پدیده پراکنش افقی شهر تهران و تأثیر آن بر زمین های کشاورزی پیرامون، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
زنگنه شهرکی، سعید، (1390)، تحلیل اثرات اجتماعی- اقتصادی و زیست محیطی گسترش افقی شهر و چگونگی بکارگیری سیاست های رشد هوشمند شهری (مطالعه موردی: شهر یزد)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
زینالی عظیم، علی، موسوی، میرسعید و رحیم سرور(1400). ارزیابی توسعه ی کالبدی شهر تبریز بر اساس تحلیل شاخص های رشد هوشمند شهری (مورد مطالعه: منطقه ی 2، 4 و 7 تبریز). نگرشهای نو در جغرافیای انسانی، سال سیزدهم، شماره 2.
سلطانی، علی؛ حاجی پور، خلیل و خرسند، نرجس، (1389)،  مدیریت رشد فیزیکی شهرها با استفاده از مرزهای رشد شهری، فصلنامه گزارش سازمان نظام مهندسی ساختمان استان فارس، سال نوزدهم، شماره 68.
شیخی، حجت؛ پریزادی، طاهر؛ رضایی، محمدرضا و سجادی؛ مسعود، (1391)، تحلیل و تعیین فرم کالبدی شهر اصفهان با استفاده از مدل گری و موران، مجله پژوهش و برنامه ریزی شهری، سال سوم، شماره نهم، مرودشت.
عبدالی، ابراهیم،کلانتری خلیل آباد، حسین و یعقوب پیوسته گر(1398). تحلیل فضایی - کالبدی نواحی شهری بر اساس شاخص های رشد هوشمند شهری نمونه موردی: شهر یاسوج. دانش شهرسازی، سال سوم، شماره2.
مثنوی، محمدرضا(1381). توسعه پایدار و پارادایم های توسعه شهری: شهرفشرده و شهر گسترده. محیط شناسی، شماره31.
محمودزاده، حسن، عابدینی، رویا(1398). تلفیق اصول رشد هوشمند و استراتژی توسعه میان افزا در شناسایی ظرفیت های کالبدی توسعه درونی شهر (مطالعه موردی: منطقه 3 تبریز). جغرافیا و توسعه، شماره 56.
مهدیزاده، جواد(1376). درآمدی بر نظریه ها و روش های برنامه ریزی شهری. مهندسین مشاور فرنهاد.
الوندی، عظیم، شمس، مجید(1399). تحلیلی بر الزامات و بایسته های رشد هوشمند شهری (مطالعه موردی: شهر تویسرکان). امایش محیط، دوره ششم، شماره51.
هاشمی، سیدمناف، روشنعلی، محمد(1397). بررسی و تحلیل رشد هوشمند شهری بر پراکندگی توسعه شهری بهشهر. مهندسی جغرافیایی سرزمین، دوره دوم، شماره4.
Alkhabir, M., Beidha, k., (2019). Smart Growth Urban Areas Using Spatial Analysis Spatial – Fuzzy Techniques (Case Study: Qairo City), The Policy Studies Journal, 39(4), 682-697.
Ewing, R., (1997) is Los Angeles-style sprawl desirable? J. Am.Plan. Assoc. 63. 27-107.
Hardson, K., Mark, H., & Jackson Blom (2018). The role of smart growth in sustainable development of coastal cities (case study: Boston),  , RevistaRomânească pentru Educaţie Multidimensională,10(3), 60-76.
Hass. J.E, Latroph.R.G. (2003). Land Resources Impact indicatorsofurban sprawl.
Jenks، Mike، and Colin Jones.(2010). imensions of the Sustainable City. Springer.
Peiser, Richard. (2019). Decomposing Urban Sprawl, Town Planning Review. 72(3).
Stoel, T.B. (2020). Reigning in urban sprawl. Environment, 41(4), 6–17.
Schmit, R., (2020). The status of distribution facilities and services in Glasgow based on urban smart growth, The American planning Association, Vol 67, No 3.
van Bueren، Ellen.(2012). Sustainable Urban Environments An Ecosystem Approach. Springer.
W.Caves، Roger.(2005). Encyclopedia of the City. This edition published in the Taylor & Francis e-Library.
Xi, M., Ling, B., (2016). Comparative assessment of urban smart growth indicators in areas of Sen yang,  regression models, Growth and Change, 30(2), 264-277.
Xi, M., Ling, B., (2016). Comparative assessment of urban smart growth indicators in areas of Sen yang,  regression models, Growth and Change, 30(2), 264-277.

  • تاریخ دریافت 20 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 12 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 09 مرداد 1403