جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

واکاوی رویکرد و نظریه‌ هویت معماری کریستوفر الکساندر در همگرایی اقوام و ادیان (نمونه موردی: محلات مرکزی منتهی به خیابان امام ارومیه)

نوع مقاله : پایان نامه و رساله

نویسندگان
بلیس اوشانا شیرآباد 1
شبنم اکبری نامدار 2
نسیم نجفقلی پور کلانتری 3
1 دانشجوی دکتری مهندسی معماری، دانشکده معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین الملل جلفا، ایران.
2 دانشکده هنر و معماری ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز
3 گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز. تبریز، ایران.
10.22034/gahr.2024.485124.2293
چکیده
مقدمه و هدف: یکی از اصول کلیدی نظریه‌های کریستوفر الکساندر، تأکید بر شناخت عمیق محیط و ارتباط با فرهنگ‌های محلی است. این پژوهش با هدف بررسی هویت محیطی و معماری شهر ارومیه از دیدگاه نظریات الکساندر انجام شده است. ارومیه به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و تنوع فرهنگی، محیطی مناسب برای تحلیل هویت محیطی و نقش معماری در تقویت همزیستی اقوام و ادیان مختلف دارد.

روش پژوهش: این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و به صورت مطالعه موردی انجام شده است. داده‌ها از طریق مشاهده، مصاحبه و عکاسی گردآوری و سپس تحلیل شده‌اند. رویکرد کیفی و پارادایم فرااثبات‌گرایی به منظور دستیابی به شناختی عمیق از هویت معماری و نقش آن در همزیستی مسالمت‌آمیز استفاده شده است.

یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که بناهای تاریخی و مذهبی ارومیه، مانند کلیسای ننه مریم و مسجد جامع، با محیط طبیعی و نیازهای فرهنگی مردم هماهنگ بوده و حس تعلق به مکان را تقویت می‌کنند. معماری ارومیه با بهره‌گیری از مصالح بومی و اصول پایداری، علاوه بر سازگاری با اقلیم، به ایجاد پیوندهای فرهنگی میان اقوام مختلف کمک کرده است. همچنین، فضاهای باز پیرامون بناها به عنوان نقاط گردهمایی اجتماعی و فرهنگی، تعاملات میان اقوام را تسهیل کرده‌اند.

نتیجه‌گیری: پژوهش نشان می‌دهد که معماری ارومیه، به دلیل استفاده از مصالح بومی و توجه به اصول پایداری، علاوه بر همخوانی با محیط طبیعی، به عنوان نمادی از همزیستی فرهنگی و تعاملات مثبت میان اقوام مختلف عمل کرده و می‌تواند الگویی برای دیگر محیط‌های چندفرهنگی باشد.
کلیدواژه‌ها
ارومیه
هویت محیطی
معماری
کریستوفر الکساندر
همگرایی اقوام

موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of Christopher Alexander’s Approach and Architectural Identity Theory in Ethnic and Religious Convergence (Case Study: Central Neighborhoods Leading to Imam Street, Urmia)

نویسندگان English

Belis Oshana Shirabad 1
Shabnam Akbari Namdar 2
Nasim Najafgholipour Kalantari 3
1 PhD Student in Architectural Engineering, Faculty of Architecture, Islamic Azad University, Jolfa International Branch, Iran.
2 Art & Architecture faculty,.Islamic Azad University. Tabriz branch
3 3. Faculty Member, Department of Architecture, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz, Iran.
چکیده English

Introduction and Aim: One of the key principles in Christopher Alexander’s theories emphasizes the deep understanding of the environment and its connection to local cultures. This study aims to examine the environmental and architectural identity of the city of Urmia through the lens of Alexander's theories. Due to its unique geographical location and cultural diversity, Urmia provides an ideal environment for analyzing architectural identity and the role it plays in fostering coexistence among various ethnic and religious groups.

Research Method: This research follows a descriptive-analytical approach and is conducted as a case study. Data were collected through observation, interviews, and photography, and then analyzed. A qualitative approach and the post-positivist paradigm were employed to achieve a deeper understanding of the architectural identity and its role in promoting peaceful coexistence.

Findings: The findings reveal that Urmia’s historical and religious buildings, such as the Naneh Maryam Church and Jameh Mosque, are in harmony with the natural environment and the cultural needs of the people, reinforcing a sense of belonging to the place. The architecture of Urmia, utilizing local materials and adhering to sustainability principles, not only aligns with the climate but also fosters cultural connections between different ethnic groups. Furthermore, the open spaces surrounding these buildings serve as social and cultural gathering points, facilitating interaction among the various ethnic groups.

Conclusion: The study concludes that Urmia’s architecture, due to the use of local materials and attention to sustainability principles, not only harmonizes with the natural environment but also serves as a symbol of cultural coexistence and positive interaction among different ethnic groups. It can thus serve as a model for other multicultural environments.

کلیدواژه‌ها English

Urmia
environmental identity
architecture
Christopher Alexander
ethnic convergence
1)     امان‌زادگان، الهام، و طبیبیان، منوچهر. (1400). قرائتی بر بازآفرینی شهری پایدار در بافت‌های تاریخی با تحلیل و ارزیابی تحقق پذیری معیارهای آن در محلات بافت تاریخی شیراز. برنامه ریزی توسعه کالبدی, 8(2), 11-28.  https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_8037.html
2)     آهویی، صادق، احمدی دیس فانی، یدالله، و کلانتری خلیل‌آباد، حسین. (1400). بازشناسی هویت خانه‌های سنتی ایرانی با تکیه بر عناصر کالبدی، اجتماعی و فرهنگی هویت ساز. مطالعات هنر اسلامی, 18(41), 74-91. https://www.sysislamicartjournal.ir/article_127489.html
3)     آیشم معصومه (۱۳۹۵). طراحی مسیر اقوام و ادیان در بافت کهن شهر ارومیه با رویکرد گردشگری فرهنگی بر اساس طراحی ارزش‌مدار، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد طراحی شهری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
4)     بهزاد پور، محمد، و توکل، مهشاد. (1400). بررسی مؤلفه های هویت بخش نما در مواجهه با معماری معاصر نمونه موردی شهر قزوین. شباک، 7(1 (پیاپی 58))، 59-68. SID. https://sid.ir/paper/526227/fa   
5)     بهزادفر مصطفی (۱۳۹۲). هویت شهر، نگاهی به هویت شهری، تهران. تهران مؤسسه نشر شهر
6)     پاکزاد جهان‌شاه (۱۳۸۶). سیر اندیشه‌ها در شهرسازی، انتشارات شهرهای جدید.
7)     پیرنیا، کریم و معماریان، غلامحسین (۱۳۸۷). معماری ایران، تهران، نشر سروش دانش.
8)     پیشنماز اهری, رامین, و پناهی, علی. (1402). آسیب‌شناسی نظام بازآفرینی بافت‌های تاریخی از منظر رویکردهای یکپارچه و پایدار (مورد مطلعه: کلان‌شهر تبریز). جغرافیا و روابط انسانی, 6(3), 1-21. https://www.gahr.ir/article_185976.html
9)     خوش‌نیت، سعید و همکاران (۱۳۹۴) تحولات ساختاری معماری و شهرسازی ایران در دوران پهلوی اول (مطالعه موردی شهر ارومیه)، مجموعه مقالات برگزیده همایش هم‌اندیشی شهر ایرانی انتشارات اندیشه سهیل ارومیه، ایران.
10)  رحیم‌زاده محمدرضا و همکاران (۱۳۸۹). جایگاه درک ارزش‌های ماهوی اثر تاریخی در روند احیا، مجموعه مقالات نخستین همایش شناخت و معرفی مزیت‌ها و ظرفیت‌های احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، تهران، ایران.
11)  رخشان، احسان، ذبیحی، حسین، و ماجدی، حمید. (1397). بازخوانی مؤلفه های هویت بخش نما در منظر شهرهای معاصر. مدیریت شهری، 17(51)، 75-86. SID. https://sid.ir/paper/92034/fa   
12)  سلطان‌زاده حسین (۱۳۷۲). فضاهای شهری در بافت‌های تاریخی ایران، دفتر پژوهش‌های فرهنگی تهران.
13)  سی‌دیان سید علی، جهان‌داری آرش، حمزه نژاد مهدی. رهیافتی بر تحقق‌پذیری هویت در معماری معاصر مطالعه موردی: شهر ساری. پژوهش‌های معماری اسلامی. ۱۴۰۱; ۱۰ (۴):۱۰۶-۱۲۶.  https://jria.iust.ac.ir/article-1-1150-fa.html
14)  طالعی، محبوب و رضی، مهرویه (۱۳۹۱). ارومیه در پرتو تاریخ، ادب و فرهنگ ایران زمین مجموعه مقالات همایش هم اندیشی شهر ایرانی، شهر تاریخی و فرهنگی ارومیه ص ۴۸۱.
15)  عباس‌زاده، مظفر (۱۳۸۴). طرح مرمت و ساماندهی مجموعه بازار ارومیه خیابان امام خمینی محدوده بازار، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی دانشکده معماری، دانشگاه تهران.
16)  عثمانیان عظیم (۱۳۹۸)، ساماندهی سیما و منظر خیابان امام ارومیه با تأکید بر رویکرد بازآفرینی. پایان‌نامه ارشد طراحی، شهری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه بین‌المللی قزوین.
17)  علی دوست، ریحانه سادات، کریمی آذری، امیررضا، و پرویزی، رضا. (1397). بررسی مؤلفه‌های هویت و مکان در بافتهای تاریخی با رویکرد پدیدارشناسانه, با هدف دستیابی به اصول طراحی بافتهای جدید شهری نمونه موردی: محله ساغریسازان رشت. معماری و شهرسازی پایدار، 6(1)، 39-60. SID. https://sid.ir/paper/265497/fa   
18)  فرهاد، شراره، مقصودی گیلکی، محمدجواد، و هدایتی مرزبانی، معصومه. (1399). ارزیابی نقش رضایت مندی سکونتگاهی بر دلبستگی به مکان با تأکید بر مؤلفه‌های هویت ساز در محلات سنتی, مورد مطالعاتی: محله آقازمان شهر سنندج. معماری و شهرسازی آرمان شهر، 13(32)، 255-267.  SID. https://sid.ir/paper/385228/fa    
19)  فرهاد، شراره،1401، بررسی نقش مؤلفه های هویت ساز برای افزایش حس تعلق به مکان درمحلات سنتی. معمار شهر. دوره 1، شماره 2، مرداد 1401، صفحه 30-42. https://sanad.iau.ir/Journal/memarshahr/Article/1041439
20)  فلاح زرمی، زهرا، و حمزه نژاد، مهدی. (1402). بازشناسی مؤلفه های هویت بخش معماری در روند جهانی شدن و تبیین هویت معماری اسلامی در مواجهه با این عصر (با نگرش به تحلیل عناصر هویتی مسجد الحرام و حرم حضرت امام رضا. ع). پژوهشنامه خراسان بزرگ, 14(52), 19-26.
21)  قبادیان وحید (۱۳۹۴). سبک‌شناسی و مبانی نظری در معماری معاصر ایران، تهران: علم معمار رویال، چاپ سوم. https://jgk.imamreza.ac.ir/article_182572.html
22)   قربانی، محمد و نجفی، محمدرضا (۱۳۹۱). تأثیر فرهنگ‌های پیش از تاریخ و تاریخی در حاشیه دریاچه ارومیه بر شکل‌گیری شهر ارومیه از دیدگاه باستان‌شناسی، مجموعه مقالات همایش هم‌اندیشی شهر، ایرانی شهر تاریخی و فرهنگی ارومیه. ص 613.

  • تاریخ دریافت 02 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 15 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 17 دی 1403