جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

عوامل موثر برسرزندگی در فضای عمومی(مطالعه موردی:میدان شهرداری رشت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه شهرسازی /دانشکده هنرومعماری/دانشگاه گیلان
10.22034/gahr.2025.528755.2502
چکیده
هدف از این پژوهش، تحلیل عوامل مؤثر بر سرزندگی در فضای عمومی شهری با تمرکز بر میدان شهرداری رشت به‌عنوان یکی از فضاهای شاخص شهری است. سرزندگی به‌عنوان معیاری از پویایی، تعامل اجتماعی و حضور مؤثر شهروندان در فضاهای شهری شناخته می‌شود و نقش مهمی در کیفیت زندگی شهری ایفا می‌کند. این تحقیق با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد ترکیبی، به گردآوری داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای و پرسش‌نامه ساختاریافته از ۲۵۰ نفر از شهروندان اقدام کرده است.

شاخص‌های مورد بررسی شامل اجتماع‌پذیری، حضورپذیری، تنوع فعالیتی، هویت مکان، دسترسی و آسایش محیطی بوده‌اند. برای هر شاخص، تحلیل کمی مبتنی بر مقیاس لیکرت و محاسبه آماری شاخص‌هایی مانند میانگین، انحراف معیار و ضریب تغییرات انجام شد. نتایج نشان داد که شاخص‌هایی نظیر دسترسی (میانگین ۴.۴) و اجتماع‌پذیری (میانگین ۴.۲) بیشترین سهم را در ارتقاء سرزندگی فضا داشته‌اند، در حالی که شاخص‌های آسایش محیطی و تنوع فعالیتی در سطح پایین‌تری قرار گرفتند.

یافته‌ها همچنین نشان داد که فقدان برخی زیرساخت‌های خدماتی و کمبود برنامه‌های فرهنگی در میدان، از جمله موانع مهم بر سر راه ارتقاء سرزندگی محسوب می‌شوند. پژوهش بر ضرورت بازآفرینی و سامان‌دهی میدان با تأکید بر تقویت مؤلفه‌های اجتماعی، بهبود کیفیت فیزیکی و افزایش مشارکت‌پذیری شهروندان تأکید دارد تا بدین‌وسیله، فضایی پویا، پایدار و انسان‌محور در بستر شهری فراهم شود.

واژگان کلیدی: سرزندگی شهری، فضای عمومی، میدان شهرداری رشت، اجتماع‌پذیری، طراحی شهری
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Factors affecting vitality in public space (Case study: Rasht Municipality Square)

نویسنده English

hania ansari
Department of Urban Planning / Faculty of Architecture / University of Guilan
چکیده English

This study examines the key factors influencing vitality in urban public spaces using the Shohada Square (Municipality Square) in Rasht, Iran. Urban vitality, defined as the capacity of public spaces to attract people and foster social interaction, is an important component of sustainable and inclusive urban planning. The study was conducted using a descriptive-analytical method and used qualitative field observations and quantitative data collected through a structured questionnaire distributed to 250 local users.

The analysis focuses on six main dimensions of vitality: sociability, presence and continuity of use, activity diversity, place identity and attachment, accessibility and environmental comfort. Using a 5-point Likert scale, each dimension was assessed and statistical indicators such as mean scores, standard deviation, and coefficient of variation were calculated to identify key strengths and weaknesses of the space. The results show that accessibility (mean = 4.4) and sociability (mean = 4.2) are the strongest factors influencing square vitality, while activity diversity and environmental comfort scored lower, indicating areas for improvement.

Challenges such as inadequate urban furniture, lack of public service infrastructure, and ineffective cultural programs were cited as important barriers to increasing spatial vitality. The study concludes that improving environmental quality and expanding participatory design interventions are essential strategies for increasing urban vitality in the long term. The findings can help urban planners and municipal policymakers in designing more vibrant, equitable, and user-centered public spaces in medium-sized Iranian cities.

Keywords: Urban vitality, public space, Rasht municipal square, sociability, spatial quality, urban design

کلیدواژه‌ها English

Urban vitality
public space
urban design
الکساندر، کریستوفر. (۱۳۵۶). زبان الگو. ترجمه فرزین رضایی، انتشارات دانشگاه تهران.
  بحرینی، حسین. (۱۳۸۲). تحلیل فضاهای شهری. تهران: دانشگاه تهران.
  بایزیدی، حسین، معروفی، آرام. (پاییز ۱۳۹۷). سنجش تداوم حضور در فضای عمومی شهری و عوامل مؤثر بر آن (نمونه موردی: پارک خانواده شهر مهاباد). نشریه جغرافیا، سال هشتم، صص ۲۳۷۲۵۴.
براتی، فریده. (زمستان ۱۴۰۱). تحلیلی بر دیدگاه نظریات رویکرد شهر اکولوژیک. مطالعات مدیریت توسعه سبز، سال اول، شماره ۲.
  فارسی، نرگس؛ ناسخیان، مریم؛ شاهیوندی، شهین. (زمستان ۱۳۹۸). ارزیابی پس از بهره‌برداری یک پاتوق شهری جهت بررسی اثرات آن بر ارتقای سرزندگی (نمونه موردی: پاتوق شهری در معبر تاریخی طبیعی شهر اصفهان). فصلنامه آمایش محیط، شماره ۴۷.
فصیحی، الهام؛ پریزاد، فرزانه؛ کرمی، رضا. (زمستان ۱۳۹۸). بررسی نقش پیاده‌راه‌ها در سرزندگی فضاهای عمومی (مطالعه موردی: پیاده‌راه حرم شهرری). فصلنامه شهر پایدار، دوره ۲، شماره ۴، صص ۱۱۵.
حاتمی‌نژاد، رضا؛ یدالله‌نیا، علی؛ سلمانی، مهدی. (زمستان ۱۳۹۷). تحلیلی از نقش فضاهای عمومی در سرزندگی شهری (نمونه موردی: پارک لاله تهران). جغرافیا و روابط انسانی.
دانشپور، زهرا؛ چرخچیان، محمدرضا. (۱۳۸۸). فضای شهری و زندگی روزمره. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
سعیدی، مجتبی؛ خیرالدین، جمال؛ بهزادفر، مصطفی. (تابستان ۱۳۹۹). تبیین عوامل مؤثر بر سرزندگی فضای عمومی (مطالعه موردی: چهارراه ولیعصر تهران). فصلنامه شهر پایدار، دوره ۳، شماره ۲، صص ۱۰۵۱۲۳.
گلکار، کیارش. (۱۳۸۶). طراحی شهری و کیفیت فضاهای شهری. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
گهل، یان. (۱۳۹۰). زندگی میان ساختمان‌ها: استفاده انسانی از فضاهای شهری. ترجمه علی مدنی‌پور. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری.
لینچ، کوین. (۱۳۸۳). سیمای شهر. ترجمه منوچهر مزینی. تهران: دانشگاه تهران.
مونتگومری، جان. (۱۳۷۹). سرزندگی شهری و برنامه‌ریزی فضاهای عمومی. ترجمه زهرا نژادبهرام. فصلنامه تحقیقات شهری.
Whyte, William H. (1980). The Social Life of Small Urban Spaces. Washington, D.C.: The Conservation Foundation.
Alexander, Christopher. (1977). A Pattern Language: Towns, Buildings, Construction. Oxford University Press.
  Lynch, Kevin. (1960). The Image of the City. MIT Press.
  Gehl, Jan. (2011). Life Between Buildings: Using Public Space. Island Press.
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 34
تابستان 1405
صفحه 933-953

  • تاریخ دریافت 16 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 15 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 15 مرداد 1404