جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

ارزیابی وضعیت مؤلفه‌ها و شاخص‌های مؤثر بر امنیت فضاهای شهری در توسعه گردشگری شهری (مطالعه موردی: شهر شهرکرد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه مدیریت جهانگردی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
2 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، مؤسسه آموزش عالی نور هدایت، شهرکرد، ایران
10.22034/gahr.2026.567500.2643
چکیده
امنیت فضاهای شهری به عنوان سنگ بنای توسعه گردشگری پایدار شهری، پیش‌شرطی غیرقابل اجتناب برای جذب گردشگر و تضمین تداوم فعالیت این صنعت محسوب می‌شود. سرمایه‌گذاری در ارتقای ایمنی و امنیت شهری، علاوه بر ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، به عاملی کلیدی در تقویت مزیت رقابتی مقصد، بهبود تصویر شهری و جذب سرمایه‌گذاری تبدیل می‌شود. بنابراین، واکاوی علمی نقش امنیت به عنوان یک پیش‌نیاز راهبردی، ضرورت گنجاندن آن در کانون سیاست‌ها و برنامه‌ریزی‌های کلان گردشگری شهری را بیش از پیش آشکار می‌سازد. هدف این پژوهش ارزیابی وضعیت شاخص‌ها و مؤلفه‌های مؤثر بر امنیت فضاهای شهری شهرکرد بوده که از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-تحلیلی است. داده‌ها با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و پیمایش میدانی گردآوری شد. جامعه آماری در بخش پیمایش شامل کلیه کاربران فضاهای گردشگری شهرکرد بالای ۱۵ سال (۱۴۸٬۶۱۷ نفر) بود که با استفاده از فرمول کوکران، ۳۸۳ نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. جهت تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS استفاده گردید. یافته‌های سنجش وضعیت مؤلفه‌ها و شاخص‌ها نشان داد مؤلفه امنیت کالبدی با میانگین ۳.۱۰ در وضعیت متوسط به پایین قرار دارد که حاکی از ضعف در شاخص‌های کلیدی مانند نظارت فنی، طراحی فضایی و دسترسی به خدمات اضطراری است. در مقابل، امنیت محیطی با میانگین ۳.۱۳ در حد نسبتاً مطلوب ارزیابی شد که نشان می‌دهد زیرساخت‌های پایه تا حدی نیازهای اولیه گردشگران را برآورده می‌کنند. امنیت اقتصادی با میانگین ۳.۳۵ و امنیت اجتماعی با میانگین ۳.۷۲ به ترتیب در وضعیت مطلوب و بسیار مطلوب قرار داشتند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Assessing the Status of Components and Indicators Affecting Urban Space Security in Urban Tourism Development (A Case Study: Shahrekord City)

نویسندگان English

Sattar Sadeghi Dehcheshmeh 1
Jafar Saeedi 2
Ahmad Yousefi Hafshejani 3
1 Associate Professor in Tourism Management Department, Shahrekord University, Shahrekord, Iran.
2 Ph.D. in Geography & Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
3 Masters in Urban Planning, Noor Hedayat Institute of Higher Education, Shahrekord, Iran
چکیده English

Security of urban spaces, as a cornerstone of sustainable urban tourism development, is an inevitable prerequisite for attracting tourists and ensuring the continuity of this industry. Investment in improving urban safety and security, in addition to improving the quality of life of citizens, becomes a key factor in strengthening the competitive advantage of the destination, improving the urban image, and attracting investment. Therefore, scientific analysis of the role of security as a strategic prerequisite makes it more obvious than ever to include it in the focus of urban tourism policies and macro-planning. The aim of this study was to evaluate the status of indicators and components affecting the security of urban spaces in Shahrekord, which is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of method. Data were collected using library studies and field surveys. The statistical population in the survey section included all users of Shahrekord tourism spaces over 15 years of age (148,617 people), of which 383 people were selected using the Cochran formula using simple random sampling. SPSS software was used to analyze the data. Findings from the assessment of the status of components and indicators showed that the physical security component with an average of 3.10 is in a medium to low state, indicating weaknesses in key indicators such as technical supervision, spatial design, and access to emergency services. In contrast, environmental security with an average of 3.13 was assessed as relatively favorable, indicating that basic infrastructure partially meets the basic needs of tourists. Economic security with an average of 3.35 and social security with an average of 3.72 were in a favorable and very favorable state, respectively.

کلیدواژه‌ها English

Security
Tourism Development
Urban Spaces
Urban Tourism
Shahrekord City
1.     اسدیان اردکانی، فائزه؛ صادقی شاهدانی، حسین و الهیاری، نرگس (1403). تحلیلی بر اهمیت و عملکرد مؤلفه‌های مؤثر در پیشگیری از جرم در مقاصد گردشگری با رویکرد طراحی محیطی (مورد مطالعه: محور گردشگری میدان امام علی (ع) و میدان نقش جهان اصفهان). گردشگری و توسعه، 13(1): 217-195. doi: 10.22034/jtd.2023.368462.2687
2.     اسمیت، ملانی؛ مک لئود، نیکولا و روبرتسون، مارگارت هارت (1391). مفاهیم کلیدی در مطالعات گردشگری، ترجمه جعفر باپیری، تهران، انتشارات انتشارات مهکامه.
3.     امیریاراحمدی، محمود (1382). به سوی شهرسازی انسانگرا، تهران: انتشارات شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
4.     بوزان، باری (1378). مردم، دولت‌ها و هراس، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
5.     پاپلی‌یزدی، محمدحسین و سقایی مهدی (1393). گردشگری (ماهیت و مفاهیم)، تهران: انتشارات سمت.
6.     پولادی، کمال (1387). گردشگری شهری، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
7.     توسلی، محمود و بنیادی، ناصر (1393). طراحی فضای شهری: فضاهای شهری و جایگاه آنها در زندگی و سیمای شهر، تهران: انتشارات شهیدی.
8.     تیموری، سمیه (1404). تأملی بر نظریه چشمان ناظر خیابان جین جیکوبز و فضاهای امن زنانه با رویکرد آینده‌نگاری (نمونه: پارک بانوان نرگس تهران)، نشریه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای، 3(1): 71-56. doi: 10.30466/grfs.2025.55925.1092
9.     حبیبی، سیدمحسن (1380).  فضای شهری: برخوردی نظریه ای، نشریه صفه، 11 (33): 13-4.
10. رهنمایی، محمدتقی (1390). گردشگری شهری، تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
11. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی چهارمحال و بختیاری (1399). گزارش اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان چهارمحال و بختیاری، معاونت برنامه‌ریزی و توسعه، تهران: سازمان برنامه و بودجه کشور.
12. سازمان مسکن و شهرسازی چهارمحال و بختیاری (1382). طرح جامع شهر شهرکرد، مطالعات وضع موجود.
13. سازمان‏مدیریت‏ و‏‏ برنامه ریزی‏ استان ‏چهارمحال ‏و ‏بختیاری (1397). سند توسعه اقتصادی شهرستان شهرکرد، تهران: ‏سازمان ‏برنامه ‏و ‏بودجه ‏کشور.
14. سعیدی، عباس (1387). فضا، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
15. سلیمی سبحان، محمدرضا؛ یاپنگ غراوی، محمد؛ محمدبیگی سلخوری، مریم و بالی چلندر، مصطفی  (1400). تأثیر اعتماد اجتماعی و امنیت فضاهای شهری در توسعه گردشگری شهری (مطالعه موردی: شهر گرگان)، مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، 2(1): 38-23. doi: 10.52547/gsma.2.1.23
16. صالحی، اسماعیل (1390). برنامه‌ریزی و طراحی محیطی امنیت در محیط‌زیست شهری، تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
17. صالحی، اسماعیل (1387). ویژگی‌های محیطی فضاهای شهری امن، تهران: انتشارات مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری وزارت مسکن و شهرسازی.
18. صیدایی، سیداسکندر و هدایتی مقدم، زهرا. (1389). نقش امنیت در توسعه گردشگری. علوم اجتماعی، 4(8)، 97-110.
19. ضرغام، حمید (1381). مدل برنامه‌ریزی استراتژیک جهانگردی ایران، مرکز آموزش بنیاد مستضعفان و جانبازان.
20. قربانی پارام، افشین (1403). احساس امنیت اجتماعی بر مبنای توسعه‌ی گردشگری در فضاهای معماری شهری (مورد مطالعه: شهر کرمان)، نشریه جغرافیا و آینده پژوهی منطقه‌ای، 2(2): 60-50. doi: 10.30466/grfs.2023.54837.1009
21. قربانی، رسول؛ سلامتی گبلو، شهرام؛ مهاجری، لیلا و ارژنگی، حجت (1400). ارزیابی اثرات گردشگری بر توسعه اقتصاد شهری (نمونه مورد مطالعاتی: شهر اردبیل). جغرافیا و روابط انسانی، 3(4)، 556-542.
22. کارگر، بهمن (1387). امنیت شهری، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
23. مرکز آمار ایران (1401). سالنامه آماری استان چهارمحال و بختیاری - بخش سرزمین و آب و هوا.
24. مشکینی، ابوالفضل؛ حسینی، معصومه؛ ربانی، طاها و عباس زاده، صغری (1395). بررسی عوامل موثر بر احساس امنیت اجتماعی گردشگران شهری (مطالعه موردی: شهر طرقبه)، نشریه گردشگری شهری، 3(1): 30-17. doi: 10.22059/jut.2017.60510
25. ملکیان، محمود (1392). تببین نقش فضاهای همگانی در توسعه گردشگری شهری، پژوهش‌های شهری هفت حصار، 5(2): ۵۵-۶۳.
26. مؤیدفر، سعیده و رفیع، سمانه . (1397). برنامه‌ریزی ایجاد فضاهای امن شهری با تأکید بر توسعه گردشگری (مطالعه موردی: بافت تاریخی میبد)، نشریه جغرافیا و توسعه فضای شهری، 5(1): 152-131. doi: 10.22067/gusd.v5i1.61697
27. نقی‌زاده، محمد (1390). فضاهای باز شهری ، تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
28. الیاس‌زاده، سیدنصرالدین و ضابطیان، الهام (1389). بررسی شاخص‌های برنامه‌ریزی شهری مؤثر در ارتقا امنیت زنان در فضاهای عمومی با رویکرد مشارکتی (نمونه موردی : بخش مرکزی شهر تهران)، نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 2(44):56-43.
29.  Aall, C., & Koens, K. (2019). The discourse on sustainable urban tourism: The need for discussing more than overtourism. Sustainability, 11(15), 4228. https://doi.org/10.3390/su11154228.
30.  Alvarado, D. I., & Duarte, C. M. (2015). Urban security: Urban perception techniques as a tool to analyse urban regeneration.
31.  Barker, M., & Page, S. J. (2002). Visitor safety in urban tourism environments: The case of Auckland, New Zealand. Cities, 19(4), 273-282.‏
32. Brandsen, T., & Pestoff, V. (2006). Co-production, the third sector and the delivery of public services: An introduction. Public Management Review, 8(4), 493–501. https://doi.org/10.1080/14719030601022874.
33.  Carmona, M. (2021). Public Places Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design (3rd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315158457.
34.  Cozens, P., Saville, G., & Hillier, D. (2005). Crime prevention through environmental design (CPTED): A review and modern bibliography. Property Management, 23(5), 328–356. https://doi.org/10.1108/02637470510631483.
35.  Dumitru, T. (2012). The impact of tourism development on urban environment. Studies in Business & Economics, 7(3), 160-164.‏
36.  George, R. (2003) Tourist’s perceptions of safety and security while visiting Cape Town, Tourism Management 24 585–575.
37.  George, R. (2025). Marketing tourism destinations. In Marketing tourism and hospitality: Concepts and cases (pp. 415-449). Cham: Springer Nature Switzerland.
38.  Hall, C. M. and S. J. Page (2001), The Geography of Tourism and Recreation, Routledge.
39.  Hall, C. M., Timothy, D. J., & Duval, D. T. (2012). Safety and security in tourism: relationships, management, and marketing. Routledge.‏
40.  Jeffery, C. R. (1971). Crime prevention through environmental design. SAGE Publications.
41.  Jeffery, C. R. (1971). Crime Prevention through Environmental Design. Beverly Hills, CA: Sage Publications.
42. Mansfeld, Y., & Pizam, A. (Eds.). (2006). Tourism, Security and Safety (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780080458335.
43.  Mansfeld, Y., & Pizam, A. (Eds.). (2006). Tourism, security and safety: From theory to practice. Elsevier / Butterworth-Heinemann. https://doi.org/10.4324/9780080458335.
44.  Meerow, S., Newell, J. P., & Stults, M. (2016). Defining urban resilience: A review. Landscape and Urban Planning, 147, 38–49. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2015.11.011.
45.  Newman, O. (1972). Defensible space: Crime prevention through urban design. Macmillan.
46.  Saker, A. (2025). The Impact of Tourism Development on Urban Spaces: A Comprehensive Approach to Sustainable Urban Development. International Journal of Engineering and Applied Sciences-October 6 University, 2(1), 126-135.‏
47.  Smith, V. L. (1989). Hosts and guests: The anthropology of tourism. University of Pennsylvania Press.
48.  Tarlow, P. E. (2009). Tourism safety and security. In T. Jamal & M. Robinson (Eds.), The SAGE handbook of tourism studies (pp. 464–480). SAGE Publications. (Tourism Safety and Security.
49.  UN-Habitat. (2020). United Nations system-wide guidelines on safer cities and human settlements (PDF). Nairobi: UN-Habitat.
50.  UN-Habitat. (2021). Urban safety and security: A multidimensional concept.
51.  UNWTO. (2023). 7th UNWTO Global Summit on Urban Tourism
52.  Yang, X., Jia, Y., Wang, Q., Li, C., & Zhang, S. (2021). Space–time evolution of the ecological security of regional urban tourism: The case of Hubei Province, China. Environmental Monitoring and Assessment, 193(9), 566.‏
Zeng, E., Dong, Y., Yan, L., & Lin, A. (2023). Perceived Safety in the Neighborhood: Exploring the Role of Built Environment, Social Factors, Physical Activity and Multiple Pathways of Influence. Buildings, 13(1), 2. https://doi.org/10.3390/

  • تاریخ دریافت 29 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 15 دی 1404