تحلیل تطبیقی نظام‌های ارزیابی ساختمان سبز در خاورمیانه: چالش‌ها و راهکارهای ارتقاء عملکرد

شمس دولت‌آبادی, حسنی سادات; فهیمی فام, همایون

doi:10.22034/gahr.2025.556794.2618

تحلیل تطبیقی نظام‌های ارزیابی ساختمان سبز در خاورمیانه: چالش‌ها و راهکارهای ارتقاء عملکرد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حسنی سادات شمس دولت‌آبادی ¹

همایون فهیمی فام ²

¹ گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

² مهندسی معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

10.22034/gahr.2025.556794.2618

چکیده

رشد سریع جمعیت شهری و افزایش مصرف انرژی، صنعت ساختمان را به یکی از اصلی‌ترین عوامل فشار بر محیط‌زیست و تغییرات اقلیمی تبدیل کرده است. در پاسخ به این چالش، مفهوم ساختمان سبز و نظام‌های ارزیابی مرتبط نظیر LEED و BREEAM در سطح جهانی مطرح شده‌اند. هرچند، در کشورهای خاورمیانه به‌دلیل شرایط اقلیمی گرم و خشک، محدودیت منابع و ساختارهای نهادی خاص، این نظام‌ها کارایی لازم را ندارند و با شکاف میان طراحی و عملکرد واقعی مواجه‌اند. هدف اصلی پژوهش حاضر، تحلیل تطبیقی نظام‌های ارزیابی ساختمان سبز در کشورهای منتخب خاورمیانه و ایران است. در این راستا، شناسایی ساختار و شاخص‌های کلیدی نظام‌های بین‌المللی، مقایسه تطبیقی از نظر انطباق با اقلیم و فرهنگ منطقه و شناسایی چالش‌های نهادی، فنی و اجرایی می‌باشد. روش پژوهش در نهایت کیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مرور تطبیقی است؛ مروری نظام‌مند بر منابع علمی و گزارش‌ها در پایگاه‌هایی چون Scopus، Web of Science، ScienceDirect، SpringerLink و پایگاه‌های داخلی (SID، IranDoc) انجام شد (پوشش زمانی: ۲۰۰۵–۲۰۲۴). فرایند غربالگری دو مرحله‌ای اجرا و داده‌های استخراجی بر اساس سال نشر، نوع نظام، محورهای مورد بررسی و غیره در جداول فراوانی ارائه و تحلیل گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد اگر نظام‌های بین‌المللی بدون در نظر گرفتن ویژگی‌های محلی به کار گرفته شوند، کارایی آن‌ها در تحقق پایداری کاهش می‌یابد.؛ ضعف نظارت، کمبود داده‌های عملکردی، نبود نهادهای گواهی‌دهنده مستقل و فقدان مشوق‌های اقتصادی از مهم‌ترین موانع شناسایی‌شده‌اند. در مقابل، تجربه‌هایی مانند LGBC در دبی و SAB در عربستان ظرفیت‌هایی برای بومی‌سازی فراهم ساخته‌اند. در نهایت، مدل پیشنهادی MENA–GBRS با سه لایه شاخص‌های پایه، عملکردی و نوآورانه و با بهره‌گیری از فناوری‌هایی مانند BIM، IoT و هوش مصنوعی معرفی شده که می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای نظام‌های ارزیابی در منطقه باشد.

کلیدواژه‌ها

ساختمان سبز

پایداری

نظام ارزیابی

بومی‌سازی

خاورمیانه

موضوعات

جغرافیای انسانی

عنوان مقاله English

Comparative Analysis of Green Building Rating Systems in the Middle East: Challenges and Strategies for Performance Improvement

نویسندگان English

Hosna sadat Shams Dolatabadi ¹

Homayoun Fahimifam ²

¹ Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Kharazmi university, Tehran, Iran

² Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Kharazmi University, Tehran, Iran.

چکیده English

The rapid growth of urban populations and the rise in energy consumption have made the building industry one of the main contributors to environmental stress and climate change. In response, the concept of green buildings and associated assessment systems such as LEED and BREEAM have emerged globally. However, in Middle Eastern countries, due to hot and arid climatic conditions, limited resources, and specific institutional structures, these systems often lack efficiency and face a persistent gap between design intent and actual performance. The main objective of this study is to conduct a comparative analysis and localization of green building assessment systems in selected Middle Eastern countries. The secondary objectives include: (1) identifying the structure and key indicators of international systems, (2) examining localized frameworks in the UAE, Saudi Arabia, Jordan, and Lebanon, (3) comparing them in terms of adaptation to regional climate and culture, and (4) identifying institutional, technical, and operational challenges. The research employs a qualitative–analytical and comparative review method. A systematic review of scientific sources and reports was carried out using databases such as Scopus, Web of Science, ScienceDirect, SpringerLink, and national databases (SID, IranDoc) covering 2005–2024. A two-stage screening process was applied, and the extracted data—categorized by publication year, system type, thematic focus, and other criteria—were analyzed through frequency tables. Findings indicate that international systems, when applied without redesigning to fit local conditions, demonstrate limited effectiveness. Weak supervision, insufficient post-occupancy data, lack of independent certification bodies, and absence of economic incentives are among key challenges. Conversely, regional experiences such as LGBC in Dubai and SAB in Saudi Arabia show potential for contextual adaptation. Finally, the proposed MENA–GBRS model, structured in three layers—basic, performance, and innovative indicators—and incorporating technologies such as BIM, IoT, and artificial intelligence, offers a framework for enhancing evaluation systems and fostering regional integration.

کلیدواژه‌ها English

Green building

sustainability

rating system

localization

Middle East

· صادقی, زهرا , سلیمانی شیجانی, صدیقه و شمس دولت آبادی, حسنی السادات . (1403). شناسایی خدمات اکوسیستم در کشاورزی شهری. جغرافیا و روابط انسانی, 7(3)

· شاهرخی, فروزان . (1398). رویکردی تحلیلی بر اصول معماری پایدار(سبز) در فضاهای شهری. جغرافیا و روابط انسانی, 2(3), 391-402.

· مقابلی, رویا , محمدی, علیرضا و یزدانی, محمدحسن . (1403). پیامدهای زیست‌محیطی تخلفات ساختمانی و تغییرات کاربری زمین شهری. جغرافیا و روابط انسانی

· Abdelfattah, A. F. (2020). Sustainable development practices and its effect on green buildings. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 410(1), 012065. https://doi.org/10.1088/1755-1315/410/1/012065.

· Ali, H. H., & Nsairat, S. F. (2009). Developing a green building assessment tool for developing countries: Case of Jordan. Building and Environment, 44(5), 1053–1064. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2008.07.015.

· Awadh, O. (2017). Sustainability and green building rating systems: LEED, BREEAM, and Green Star. Procedia Engineering, 180, 85–93.

· Cao, X., Dai, X., & Liu, J. (2016). Building energy-consumption status worldwide and the state-of-the-art technologies for zero-energy buildings during the past decade. Energy and Buildings, 128, 198–213. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2016.06.089.

· Capeluto, I. G., Nazarian, S., & Becker, R. (2022). The energy performance gap in green buildings: A review of evidence, causes, and potential solutions. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 155, 111871. https://doi.org/10.1016/j.rser.2022.111871.

· Capeluto, I. G. (2022). The unsustainable direction of green building codes. Buildings, 12(6), 773. https://doi.org/10.3390/buildings12060773.

· Chew, M. Y. L., Tan, B. H., & Kang, K. H. (2017). Green facilities management. Facilities, 35(3/4), 174–190.

· Chupin, F., Hazbei, M., & Pelchat, J. (2021). Three types of architectural educational strategies (AES) in sustainable buildings. MDPI AG. https://doi.org/10.3390/su13158166

· Chupin, J. P., Hazbei, M., & Pelchat, K. A. (2021). Three Types of Architectural Educational Strategies (AES) in Sustainable Buildings for Learning Environments in Canada. Sustainability, 13(15), 8166. https://doi.org/10.3390/su13158166

· Cucuzzella, C.; Chupin, J.‏ ـ P.; Hammond, C. Eco‏ ـ didacticism in art and architecture: Design as means for raising awareness. Cities 2020, 102, 102728.

· DeWilde, P. (2014). The gap between predicted and measured energy performance of buildings: A framework for investigation. Automation in Construction, 41, 40–49.

· Doan, D. T., Ghaffarianhoseini, A., Naismith, N., Zhang, T., Ghaffarianhoseini, A., & Tookey, J. (2017). A critical comparison of green building rating systems. Building and Environment, 123, 243–260. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2017.07.007.

· Dresner, S. (2012). The principles of sustainability (2nd ed.). Routledge.

· Dwaikat, L. N., & Ali, K. N. (2018). Green buildings cost premium: A review of empirical evidence. Energy and Buildings, 181, 333–343.

· Ellabban, O., Abu-Rub, H., & Blaabjerg, F. (2014). Renewable energy resources: Current status, future prospects and their enabling technology. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 39, 748–764. https://doi.org/10.1016/j.rser.2014.07.113.

· Elshafei, G., Katunský, D., Zeleňáková, M., & Negm, A. (2022). Opportunities for using Analytical Hierarchy Process in green building optimization. Energies, 15(12), 4490. https://doi.org/10.3390/en15124490.

· Grafakos, Stelios, Alberto Gianoli, and Alexandra Tsatsou. 2016. Towards the Development of an Integrated Sustainability and Resilience Benefits Assessment Framework of Urban Green Growth Interventions. Sustainability 8: 461.

· Grzegorzewska, A., & Kirschke, J. (2021). The impact of certification systems for architectural solutions in green office buildings. MDPI. https://doi.org/10.3390/buildings11120659.

· Hamid, Z. A., et al. (2014). Towards a national green building rating system for Malaysia. Construction Research Institute of Malaysia (CREAM), Kuala Lumpur.

· Hu, H., Ge, J., & Lian, Z. (2014). The cost–benefit analysis of green buildings: A case study in China. Energy and Buildings, 81, 356–362.

· Issa, N., & Al Abbar, S. (2015). Sustainability in the Middle East: Achievements and challenges. Sustainable Building Tech & Urban Dev., 6(1), 34–38. https://doi.org/10.1080/2093761X.2015.1006709.

· Karamoozian, M., & Zhang, H. (2023). Obstacles to green building accreditation during operating phases: identifying Challenges and solutions for sustainable development. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, 1–17. https://doi.org/10.1080/13467581.2023.2280697.

· Karamoozian, M., and Z. Hong. (2022).Using a Decision‏ ـ Making Tool to Select the Optimal Industrial Housing Construction System in Tehran. Journal of Asian Architecture & Building Engineering 22 (4): 1–20. https://doi.org/10.1080/13467581.2022.2145205.

· Karamoozian, A., & Zhang, X. (2023). Obstacles to green building accreditation during operating phases. Taylor and Francis Ltd. https://doi.org/10.1080/13467581.2023.2280697.

· Khaledi, Sh., Habib, F., & Majedi, H. (2024). مفهوم کاربردی ساختمان هوشمند سبز (مطالعه موردی: منطقه یک تهران). Sustainable Development of Geographical Environment, 5(9), 38–53. https://doi.org/10.48308/SDGE.2023.230000.1103.

· Khan, S. A. R., Yu, Z., & Zhang, Y. (2019). Green building development in Malaysia and its relation to the global green economy. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 105, 296–309.

· Khan, J. S., et al. (2019). Evolution to emergence of green buildings: A review. Administrative Sciences, 9(1), 6. https://doi.org/10.3390/admsci9010006.

· Kibert, C. J. (2004). Green buildings: An overview of progress. Journal of Land Use & Environmental Law, 19(2), 491–502.

· Kumar, V., Shukla, S., & Jain, M. (2024). Smart green buildings: Role of BIM and AI in sustainable design. Journal of Cleaner Production, 427, 139654.

· Kumar, M., Supehia, V., Dubey, S., & Divyashree. (2024). Reviewing sustainability measures in the development of green buildings. Proc. of the 11th Int. Conf. on Cutting-Edge Dev. in Eng. Tech. and Sci., 1320–1324. https://doi.org/10.62919/ihie9783.

· Leu, S.S; Shi, J.Y, (2024), Effective green building design assessment support using sequential multidisciplinary design optimization, Journal of Building Engineering, Volume 96, ISSN 23527102, https://doi.org/10.1016/j.jobe.2024.110543.

· Liu, Y., Hong, T., & Jin, X. (2018). Quantitative assessment of user satisfaction in green buildings. Energy and Buildings, 174, 143–157.

· Mehraban, M. H., Alnaser, A. A., & Sepasgozar, S. M. E. (2024). BIM and AI algorithms for optimizing energy performance. Buildings, 14(9), 2748. https://doi.org/10.3390/buildings14092748.

· Mersal, A. (2023). The future of sustainable green architecture through technology. HBRC Journal, 19(1), 33–62. https://doi.org/10.1080/16874048.2021.1948160

· Newsham, G. R., Mancini, S., & Birt, B. J. (2009). Do LEED-certified buildings save energy? Yes, but…. Energy and Buildings, 41(8), 897–905.

· Prum, D. (2011). Green Building Fundamentals. U.S. Environmental Protection Agency (EPA), Washington, DC.

· Scofield, J. H. (2013). Do LEED-certified buildings save energy—Not really…. Energy and Buildings, 41(12), 1386–1390.

· Small, E. P., & Al Mazrooei, M. (2016). Evaluation of construction-specific provisions of sustainable design codes. Procedia Engineering, 145, 1021–1028. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2016.04.132.

· Turner, C., & Frankel, M. (2008). Energy performance of LEED for new construction buildings. New Buildings Institute.

· Zhang, Y., Wang, J., & Hu, Y. (2013). Renewable energy technologies and their applications in green buildings. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 25, 324–335.

· Zuo, J., & Zhao, Z. Y. (2014). Green building research–current status and future agenda: A review. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 30, 271–281.

· Agency USEP Indoor Air Quality https://www.epa.gov/indoor‏ ـ air‏ ـ quality‏ ـ iaq.

· Xia, Bo, Jian Zuo, Martin Skitmore, Stephen Pullen, and Qing Chen. 2013. Green Star Points Obtained by Australian Building Projects. Journal of Architectural Engineering 19: 302–8.

· WCED. 1987. Report of theWorld Commission on Environment and Development: Our Common Future (The Brundtland Report). vol. 4. Available online: http://mom.gov.af/Content/files/Bruntland_Report.pdf (accessed on 13 September 2017).

· X. Mao, H. Lu, Q. Li, A Comparison Study of Mainstream Sustainable/green Building Rating Tools in the World. Management and Service Science (MASS'09), IEEE, 2009, pp. 1e5.