جغرافیا و روابط انسانی

جغرافیا و روابط انسانی

سنجش و ارزیابی کیفیت محیطی فضاهای شهری از منظر سالمندان (مطالعه موردی : شهر سمنان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علیرضا مولائی 1
حسن سجادزاده 2
1 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2 استاد گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
10.22034/gahr.2026.584567.2767
چکیده
جمعیت جهان رو به سالخوردگی بیشتر است و شهرنشینی نیز با سرعت در حال افزایش است. تا سال 2050 ، 79 درصد سالمندان در کشورهای در‌حال‌توسعه زندگی خواهند کرد. اگر از الان به فکر سالمندان و فراهم کردن نیازها و خواسته‌هایشان نباشیم تا چند دهه‌ی آینده با بحران سالمندی مواجه خواهیم بود. از آنجایی فضاهای شهری ازجمله محیط‌هایی هستند که سالمندان ارتباط زیادی با آن دارند، مدیریت شهری می‌تواند سهم بسزایی را در افزایش کیفیت محیطی فضاهای شهری از منظر سالمندان و لذت بردن آنان از زندگی‌شان داشته باشد. این تحقیق با هدف سنجش و ارزیابی کیفیت محیطی فضاهای شهری از منظر افراد سالمند در شهر سمنان انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و از نوع کاربردی می-باشد. اطلاعات مورد نیاز از طریق منابع اسنادی-کتابخانه‌ای و ابزار پرسشنامه گردآوری شده به گونه‌ای که ابتدا با مطالعه‌ی اسناد موجود، شاخص‌های کیفیت محیطی فضاهای شهری سالمندان از منابع گوناگون استخراج گردید و پرسشنامه‌ مرتبط با آن تهیه شد. مطابق فرمول کوکران، 384 پرسشنامه در 32 محله مطالعاتی، که محدوده‌ی آنها بر اساس طرح جامع شهر سمنان مشخص شده است، توزیع و توسط سالمندان تکمیل گردید. برای اطمینان از کفایت حجم نمونه، از تکنیک کفایت نمونه برداری (KMO) و برای تحلیل یافته ها از روش تحلیل عامل اکتشافی استفاده شد. این اطلاعات وارد نرم افزار SPSS شدند که پس از تحلیل به 6 عامل برای سنجش کیفیت محیطی فضاهای شهری از منظر سالمندان منتهی شدند. سپس با محاسبات فرمول شاخص مرکب، نقشه‌ی شاخص کیفیت محیطی فضاهای شهری از منظر سالمندان در بین محلات نیز تولید شده است و محله‌هایی که به توجه بیشتری نیاز دارند مشخص گردیدند و در آخر پیشنهادهایی برای افزایش سطح کیفیت محیطی فضاهای شهری جهت افزایش رضایت سالمندان ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها
کیفیت محیطی فضاهای شهری
سالمند
سمنان
شهرسازی
موضوعات

عنوان مقاله English

Measuring and evaluating the environmental quality of urban spaces from the perspective of the elderly (Case study: Semnan city)

نویسندگان English

Alireza Molaei 1
Hasan sajadzadeh 2
1 PHD student of urbanism, faculty of art and architecture, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran.
2 Professor, Department of Urbanism ,Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University, Hamedan,Iran
چکیده English

The world population is aging and urbanization is also increasing rapidly. By 2050, 79 percent of the elderly will live in developing countries. Since urban spaces are among the environments that the elderly have a lot of contact with, urban management can make a significant contribution to increasing the environmental quality of urban spaces from the perspective of the elderly and their enjoyment of their lives. This research was conducted with the aim of measuring and evaluating the environmental quality of urban spaces from the perspective of the elderly in Semnan city. The research method is descriptive-analytical and of an applied type. The required information was collected through documentary-library sources and questionnaire tools in such a way that first, by studying the existing documents, the environmental quality indicators of urban spaces for the elderly were extracted from various sources and the related questionnaire was prepared. According to the Cochran formula, 384 questionnaires were distributed in 32 study neighborhoods, the areas of which were determined based on the comprehensive plan of Semnan city, and completed by the elderly. To ensure the adequacy of the sample size, the sampling adequacy technique (KMO) was used and the exploratory factor analysis method was used to analyze the findings. This information was entered into SPSS software, which after analysis resulted in 6 factors for measuring the environmental quality of urban spaces from the perspective of the elderly. Then, by calculating the composite index formula, a map of the environmental quality index of urban spaces from the perspective of the elderly was also produced among the neighborhoods, and the neighborhoods that need more attention were identified, and finally, suggestions were made to increase the level of environmental quality of urban spaces to increase the satisfaction of the elderly.

کلیدواژه‌ها English

Environmental quality of urban spaces
elderly
Semnan
urban development
- ابن علی حیدری، مهدی (1392) ارائه­ی رویکرد جدیدی در طراحی شهر: طراحی شهر سالمند محور و ارگونومیک با رویکرد توانبخشی محیطی(شهری)، همایش ملی معماری و شهرسازی انسانگرا، قزوین.
- آقانوری، علی؛ محمودی، محمود؛ صالحی، حمیده و کوروش جعفریان (1390) بررسی کیفیت زندگی سالمندان تحت پوشش مراکز بهداشتی ـ درمانی مناطق شهری استان مرکزی در سال 1389، مجله سالمندی ایران، سال ششم، شماره بیست و دوم.
- الماسی، مسعود و احسانی، زینب . (1392). کیفیت زندگی سالمندان ساکن در مناطق حاشیه ای شهر ایلام و عوامل مرتبط با آن. نامه انجمن جمعیت شناسی ایران. 8(15).156-141.
- باغ اندیشه، (1389)، بهسازی و نوسازی بافت فرسوده شهر سمنان.
- بحرینی، سیدحسین، (1386)، "فرایند طراحی شهری"، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ چهارم، تهران.
- پور جعفر، محمدرضا، تقوایی، علی اکبر، بمانیان، محمدرضا، صادقی، علی رضا و احمدی، فریال.(1389). ارائه انگاره های محیطی مؤثر بر شکل‌گیری فضاهای عمومی مشوق سالمندی موفق با تأکید بر ترجیحات سالمندان شهر شیراز. سالمند: مجله سالمندی ایران.5(15):34-22.
- حیدری، علی اکبر، امیر حاجلو، الهام، کارخانه، معصومه، احمدی فرد، نرگس ( 1392 )، ارزیابی نقش منظر فضاهای جمعی در کیفیت شهری، نمونه موردی: منطقه یک تهران، آرمان شهر، شماره 11 ، صص 335-323.
- خزایی، مصطفی، امانی، مجتبی و داورپناه، مسعود . (1397). تحلیلی بر شهر دوستدار سالمند در ایران. جغرافیا و روابط انسانی،1(3).890-876.
- رجبی، محسن؛ جهانشیری، سمیه؛ کاشانی موحد، بهاره و همکاران (1396) سنجش کیفیت زندگی سالمندان شهر تهران و عوامل مرتبط با آن در سال 1395، پایش، 16 (4): 531-541.
- رضوانی، محمدرضا، پروائی هره دشت، شیوا و منصوریان، حسین . (1394). سنجش عوامل موثر بر کیفیت زندگی سالمندان در مناطق شهری (مطالعه موردی: شهرستان نیشابور).جغرافیا و توسعه فضای شهری، 2(1):55-39.
- رضوانی، محمدرضا، منصوریان، حسین، احمدآبادی، حسن، احمدآبادی، فرشته و شیوا پروائی هر هدشت (1392) سنجش عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی سالمندان در مناطق روستایی (مطالعه موردی: شهرستان نیشابور). پژوهش های روستایی، دورة 4، شمارة 2، 301-326.
- زحمتکشان، نسرین؛ باقرزاده، راضیه و شرافت اکابریان (1391) بررسی کیفیت زندگی و عوامل مرتبط با آن در سالمندان شهر بوشهر، دانشگـاه علـوم پـزشکـی فسـا، سـال دوم، شمـاره1 ، 53-58.
- زرقانی، سید هادی، خوارزمی، امید علی و جوهری، لیلا .(1394) ارزیابی شاخص­های شهر دوستدار سالمند در شهر مشهد با تأکید بر شاخص­های فرهنگی- اجتماعی. پژوهش­های جغرافیای انسانی، 47(4):688-673. doi: 10.22059/jhgr.2015.51385.
- شریعت، فریبا (1391) شهر دوستدار سالمند، کلک سیمین، چاپ اول، تهران.
- شماعی، علی، پوراحمد، احمد ( 1384 )، "بهسازی و نوسازی شهری از دیدگاه علم جغرافیا"، دانشگاه تهران.
- ضابطیان، الهام و علی اکبر تقوایی (1388) شاخص­های مناسب سازی فضاهای شهری دوستدار سالمندان با استفاده از رویکرد مشارکتی، مسکن و محیط روستا، 28 (128): 60-71.
- علامه، حسام الدین (1402) .https://www.sharghdaily.com.
- علی الحسابی، مهران و رفیعی، فرخنده (1391) ارزیابی نیازمندی­های سالمندان در فضاهای شهری، مطالعه موردی: پارک خلد برین شیراز، معماری و شهرسازی آرمان شهر. شماره 9: 257-247.
- کلانتری، عبدالحسین؛ نصر اصفهانی، آرش و هاشم آرام (1392) عدالت در شهر (5) شهر دوستدار سالمند، مرکز مطالعات و برنامه­ریزی شهر تهران.
- مرکز آمار ایران (1395)؛ گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن، معاونت برنامه­ریزی و نظارت راهبردی مرکز آمار ایران.
- مشکینی، ابوالفضل، موذن، سهراب و نوروزی، مصطفی . (1394). سنجش کیفیت محیط شهری در شهرهای کوچک استان آذربایجان شرقی. فصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری. (12)6. 32-17.
- مولائی، علیرضا. (1402). شهر معلول (ارزیابی میزان معلولیت محله‌های شهر مطالعه موردی: سمنان). هنرهای کاربردی, 3(1), 63-83. doi: 10.22075/aaj.2023.27802.1157
- مهندسین مشاور آرمانشهر(1394)، طرح جامع شهر سمنان- ضوابط و مقررات اجرایی.
- نظم فر، حسین، علوی، سعیده، صادقی، نسرین و عشقی چهاربرج، علی . (1397). امکان‌سنجی تحقق شهر دوستدار سالمند (مطالعه موردی: شهر بوکان). فصلنامه مطالعات شهری. 7(27):78-67. doi: 10.34785/J011.2018.009.
- نعمتی، داریوش و آقابخشی، حبیب (1392) تهران شهر دوستدار سالمند، گام­های آغازین تحقق نخستین پایتخت سالمندی جهان (به مناسبت سال سالمندی). پژوهش اجتماعی، سال ششم،44-15.
- هرندی، مینا، رفیعیان، مجتبی، صابری، حمید و شبانی، امیرحسین . (1400). تدوین مدل نظری شهر دوستدار سالمند با استفاده از الگوی فراترکیب. جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای، 11(44).129-144. doi: 10.22034/jgeoq.2021.136658.
- Age Friendly Ireland, (2016) Being Age Friendly in the Public Realm.
- Age-Friendly Communities, (2013) Grantmakers in Aging.
- Carvalho, A., Valsassina, T., & Cabrita, A. R. (2012). Ageing cities: redesigning the urban space. Porto, LIsbon.
- Choi, Y., & Lee, Y. (2021). Environmental Design for the Elderly in Urban Areas: A Review of Literature. Journal of Urban Planning and Development.
- Fatmah F, Dewi VP, Priotomo Y. (2019) Developing age-friendly city readiness: A case study from Depok City, Indonesia. SAGE Open Med. doi: 10.1177/2050312119852510.
- Flores R, Caballer A, Alarcón A. (2019) Evaluation of an Age-Friendly City and Its Effect on Life Satisfaction: A Two-Stage Study. Int J Environ Res Public Health. 16(24):5073. doi: 10.3390/ijerph16245073.
- Kenny, Caroline and Joanna, Hale. (2016) Creating Age-Friendly Cities. House of Parliament.
- McGarry, Paul (2013). Building an age-friendly Manchester. Public Health Manchester.
- Park K (1995) textbook of prevention and social medicine. 15th edition, India: Banarsids.
- Plouffe L and Kalache A (2010) Towards Global Age-Friendly Cities: Determining Urban Features that Promote Active Aging, Urban Health: Bulletin of the New York Academy of Medicine. 87 (5): 733-739.
- Tegtmeyer, S., et al. (2020). The Role of Public Spaces in Promoting Social Interaction and Physical Activity in Older Adults. Social Science & Medicine.
- Turel, H.S., Yigit, E.M. and Altug, I., 2007. Evaluation of elderly people's requirements in public open spaces: A case study in Bornova District (Izmir, Turkey). Building and Environment, 42(5): 2035-2045.
- Van Staalduinen, W., Bond, R., Dantas, C., & Jegundo, A. L. (2018). Smart age-friendly cities | Age-friendly smart cities! Age-friendly Nederland; NetwellCASALA; Caritas Coimbra.
- World Health Organization (1996) WHOQOL-BREF: Introduction, Administration, Scoring and Generic Version of Assessment. World Health Organization Geneva. Online available at: http://www.who.int/mental_health/media/en/76.pdf.
- World Health Organization (2007) Global Age-friendly Cities: A Guide. World Health Organization.
- Yadollahi, F.(2013),A Survey of the Problems of Historical Texture of Semnan City, Life Science Journal,pp283-292,10(1s).   
- Zhu, B.-W., Zhang, J.-R., Tzeng, G.-H., Huang, S.-L., & Xiong, L. (2017). Public Open Space Development for Elderly People by Using the DANP-V Model to Establish Continuous Improvement Strategies towards a Sustainable and Healthy Aging Society. Sustainability, 9(3), 420. https://doi.org/10.3390/su9030420.
- McGarry, Paul (2013). Building an age-friendly Manchester. Public Health Manchester.
- Steels, S .(2015). Key characteristics of age-friendly cities and communities: A review. Cities 2015, 47, 45–52, https://doi.org/10.1016/j.cities.
جغرافیا و روابط انسانی
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 34
تابستان 1405
صفحه 231-255

  • تاریخ دریافت 12 فروردین 1405
  • تاریخ بازنگری 14 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 19 خرداد 1405