تحلیل ساختار فضایی- کالبدی بافت فرسوده شهری با استفاده از روش تحلیل استراتژیک- سلسله مراتبی(SWOT-AHP)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره) شهر ری، تهران، ایران

2 عضو هیأت علمی دانشگاه پیام نور

3 گروه برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران

4 گروه مدیریت منابع انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

5 گروه طراحی شهری دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس

چکیده

بافت فرسوده، به مفهوم فرسودگی کالبدی و اجتماعی، محصول تاثیر و تاثر متقابل فرایندهای اجتماعی و فضای جغرافیایی است. بدین سبب موضوع بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده شهری، همواره یکی از مسائل و چالش های شهرهای امروزی است، که اندیشمندان حوزه های مختلف و مدیران شهری را به حیطه تلاش در جهت بهسازی و نوسازی آن کشانده است. بر همین اساس هدف اصلی پژوهش حاضر تحلیل ساختار فضایی- کالبدی بافت فرسوده شهری با استفاده از روش تحلیل استراتژیک- سلسله مراتبی در منطقه17 شهرداری تهران می باشد. روش انجام پژوهش توصیفی- تحلیلی و پیمایشی است. اطلاعات مورد نیاز آن به صورت کتابخانه ای و میدانی است. در مرحله تحلیل ابتدا مقادیر و داده های(نقاط قوت و ضعف، فرصت و تهدید) و کلیه شاخص ها با مدل(Swot) استخراج شدند سپس بر اساس روش تحلیل سلسله مراتبی(AHP) به وزن دهی شاخص های مربوطه پرداخته شده است. و در انتها اولویت ترین راهبردهای ساماندهی بافت فرسوده این منطقه شناسایی شد. نتایج حاصله نشانگر آن است که رویکرد مداخله مشارکتی به صورت بهسازی و نوسازی در بافت در اولویت اول مداخله قرار دارد. بدین صورت که قسمت های عمده بافت در حواشی خیابان‌های اصلی آن با توجه به شاخص‌های مطرح شده و گستردگی پراکنش آنها و وزن‌های بدست آمده از نظرات کارشناسان عمدتاً نیازمند مداخله به صورت بهسازی و نوسازی می باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of spatial-physical structure of worn-out urban fabric, using strategic-hierarchical analysis (SWOT-AHP) method

نویسندگان [English]

  • Nemat Hosseinzadeh 1
  • Fardin Nezafati Namin 2
  • Ali Tavakoli Yaraki 3
  • Hadi Ahmadi 4
  • Younes Ghafari 5
1 PhD student in Geography and Urban Planning, Islamic Azad University, Imam Khomeini Memorial Branch, Rey, Tehran, Iran
2 Member of the faculty of Payame Noor University
3 Urban Planning Department, Shahid Beheshti University of Tehran, Iran
4 Department of Human Resource Management, Islamic Azad University, Central Tehran Branch
5 Department of Urban Design, Islamic Azad University, Qods City Branch
چکیده [English]

Worn tissue, in the sense of physical and social burnout, is the product of the interaction of social processes and geographical space. For this reason, the issue of improving and renovating worn-out urban structures has always been one of the issues and challenges of today's cities, which has led thinkers in various fields and city managers to try to improve and modernize it. The main purpose of the present study is to analyze the spatial-physical structure of the worn-out urban fabric using the strategic-hierarchical analysis method in District 17 of Tehran Municipality. The research method is descriptive-analytical and survey. The required information is library and field information. In the analysis stage, first the values and data (strengths and weaknesses, opportunities and threats) and all indicators were extracted with the model (Swot), then based on the hierarchical analysis method (AHP), the relevant indicators were weighed. Finally, the most important strategies for organizing the worn-out tissue of this region were identified. The results indicate that the participatory intervention approach in the form of improvement and modernization in the context is the first priority of the intervention. Thus, the major parts of the texture on the outskirts of its main streets, according to the indicators and the extent of their distribution and the weights obtained from the opinions of experts, mainly require intervention in the form of improvement and modernization.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial-physical structure
  • worn-out urban fabric
  • Strategic-hierarchical analysis method (SWOT-AHP)
-     ابراهیم زاده، عیسی وعبدالله آقاسی­زاده، 1388، تحلیل عوامل موُثر بر گسترش گردشگری در ناحیه ساحلی چابهار با استفاده از مدل SWOT، مجله مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه­ای، سال اول، شماره اول.
-     ابراهیم­زاده، عیسی؛ آمایش سرزمین و برنامه­ریزی محیطی در جنوب شرق ایران، انتشارات اطلاعات، تهران، 1389.
-     ابلقی، علیرضا،1380، بافت تاریخی، حفاظت، مرمت، بهسازی یا نوسازی؟، فصلنامه هفت شهر، شماره 4، سازمان عمران و بهسازی شهری، صص 124-113.
-     بوژان، باری، 1378، مردم، دولت ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-     پژوهشکده اقتصاد، 1384، دانشکده تربیت مدرس؛ طرح جامع توسعه استان لرستان(بخش: جامعه شهری)، انتشارات سازمان مدیریت و برنامه­ریزی کشور.
-     جهانشاهی، محمد حسین، 1382، بافت­های فرسوده و مشکل­ساز شهری، مجله جستارهای شهرسازی، شماره 4، صص 25-17.
-     حبیبی، کیومرث، احمد پوراحمد و ابوالفضل مشکینی،1386، بهسازی و نوسازی بافت­های کهن شهری، انتشارات دانشگاه کردستان، چاپ اول.
-     رهنما، محمد رحیم، 1375، احیا بافت قدیم و توسعه شهری(نمونه موردی: بافت­های مسکونی مرکز شهر مشهد)، پایان­نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی اسفندیار زبردست، دانشگاه تربیت مد­رس، دانشکده علوم انسانی.
-     رهنما، محمدرحیم، 1388، برنامه­ریزی مناطق مرکزی شهرها(اصول، مبانی، تئوریها، تجربیات و تکنیک‌ها)، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ اول.
-      زبردست، اسفندیار، 1380، کاربرد فرایند تحلیل سلسله مراتبی در برنامه­ریزی شهری و منطقه­ای، مجله هنرهای زیبا، شماره 10، 21-13.
-      فرخ زنوزی، عباس، 1380، ضرورت نوزایی شهری، فصل­نامه هفت شهر، شماره 4، سازمان عمران و بهسازی شهری، صص 15-6.
-      فرهنگ لغت دهخدا
-        حسین زاده، نعمت، 1399، ارزیابی و تجزیه و تحلیل بهسازی و نوسازی بافت فرسوده شهری با استفاده از مدل AHP در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی(مطالعه موردی: منطقه17 شهر تهران)، فصلنامه نگرش نو در علوم انسانی گرمسار
-     حسین زاده، نعمت، 1393، توانمند سازی بافت های فرسوده شهر(مورد مطالعه: میان اباد اسلامشهر)، فصلنامه علمی پژوهشی قشم.
-     حسین زاده، نعمت، 1398، مکانیابی مناطق آسیب پذیر شهری با رویکرد مدیریت بحران با استفاده از GIS و مدل همپوشانی وزن دار(مطالعه موردی: منطقه 17 تهران)، فصلنامه سرزمین
-     حسین زاده، نعمت، 1399، تحلیل بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری با استفاده از مدل AHP در محیط(GIS) مطالعه موردی: منطقه17 شهرداری تهران)،  فصلنامه  نگرش های نو  در جغرافیای انسانی.
-     حبیبی، م. (1377). ازشار تا شهر تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن. انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.
-      قاسمی، سید فرید، 1375،تاریخ خرم­آباد، انتشارات افلاک.
-      قدسی پور، سید حسن، 1384، فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
-      گروه آموزشی جغرافیای استان لرستان، 1376، جغرافیای استان لرستان.
-      گلکار، کوروش، 1384، مناسب سازی تکنیک تحلیلی سوات (SWOT) برای کاربرد در طراحی شهری، مجله صفه، شماره41، سال پانزدهم، صص 64-44.
-        ابلقی، ع. (1380). بافت تاریخی، حفاظت، مرمت، بهبود و یا نوسازی؟. مجله هفت شهر، سازمان توسعه شهری، شماره 4.
-        فرخ زنوزی، آ. (1380). حمل ‌و نقل و برنامه ریزی محیطی در جنوب شرق ایران. انتشارات اطلاعات، تهران.
-        رهنما، م. ر. (1388). اثرات اجرای طرح‌های بهسازی و نوسازی مرکز شهر مشهد بر محله پایین خیابان. جغرافیا و توسعه، شماره ششم، پیاپی 11، زاهدان.
-        داوودپور، ز و نیک نیا، م، (1390)، بهسازی و نوسازی بافت فرسوده شهری راهبردی به سوی دستیابی به ابعاد کالبدی توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: بافت فرسوده کوی سجادیه)، فصلنامه آمایش محیط، شماره 15.
-      ماندل، رابرت، 1379، چهره متغیر امنیت ملی، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-      مرادی مسیحی، وازار،1381، برنامه­ریزی ­استرتژیک ­درکلان ­شهرها، انتشارات ­پردازش ­و برنامه­ریزی­ شهری، تهران.
-      نریمانی، مسعود، 1379، بهسازی بافت تاریخی، انتشار مولف.
-      یوسفی، ل، (1387)، تحلیل فضایی بافت فرسوده شهری و آینده نگری آن‌ها در محلات ریحان و خیابان شهر قزوین، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی.
-      هریسون، جفری و جان کارون، 1382، ترجمه بهروز قاسمی، انتشارات هیأت، چاپ اول، تهران.
 
-      Reinhold, TK., And Diara, A., 2000, theRole of theTourism in Development Planning, Department of Business Management, Lincon University, pp 96.
-      http://www.oudro.org.ir
-      http://www.wikipedia.org/