تحلیل چندمعیاره فضایی شهرک ها‌ و نواحی صنعتی با توجه به شاخص‌های توسعه پایدار (مورد مطالعه: استان هرمزگان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه هرمزگان، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.

2 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، گروه برنامه ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد برنامه ریزی آمایش سرزمین گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

چکیده

ایجاد شهرک صنعتی یک سرمایه گذاری مهم و دراز مدت در روند توسعه به شمار می رود از این رو تعیین موقعیت مکانی آن نقش بسزایی در موفقیت و یا عدم موفقیت فعالیت های صنعتی (چه در درون شهرک صنعتی و چه در کارگاه های صنعتی مجاور) دارد. انتخاب سایت صنعتی یک تصمیم استراتژیک است که شامل موضوعات فنی، اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و سیاسی می باشد. این معیارها معمولاً با استفاده از تعدادی از شاخص های مختلف ، بیان شده به روش های کمی و کیفی با برخی عدم قطعیت های احتمالی بیان می شود. هدف از تحقیق حاضر پیاده کردن روش فازی در تصمیم گیری در انتخاب مکان شهرک ها و نواحی صنعتی در سطح استان هرمزگان است.تحقیق حاضر از نوع تحلیلی-اکتشافی است. گردآوری داده ها در بخش کتابخانه‌ای (اسنادی)، متکی بر بررسی کتاب ها، مقاله های علمی و گزارش های مربوطه و در بخش اطلاعات مکانی با مراجعه به سازمان‌های مختلف انجام شده است. در ادامه به منظور ارزیابی و اهمیت نسبی مولفه های موثر در ارتباط با هدف تحقیق از ابزار پرسشنامه با استفاده از (ANP) استخراج شده است. لازم به ذکر در فرایند انجام کار از نرم افزارهای excel, matlab و ArcGIS10.5استفاده شده است.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد، مکان یابی شهرک ها عوامل زیست محیطی (با امتیاز 73) در اولویت بوده و توجه کمتری به فاکتورهای اقتصادی- اجتماعی (با امتیاز 54) شده است. همچنین از نظر شاخص‌های توسعه پایدار، در بین20 شهرک و ناحیه صنعتی، 35% شهرک‌ها و نواحی صنعتی شامل: شهرک صنعتی پارسیان، نواحی صنعتی حاجی آباد و ایسین، شهرک‌های صنعتی بندر خمیر و بندرلنگه، نواحی صنعتی بشاگرد، بستک، کلاهی در وضعیت مناسبی استقرار نیافته اند، که لزوم بازبینی در ادامه فعالیت‌ها در این شهرک‌ها و نواحی را می‌رساند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Multi-spatial analysis of estates and industrial areas according to sustainable development indicators (Case study: Hormozgan province)

نویسندگان [English]

  • abbas moradi 1
  • mohammad ebrahimi 2
  • fatemeh sohoolat 3
1 100 / 5000 Translation results Faculty member of Hormozgan University, Department of Geography, Faculty of Humanities, Hormozgan University, Bandar Abbas, Iran.
2 PhD Student in Geography and Urban Planning, Department of Urban Planning, Faculty of Literature and Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Master of Landscaping Planning, Department of Geography, Faculty of Humanities, Hormozgan University, Bandar Abbas, Iran
چکیده [English]

Establishment of an industrial estate is an important and long-term investment in the development process, so determining its location plays a significant role in the success or failure of industrial activities (both within the industrial estate and in adjacent industrial workshops). The choice of industrial site is a strategic decision that includes technical, economic, social, environmental and political issues. These criteria are usually expressed using a number of different indicators, expressed in quantitative and qualitative methods with some possible uncertainties. The purpose of this study is to implement a fuzzy method in decision-making in selecting the location of estates and industrial areas in Hormozgan province. The present study is of analytical-exploratory type. Data collection has been done in the library section (documentary), based on the review of books, scientific articles and related reports, and in the spatial information section by referring to various organizations. In order to evaluate the relative importance of the effective components in relation to the purpose of the research, a questionnaire was extracted using (ANP). It should be noted that in the process of doing the work, excel, matlab and ArcGIS10.5 software have been used.
The results show that the location of settlements environmental factors (with a score of 73) is a priority and less attention is paid to socio-economic factors (with a score of 54). Also, in terms of sustainable development indicators, among 20 towns and industrial areas, 35% of towns and industrial areas, including: Parsian Industrial Town, Hajiabad and Isin Industrial Areas, Bandar Khamir and Bandar Lengeh Industrial Towns, Bashagard Industrial Areas, Bastak, Kolahy are not in a good condition, which makes it necessary to review the continuation of activities in these estates and areas.
Keywords: town and industrial area, Hormozgan province, fuzzy operator, sustainable development, location.

کلیدواژه‌ها [English]

  • estate and industrial area
  • Fuzzy method
  • sustainable development
  • Hormozgan province
-آرنوف، استن، 1375، سیستم­های اطلاعات جغرافیایی،ترجمه مدیریت­ سیستم­های اطلاعات جغرافیایی، انتشارات سازمان نقشه برداری81-75.
- احمدی زاده، سعیدرضا، حاجی­زاده، فاطمه، ضیائی، مهدی،1390، ارائهمدلجدیدتلفیقیمکانیابیمبتنیبرمنطقفازیوتحلیلسلسلهمراتبی در محیط GIS (نمونهموردیشهرکصنعتیبیرجند)، پژوهش­های محیط زیست، سال2، شماره4، 74-61.
- چهرآذر، فائزه، نهاوندچی، مهرداد، بالیست، جهانبخش، امیری ،محمدجواد،1397، مطالعهوارزیابیتوانگردشگریبابهرهگیریازمنطقفازیدرمحیطGIS(مطالعهموردی: شهرستانهمدان(،مطالعات علوم محیط زیست، دوره سوم، شماره اول، 672-659.
- حمیدی، ناصر، رحیمی، سهیلا،1393، بررسی میزان سازگاری مکان یابی شهرک های صنعتی با شاخص های محیط زیست پایدار در استان قزوین، مطالعات کمی در مدیریت, دوره ۵, شماره ۳, صفحه ۵-۳۵ .
- خالصی، بهاره،1387، ارزیابیمکانیابیشهرکصنعتیایرانخودروتاکستان، پابان نامه کارشناسی­ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
-خمر، غلامعلی، پاسبان عیسی لو، وحید، 1395، کاربردتوابعمنطقفازیدرمحیطArc Gis  به منظور مکان­یابیآرامستان­هایشهرپارس­آباد(استاناردبیل)، فصلنامه آمایش محیط، شماره40، 65-44.
-دودانگه، اسماعیل، ستاری، محمدتقی، دادرسی سبزوار، ابوالقاسم، ناطقی، محمدباقر، 1396، تلفیق تکنیک GISوRSومدل­هایمنطقفازیدر مکان­یابی مناطقمناسبپخشسیلاب، دوره 30، شماره1، شماره پیاپی 114، 24-14.
-رضایی، محمدرضا، خاوریان گرمسیر، امیررضا، تحلیلیبرمعیارهاوشاخصهایمکانیابیشهرکهایصنعتیباتأکیدبراصول برنامهریزیفضاییوآمایشسرزمیندرایران،1393،جغرافیا و آمایش شهری – منطقه­ای، شماره 12،12-1.
-سازمان مدیریت و برنامه ریزی ، 1395، سالنامه آماری استان هرمزگان، 74.
- شاد، روزبه، عبادی، حمید، سعدی مسگری، محمد، وفائی نژاد، علیرضا، 1388، طراحی و اجرای(GIS)کاربردی برای مکان یابی شهرک های صنعتی با استفاده از مدل های فازی، وزن های نشانگر و ژنتیک، نشریه دانشکده فنی، دوره 43، شماره 5: 559-547.
- شادفر، صمد،1393، کاربرد منطق فازی در بررسی فرسایش خندقی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)مطالعه موردی: (حوضه طرود)، فصلنامه علمی – پژوهشی اطلاعات جغرافیایی، دوره 23،شماره92، زمستان 1393، 42-35.
-فرجی سبکبار، حسنعلی، سلمانی، محمد، فریدونی، فاطمه، کریم زاده، حسین، رحیمی، حسن،1389، مکانیابیمحلدفنبهداشتیزبالهروستایی:(ANP) بااستفادهازمدلفرایندشبکهایتحلیل مطالعهموردینواحیروستاییشهرستانقوچان، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره 14 ، شماره 1، 149-128.
- فرقانی، علی، پورابراهیم گیل کلایه، علی، 1387، مسایل مکان­یابی مراکز صنعتی، تدبیر، شماره 156، 52-49.
- علوی، سیدعلی، معززبر آبادی، دیوسالار، اسدالله، جعفری، بهبود، 1395، مکان­یابی جایگاه­های سوخت CNG با استفاده از تکنیک­های تلفیقی عملگرهای فازی و تحلیل­های فضایی GIS، پژوهش موردی: منطقه 7 شهر مشهد، پژوهش­های بوم شناسی شهری، سال هفتم، شماره1، پیاپی13. 18-9.
- عفیفی، محمدابراهیم، 1396، کاربرد روش GIS در شناسایی مناطق روستایی با پتانسیل اکوتوریستی با استفاده از منطق فازی و مدل AHP مطالعه موردی دهستان دولت آباد داراب استان فارس، فصلنامه علمی – پژوهشی جغرافیا(برنامه ریزی منطقه­ای، سال هشتم، شماره 3، 194-177.
- منافی آذر، رضا، 1394، اقتصاد فضا، انتشارات جهاد دانشگاهی.
- مهدی پور، فاطمه، مسگری، محمدسعدی،1385، بکاربری منطق فازی درGISبرای یافتن مکان های بهینه مراکز خدماتی بین راهی وزارت راه و ترابری، همایش سیستم های اطلاعات مکانی،دوره3. 11-1.
- نورمندی پور و عباس نژاد،1394، مکانیابی دفن بهداشتی زباله شهربابک به روش منطق فازی و بولین و با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، نشریه مطالعات نواحی شهری دانشگاه شهید باهنرکرمان، سال دوم، شماره2 ،154-133
یوسفی پور، حسین و دیگران (1391)، کاربرید منطق فازی  ftopsis جهت مکان یابی نیروگاه خورشیدی با استفاده از gis (مطالعه موردی استان تهران)، نشریه انرژی ایران، دوره 15، شماره 4، اسفند 1391
 
- Atthirawong,W and MacCarthy,B, 2001, “Identification of location pattern of manufacturing plants in Thailand,” presented at the 6th Cambridge Research symposium on International Manufacturing Centre for International Manufacturing, Cambridge. England: University of Cambridge, pp. 1-13.
- Azapagic, a and Perdan, s, 2000, Indicators Of Sustainable Development For Industry: A General Framework, Institution of Chemical Engineers, pp.262-243.  
-Bonham- Carter, G. F,1994, Geographic Information Systems for Geoscientists: Modelling with GIS. 1stEd. Pergamo Press, Oxford, UK.
-Caloz,R and Collet,C, 2011, Analyse Spatiale De L’information Géographique, Presse polytechniques et universitaires romandes.
-Dudukovic, j, Stanojevic, M and Vranes,S, 2005, Decision Aid For Sustainable Industrial Sitting, presented at The International Conference on “Computer as a Tool,” Belgrade, Serbia and Montenegro, pp. 1-13.
-Ebadi, Hamid., Shad, Roozbeh., Valadanzoej, Mohamad Javad., & Vafaeinezhad, Alireza. 2004, Evaluation of indexing overlay, fuzzy logic and genetic algorithm methods for industrial estates site selection In GIS environment. In International Congress for Photogrammetry and Remote Sensing, July, Istanbul, Turkey.
Esri, Arc Gis10.4.1.
-Figueiredo, O, Guimaraes, P, Woodward, D, 2002, Home-Field Advantage: Location Decisions Of Portuguese Entrepreneurs, Journal of Urban Economics, 52, 341-361.
-Ghazanfari, M, 2006, Introduction of Fuzzy Sets Theory. 1st Ed. Science and industry university Pub.,Tehran, Iran.
-Hansen, H. S, 2003, A Fuzzy Logic Approach to Urban Land-use Mapping. Proc., Scan- GIS 2003, Helsinki, Denmark: 1- 10.
-Lee,saro,2007,Application And Verification Of Fuzzy Algebraic Operators To Landslide Susceptibility Mapping, 52, 623-615.
-Leitham, S, McQuaid, R. W, Nelson, J.D., 2000 The Influence Of Transport On Industrial Location Choice: A Stated Preference Experiment, Transportation Research Part A, 34, 515-535.
-Menhaj, M. B, 2007, Fuzzy Computing. 1st Ed. Amirkabir Pub., Tehran, Iran.
-Malek,Mr, Hemmati, F, Jahedi, N, Fardad, M, 2011, Optimal Location Of  Fire Stations Sampling Using Network Analysis, Fuzzy Logic And Gis, Hamayeshe Geomatics, National Cartographic Center, Tehran.
- Puente, C. R, Diego, M, Ortiz, J, Hernando, M, and Hernaez, P, 2007, The Development Of A New Methodology Based On GIS And Fuzzy Logic To Locate Sustainable Industrial Areas, presented at the 10th AGILE International Conference on Geographic Information Science, Aalborg, Denmark, pp. 1-8.
-Rikalovic, Aleksandar, Ilija, Cosic, Lazarevic, Djordje ,2013, GIS Based Multi-Criteria Analysis for Industrial Site Selection, International Symposium on Intelligent Manufacturing and Automation, 69, 1063-1054.
- Ruiz Puente C.m, Fernández,D and et al, 2007, The Development of a New Methodology Based on GIS- and Fuzzy Logic to Locate Sustainable Industrial Areas, 10th AGILE International Conference on Geographic Information Science, Aalborg University, Denmark.
-Ruiz Puente,M Carmen, Diego, Inmaculada Fernández, José Ortiz Santa María, Juan, Hernando, M Antonia Pérez , Hernáez, Pablo Fernández de Arróyabe,2007, The Development of a New Methodology Based on GIS and Fuzzy Logic to Locate Sustainable Industrial Areas, International Conference on Geographic Information Science,8-1.
-Somlev, I.P.; Hoshino, Y., 2005, Influence Of Location Factors On Establishment And Ownership Of Foreign Investments Of Foreign Investments: The Case Of The Japanese Manufacturing Firms In Europe, International Business Review, 14, 577-598.
-Zadeh .L.A, 1965, Fuzzy Sets, Information and Control.
Rikalovic, Aleksandar et al. (2014): GIS Based Multi-Criteria Analysis for Industrial Site Selection, Procedia Engineering 69 ( 2014 ) 1054 – 1063.
Fataei, Ebrahim et al (2015), Industrial State Site Selection Using MCDM Method and GIS in Germi, Ardabil, Iran, Journal of Industrial and Intelligent Information Vol. 3, No. 4, December 2015.
Nearhood, James (1976) Industrial Site Selection: Existing Institutions and Proposals for Reform, 55 Neb. L. Rev. 440 (1976) Available at: https://digitalcommons.unl.edu/nlr/vol55/iss3/5
Ali Khaliji  Mohammad, et al (2015), Assessment of industrial site selection with emphasis on mcdm models (case styudy: tabriz province), Gazi Univertesi Gazi Egitim Fakultesi Dergisi,  Vol.04, No.06.
Balist, Jahanbakhsh  & et al  (2019), Land potential evaluation to Industrial development with combination the spatial and decision-making techniques (Case study, Kurdistan province),  Geography and human relationships, supplement1, winter2019.